Góc khuất bí ẩn của thiếu phụ trong hai họa phẩm nổi tiếng thế giới P2

25/01/2022 21:33

Theo dõi trên

Trong lịch sử mỹ thuật thế giới, các danh hoạ đã để lại cho nhân loại hàng ngàn kiệt tác, nổi tiếng còn lưu danh trong đời sống nhân dân, phản ảnh một cách sinh động, sâu sắc về tự nhiên cũng như sự vận động của con người trong xã hội.

 

Phần II: Họa phẩm “Người đàn bà xa lạ” của Kramskoi

Có thể nói những tác phẩm hội hoạ đó, ngày nay đã trở thành di sản văn hoá vừa mang tính vật thể và vừa phi vật thể vô giá của nhân loại. Ngoài những tác phẩm như tĩnh vật, phong cảnh, tranh sinh hoạt, chân dung và nhất là tranh chân dung thiếu nữ đã gây dấu ấn đối với người yêu nghệ thuật hội hoạ thế giới. Nhiều tác phẩm thiếu nữ, thiếu phụ của các danh hoạ như David, Bouches, Leonardo Da Vinci, Picasso,… Kramskoi đã nổi tiếng với hoạ phẩm Người đàn bà xa lạ, một kiệt tác gây xôn xao dư luận trong công chúng.

Cho đến nay, người mẫu Người đàn bà xa lạ còn là một bí ẩn và có nhiều lời bàn cãi khác nhau về bối cảnh ra đời và nhân vật chính của tác phẩm. Có giai thoại cho rằng hoạ sĩ tài ba chuyên vẽ tranh tôn giáo Kramskoi này đã gặp và tỏ lòng say mê sắc đẹp của cô thôn nữ Matriona Savvisna trong một chuyến đi thực tế sáng tác tranh ở nông thôn.

Với sắc đẹp đầy quyến rũ, yêu kiều của người phụ nữ ấy mà Kramskoi đã dành khá nhiều sức lực, tài năng để thể hiện cho được cái thần duyên dáng và đôn hậu với hình thể cân đối trong một bố cục sinh động khá hoàn hảo mà cho đến ngày nay người ta khó tìm ra những khiếm khuyết của nghệ thuật biểu cảm nhân vật.

Trong các bức họa chân dung của nhiều họa sĩ thế giới miêu tả thần thái, khuôn mặt thì mỗi họa sĩ miêu tả mỗi kiểu. Có họa sĩ phải lấy toàn thân để lột tả cái hồn bên trong, có họa sĩ chỉ vẽ khuôn mặt, bộ ngực, đôi bàn tay để diễn đạt sức hấp dẫn của người con gái, lại có họa sĩ đi sâu vào đôi mắt, đôi môi và cái nhìn chủ định của thiếu nữ để diễn tả tâm trạng như Người đàn bà xa lạ là một ví dụ.

Cách đặt vấn đề cho nội dung thể hiện của tác giả về chân dung "người đàn bà xa lạ" là ở khuôn mặt, đôi mắt, đôi môi là chủ yếu, mà không đi sâu miêu tả hình dáng tổng thể của con người nhưng người xem vẫn cảm nhận được cốt cách của người đàn bà trong tranh.

Câu chuyện đời còn lưu lại số là do hoàn cảnh éo le của cặp tình nhân giữa Matriona Savvinsna với chàng trai nhà giàu có ở cùng quê không thành, nên cô phải ra đi và chính thời điểm ấy mà hoạ sĩ tài ba Kramskoi đã miêu tả chân dung người đàn bà ấy trong một tâm trạng không bình thường. Những câu chuyện kể về “người đàn bà xa lạ” trong thực tế là một cô gái hầu, giúp việc cho nhà giàu quyền quý ở trang trại, song qua cách thức miêu tả của tác giả thì người đàn bà đó lại thành một cô gái kiều diễm trong một nhà quyền quý, giầu sang.

Như vậy nhiều phỏng đoán cô gái trong tranh là có thể không có trong thực tế. Ở nước Nga, nhiều danh hoạ nổi tiếng thời bấy giờ như Rebin một danh hoạ bậc thầy là học trò của Kramskoi lại cho rằng đây là một chân dung sáng tác theo cảm xúc trên cơ sở khái quát phương pháp luận logic người đàn bà đẹp bất kỳ nào đó trong xã hội đương đại.

Cho đến bây giờ kiệt tác Người đàn bà xa lạ vẫn là một bí ẩn giữa chân dung người thực và chân dung sáng tạo của hoạ sĩ Kramskoi. Dù sao, những quan niệm, quan điểm bình luận thế nào thì bức tranh Người đàn bà xa lạ vẫn là một tác phẩm có sức thuyết phục người xem thẩm thấu về nghệ thuật nhưng không có lời kết, kể cả về thư pháp miêu tả về chân dung kiều diễm, mỹ lệ đầy sức hấp dẫn ấy.

Bức tranh Người đàn bà xa lạ được hoạ sĩ miêu tả rất công phu cả về không gian, thời gian, màu sắc cho đến cách thức bố cục. Qua nhiều giai thoại về bức tranh đó người ta nói về xuất xứ của chân dung người mẫu, chắc chắn đây là một thiếu phụ không phải là thiếu nữ. Tuy nhiên, cách miêu tả người đàn bà này của hoạ sĩ, làm cho người xem cảm thụ được nhan sắc cốt cách đó là một cô gái ở tuổi đôi mươi bởi cấu trúc khuôn mặt rất trẻ trung, với cách nhìn sự vật xung quanh có chủ định, tự tin, vừa sâu lắng, vừa kiêu hãnh, thoáng qua của đôi mắt nâu tròn, tình tứ.

Trong thực tế các văn nghệ sĩ thường lướt qua tuổi tác để tìm đến đích thực của cái đẹp của người thiếu nữ là ở chỗ khái quát hóa hình thể người phụ nữ thành tụ điểm đặc trưng cái đẹp duy nhất là thiếu nữ. Nhiều họa sĩ vẽ thiếu phụ nhưng người ta cũng bỏ qua tuổi tác để cắt gọt những nhược điểm cứng cỏi của dung nhan, hình thể thiếu phụ đưa vào khuôn mẫu tuổi đôi mươi nhưng sắc thái tâm hồn người đàn bà ấy, người xem vẫn cảm thụ đó là thiếu nữ.

Cách miêu tả như thế là biểu hiện tính ước lệ và cách tìm mẫu số chung cho việc hoàn thiện cái đẹp của người thiếu phụ thành thiếu nữ là ở chỗ lý tưởng hóa cái đẹp của tạo hóa người đàn bà theo quy luật giải phẫu mà các họa sĩ thường làm.

Như vậy Kramskoi cũng không ngoại lệ cho việc miêu tả thiếu nữ người mà ông đã chọn sẵn trong tư duy tạo hình biểu đạt người thiếu nữ đẹp thay cho người thiếu phụ bất chấp đó có tuổi tác vượt trội, đáp ứng thẩm mỹ cho người xem tranh.

Từ trên cao cỗ xe ngựa mui trần nhìn xuống, “người đàn bà xa lạ” được Kramskoi tìm góc độ tạo nên cấu trúc khuôn mặt hợp lý, đầy đặn, thanh thoát, trên đầu nàng đội mũ mềm (Fransisk), có gắn lông chim, tạo thế cho chân dung “người đàn bà” có sắc thái quý phái, kiều diễm. Dưới ánh sáng yếu ớt của mùa đông lạnh giá ở nước Nga, để lộ đôi vai tròn khoác bộ áo lông, với bộ găng tay da mỏng màu đen càng tô điểm cho tính lộng lẫy của người phụ nữ giàu tố chất đa đoan này.

Khác với Molisa của Leonardo Da Vinci, “người đàn bà xa lạ” không có nụ cười bí hiểm, sâu thẳm… mà người xem “người đàn bà xa lạ” có đôi môi quyến rũ nhưng “vô định” tạo nên tính hài hoà giữa tình cảm với cấu trúc khuôn mặt khi cỗ xe ngựa lốc cốc chạy trên đường trong buổi sáng giã từ quê hương đầy luyến nhớ mà người phụ nữ phải ra đi với cuộc chuyện tình trắc trở nhân duyên.

Thời điểm miêu tả của danh hoạ nổi tiếng người Nga Kramskoi đối với người phụ nữ là tổng hoà của ba yếu tố không gian yên ả, thời gian vào buổi sáng lạnh giá, nắng nhẹ tuyết đang tan và con người, cỗ xe ngựa chuyển động trong tâm trạng bâng khuâng man mác.

Bức tranh Người đàn bà xa lạ ra đời cách đây hàng thế kỷ qua, song cho đến nay cũng không ít lời bàn xuôi, nói ngược trong dân gian về sự nhạy cảm trong tâm thức giữa giá trị nghệ thuật với sự truyền cảm "may rủi" của người sử dụng tranh. Ấy là đã xảy ra nhiều chuyện oái oăm gây dư luận chẳng lành cho người bán tranh, tặng tranh và cả người chơi tranh.

Thông thường đến ngày sinh nhật, tân gia, ngày tân hôn, ngày Tết, nhiều bạn trẻ mua tranh để tặng nhau trong đó có “Người đàn bà xa lạ” nhưng không may sau một thời gian treo tranh trong nhà nhiều cặp vợ chồng lại trắc trở nhân duyên rồi mỗi người một nẻo. Đây có phải là ngẫu nhiên, trùng hợp hay có gì phía sau bí ẩn, thầm kín ở thế giới huyền bí tâm linh? Khác với bức tranh Mona Lisa của Leonardo de Vinci có nụ cười bí hiểm và đôi mắt đa tình lẳng lơ song cũng chẳng có chuyện gì xảy ra tương tự trong đời sống nhân gian.

Có người cho rằng Người đàn bà xa lạ có đôi mắt vừa tình lại vừa sắc, không lẳng lơ nhưng có cái nhìn khêu gợi, đôi môi cũng vô định kiêu hãnh, duyên thầm hay là đanh đá, thật khó hiểu. Có ý kiến của đám mày râu, ở cặp tình nhân ấy bị ám ảnh bởi sắc đẹp của nàng trong tranh hơn hẳn vợ mình nên giãn ra tìm cái đẹp mới.

Những lời bình dân gian ấy cũng là lời bàn không có cơ sở khoa học nào lý giải cả mà do cảm nhận một vài sự việc xảy ra ngẫu nhiên, dẫn đến mặc cảm cho rằng treo tranh đó là “đen”. Cũng từ những quan niệm "hẹp hòi" trong tình cảm vợ chồng mà biến Người đàn bà xa lạ là nguyên nhân của việc treo tranh lên rồi lôi tranh xuống gây lộn xộn trong tình cảm gia đình.

Dù sao chăng nữa sự thành công của bức tranh là ở chỗ, người đời phải ghen lên vì nhân vật thiếu nữ trong tranh Người đàn bà xa lạ đang có sức truyền cảm thẩm mỹ nghệ thuật cho con người đến kỳ lạ.                                              

Người đàn bà xa lạ là tác phẩm hội hoạ vẽ bằng chất liệu sơn dầu của hoạ sĩ nổi tiếng người Nga Ivan Nikolaevich Kramskoi và đã hoàn thành vào năm 1883. Kramskoi sinh ngày 8/6/1837 và mất ngày 6/4/1887, là một hoạ sĩ nổi tiếng vẽ tranh chân dung như Những nàng tiên cá năm 1871, Chúa Kito trên hoang mạc năm 1872, Người đàn bà xa lạ năm 1883, chân dung tự hoạ năm 1867 và hàng ngàn bức hoạ có giá trị khác còn lưu giữ ở Nga và nhiều nước trên thế giới.

Kramskoi là một người hoạt động xã hội và là nghệ sĩ tiêu biểu cho việc đấu tranh giữ gìn nền văn hoá và nghệ thuật hội hoạ Nga. Ông đã có nhiều bài viết và nói về giữ gìn sắc thái mỹ thuật Nga, không phụ thuộc vào lối vẽ của một số nước như Italia, Pháp,…

Chính vì thế mà công chúng Nga và ngay cả những người cùng giới cũng rất tôn trọng nhân cách và những tác phẩm của Kramskoi. Tác phẩm hội hoạ Người đàn bà xa lạ hơn một thế kỷ qua và cho đến ngày nay, chắc chắn mãi mãi sau này vẫn đi cùng năm tháng với người yêu quý hội hoạ, một kiệt tác của nhân loại.

 

Hoàng Hoa Mai
Bạn đang đọc bài viết "Góc khuất bí ẩn của thiếu phụ trong hai họa phẩm nổi tiếng thế giới P2" tại chuyên mục MỸ THUẬT. Mọi bài vở cộng tác xin gọi hotline 024 66 839 235 hoặc gửi về địa chỉ email toasoan.vhnt@gmail.com.  

Bạn đọc đặt Thời báo Văn học Nghệ thuật dài hạn vui lòng để lại thông tin