Cảnh báo mặt trái của cuộc bùng nổ năng lượng mặt trời tại Trung Quốc

Cuộc chạy đua toàn cầu hướng tới năng lượng sạch đang gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường sống. Mặc dù năng lượng mặt trời đóng vai trò quan trọng trong việc chống biến đổi khí hậu, nhưng sự phát triển nhanh chóng của nó lại đi kèm với những cái giá phải trả, đặc biệt là sự tàn phá và phân mảnh môi trường sống.

Năng lượng mặt trời đang bùng nổ tại Trung Quốc.

Một nghiên cứu kéo dài một thập kỷ, khảo sát 2.344 huyện tại Trung Quốc, đã chỉ ra rằng các chính sách năng lượng mặt trời mạnh mẽ đang dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học của các loài chim địa phương. Khi các mảng pin mặt trời thay thế đồng cỏ và đất nông nghiệp, quần thể chim đang chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Nhóm nghiên cứu do nhà khoa học Huiming Zhang từ Đại học Khoa học và CNTT Nam Kinh dẫn dắt đã phân tích dữ liệu quan sát chim, sự mở rộng cơ sở hạ tầng năng lượng mặt trời và dữ liệu kinh tế khu vực từ năm 2014 đến 2023. Kết quả cho thấy, mỗi khi cường độ chính sách thúc đẩy năng lượng mặt trời của một quận tăng lên một độ lệch chuẩn, chỉ số đa dạng chim địa phương giảm 2,10%.

Chim là loài nhạy cảm với những thay đổi sinh thái, và sự phát triển nhanh chóng của năng lượng mặt trời đang làm suy thoái thảm thực vật và nguồn thức ăn quan trọng, đe dọa đa dạng sinh học địa phương. Đáng chú ý, thiệt hại này thể hiện rõ nhất ở các vùng giàu có, nơi các nhà phát triển thường chiếm dụng những đồng cỏ và trang trại màu mỡ thay vì xây dựng trên những vùng sa mạc cằn cỗi.

Nghiên cứu cũng chỉ ra một ảo ảnh sinh thái nguy hiểm được gọi là “hiệu ứng xanh kém”. Mặc dù các khu vực lắp đặt năng lượng mặt trời thường đạt điểm cao hơn trên Chỉ số Diện tích Lá (Leaf Area Index), nhưng thực tế, sự đa dạng thực vật lại giảm mạnh, biến các hệ sinh thái tươi tốt thành những môi trường sống đơn giản và xuống cấp. Nhà nghiên cứu Yuanning Liang nhấn mạnh rằng, nếu không có sự đánh giá đầy đủ về tầm quan trọng của bảo tồn, việc phân tích chính sách sẽ không thể đạt được hiệu quả mong muốn.

Hệ thống phát điện quang điện và chim Bunting mặt đen, Diêm Thành, tỉnh Giang Tô.

Các chuyên gia khuyến cáo rằng, giống như việc định giá carbon đã định hình lại ngành sản xuất toàn cầu, các nhà hoạch định chính sách cần xác định giá trị kinh tế cho việc mất đa dạng sinh học, đảm bảo rằng năng lượng xanh không gây tổn hại đến thế giới tự nhiên.

Ngoài ra, những thách thức trong việc triển khai năng lượng mặt trời cũng phản ánh một vấn đề lớn hơn trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, nơi các nỗ lực khử carbon thường xung đột với sức khỏe của hệ sinh thái địa phương. Mặc dù quan trọng trong việc thay thế nhiên liệu hóa thạch, năng lượng gió cũng đang phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ do tỷ lệ chim và dơi chết vì va chạm với cánh quạt tuabin. Tương tự, các đập thủy điện quy mô lớn làm gián đoạn hệ sinh thái nước ngọt, ngăn chặn các loài cá di cư và làm thay đổi dòng chảy tự nhiên.

Để ngăn chặn các giải pháp khí hậu gây ra khủng hoảng đa dạng sinh học, phát triển xanh cần có kế hoạch thông minh hơn, bao gồm việc xây dựng trên đất bị thoái hóa, chia sẻ không gian với nông nghiệp và thiết kế cơ sở hạ tầng thân thiện với môi trường.