#

Thơ người không trang điểm

05/01/2021 13:26

Theo dõi trên

Đọc Trần Hưng hơn mười năm, tôi đã thấy rất rõ vẻ tự nhiên trong thơ anh. Vẻ tự nhiên ấy, có thể khái quát bằng câu thơ của R. Tagore: Em thế nào thì cứ thế mà đến/ Chớ loay hoay sửa soạn áo quần.

    Thơ Trần Hưng trong Quá một như không, từ bài đầu tiên đến bài cuối tập đều nhất quán một giọng điệu, một cảm xúc, một biên độ, một hằng số dẫn đến một chân trời. Nói như thế không có nghĩa là chật hẹp, là bất biến, mà nó luôn dài rộng sinh sôi trong một thể thống nhất: mộc mạc, nhi nhiên, không sửa soạn, càng không trang điểm.

    1-1609817806.jpg

    Trước tiên đó là thơ. Thơ đích thực. Thơ của mồ hôi, nước mắt và trí tuệ. Cũng chính từ đó, Trần Hưng bước vào thơ bằng cái lạ của riêng mình. Đó là cái lạ của nét duyên thầm, của dư vang vọng từ câu chữ: còi tàu kéo riết ga Yên Bái/ Thác Bà ngả xuống ngực miền xuôi/ xa nhau sông núi thăng bằng lại/ răng khểnh con kênh một góc trời (Yên Bái). Vậy nên, càng đọc thơ anh càng thấy lộ rõ vẻ bất cần sửa soạn, bất cần trang điểm. Hưng cứ thế mà xuất chiêu, cứ thế mà dung gợi, vừa khẩn trương vừa đủng đỉnh, vừa chắt chiu xây nên vương quốc chó đá, hồ ly, ngựa đá, xe ôm, cải đắng của mình: Anh đứng như cây/ giang tay cành cộc/ phồng môi nọc kiến/ vang vang tiền kiếp em cười (Duyên); Ô bàn cờ mặt đất/ rau cải đắng ai trồng/ núi như là con tốt/ mất khi vừa sang sông (Cải đắng Lạng Sơn); Tưởng là ánh sáng/ hóa ra chân tường/ chuồn bay dụi kính/ người ngồi soi gương (Ngõ sâu bóng nắng trên cao).

    Không trang điểm, không sửa soạn khiến thơ Trần Hưng có một số bài xộc xệch, đôi lúc tưởng trên đông dưới hè, nhưng người đời không thấy chướng tai gai mắt mà chỉ khẽ nhíu mày. Ở những bài khá nhất của Trần Hưng, bao giờ tôi cũng có cảm giác đó. Như những câu kết trong Dòng trạng thái mới nhất của rùa Hồ Gươm: Long lanh ma quỷ thánh thần/ muôn vàn muôn vẻ muôn phần muôn năm là sự cao cường vốn có của Trần Hưng mà anh đã loay hoay sửa nó nhiều lần. Hoặc như hai câu cuối trong bài Mặc định: Người lớn thở phào ta không nguôi/ trẻ con cười ta vẫn không nguôi, cũng vậy.

    Tôi ưa thích sự trần trụi của Trần Hưng. Chỉ có sự trần trụi mới mau chóng gây thảng thốt cho con người: Hình như đều muộn/ về đâu cũng xa (Không đề); Đèn trắng lóa còi tàu/ hỏi nhau về đâu (Phố cảng từ thời Pháp); Hội lội hoa rơi dấu/ không/ không/ không/ không/ giày (Tấm Cám); Cửa miếu làng xưa/ chó đá ngồi xem mùa hạt/ chim chào mào đánh rơi (Chó đá); Bất ngờ đỏ mặt phù sa/ sông trôi về phía phù hoa thật rồi (Gặp lại)…

    Ở những bài lục bát, đôi lúc thấy anh cũng vặn vẹo ra trò, nhưng là sự vặn vẹo thực thà hạt lúa củ khoai, con cháu nông dân có gì dùng nấy: Hai tay trả mỏi cho trời/ lưng còn đằng đẵng một thời ai ai/ tình yêu bóc ngắn cắn dài/ đồng tiền giật gấu vá vai vụng về (Áo); Vừng ơi duyên mỏng tình dày/ gọi em thon nõn tháng ngày búp măng (Thần chú Đồ Sơn); À ơi để rách ru lành/ bụi than ngày cũ đã thành áo thay (Hạ Long ru); Ừ rêu với suối thì mềm/ ừ mơ với khát với thèm thì môi (Sư thầy và một người trẩy hội).

    Cũng vì không trang điểm, không sửa soạn mà thơ Trần Hưng có hơi hướng tự nhiên chủ nghĩa, thoắt ngắn thoắt dài, thoắt hay thoắt dở. Hay không đến mức thiên hạ phải khiếp phục. Dở không đến nỗi người đời phải tránh xa. Thơ Trần Hưng như vài ván game, dăm cuốc xe ôm đời thường, mặc thiên hạ bắc bậc kiêu kì lung linh váy áo.

    Chính sự tùy nghi này đã vô tình dựng xây nên sự khác biệt của Trần Hưng. Và chính sự tùy nghi của Trần Hưng đã nảy nòi ra những câu thơ kiểu như: Em tự bủa vây em phấn son trùng điệp/ ta mưu sinh tua tủa tháng năm dài (Hiệp sĩ cuối cùng); Em cất chiếc gương vào túi sách/ trăng rằm khỏa thân trong đêm mưa (Trung thu); Phiêu phiêu nóng nóng dài dài/ vỉa hè miễn phí một vài gót cao (Điếu cày quán nét); Qua cầu tưởng gió bay chơi/ ai ngờ cởi đất tụt trời cho sông (Hữu hạn ảo hờ)… Thoạt đọc, những câu thơ này tưởng chẳng có gì, nhưng đọc kĩ thấy rõ đây chính là đóng góp đáng ghi nhận của thi sĩ họ Trần. Hẳn, phải đớn đau, phải chiêm nghiệm và buông bỏ lắm Trần Hưng mới viết được như thế.

    PHÙNG VĂN KHAI chọn và giới thiệu

    Ngựa đá sang sông

    Bao giờ ngựa đá sang sông
    Để anh bán hết ruộng đồng sang theo
    Vợ con xe máy một đèo
    Quần bò cứ choãi chân chèo phố đông

    Bao giờ ngựa đá sang sông
    Lênh đênh bia đá tượng đồng ra xa
    Ta mò nước đục tìm ta
    Bãi bồi tuổi ngọ đến là long đong

    Nõn nà sang với rêu phong
    Cỏ hoa đã sẹo bên hông ngựa thồ.

    Áo

    Cúi đầu tạ lỗi vá may
    Áo nào vừa được hao gầy tha hương
    Quanh đi quẩn lại phố phường
    Câu thơ viễn xứ về thương hẹp hòi

    Hai tay trả mỏi cho trời
    Lưng còng đằng đẵng một thời ai ai
    Tình yêu bóc ngắn cắn dài
    Đồng tiền giật gấu vá vai vụng về

    Thôi người ngon giấc bùa mê
    Cởi lòng ta đắp bốn bề gió mây
    Lên đường ta cũng như cây
    Khoác mùa xuân đứng dang tay giữa trời.

    Xe ôm ca

    Nhá nhem cho chí sớm mai
    Cuốc cày nửa gánh, gia tài một xe
    Sông ngang núi dọc bộn bề
    Tuổi trâu tuổi ngựa đi về là ai
    Ta đang thở ngắn than dài
    Mình còn bớt một thêm hai làm gì

    Phong phanh xuân tím môi chì
    Có về Gia Lộc Tứ Kỳ không em
    Về đâu má lúm đồng tiền
    Xe ôm vừa rẻ vừa hiền vừa nhanh
    Thôi thôi mắt chớ tròng trành
    Kẻo chìm cả vợ con anh ở nhà

    Mình ngồi một chuyến cùng ta
    Sao đường càng chạy càng xa thế này
    Năm trơn tháng xóc ngày lầy
    Đời như đất cát bắn đầy áo mưa
    Phải cơm phải gạo thì đưa
    Biết đâu gian dối mà chừa cả tin

    Lùi ra dịch lại đi mình
    Để ta chất nốt nhân tình lên xe.

    Bạn đang đọc bài viết "Thơ người không trang điểm" tại chuyên mục THƠ. Mọi bài vở cộng tác xin gọi hotline (0969.989 247hoặc gửi về địa chỉ email (thoibaovhnt@gmail.com).  

    Bạn đọc đặt Thời báo Văn học Nghệ thuật dài hạn vui lòng để lại thông tin