UNESCO xem xét 64 hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể vào cuối năm 2026

Theo thông báo của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) ngày 21/10, kỳ họp năm nay ghi nhận sự gia tăng của các hồ sơ đa quốc gia, cho thấy xu hướng hợp tác trong việc bảo vệ những thực hành văn hóa được nhiều cộng đồng cùng gìn giữ.

Trong số 64 hồ sơ được xem xét, có 59 hồ sơ đề nghị ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, bao gồm 5 đề nghị mở rộng phạm vi ghi danh những di sản đã được công nhận. Bốn hồ sơ khác được đề xuất đưa vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và một hồ sơ đề nghị chuyển từ danh sách cần bảo vệ khẩn cấp sang danh sách đại diện.

Các hồ sơ năm nay phản ánh sự đa dạng của di sản văn hóa phi vật thể, từ ẩm thực, âm nhạc, múa, nghề thủ công đến các nghi lễ và hoạt động sinh hoạt cộng đồng.

Ở lĩnh vực ẩm thực, Trung Quốc đề cử những tri thức và thực hành liên quan đến việc chế biến, thưởng thức món ăn, bao gồm cách lựa chọn nguyên liệu, kết hợp thực phẩm, phương pháp nấu nướng và phong tục chia sẻ bữa ăn.

Trong khi đó, Lào đề cử món larb, một biểu tượng ẩm thực gắn với đời sống gia đình và cộng đồng. Món ăn có nhiều cách chế biến tùy địa phương, thường sử dụng thịt hoặc cá kết hợp với thính gạo, rau thơm và các loại gia vị truyền thống.

Món larb truyền thống của Lào dùng cùng xôi. Ảnh: Basil Strahm/Wikimedia Commons (CC BY 2.0).

Theo tư liệu trong hồ sơ đề cử, việc làm larb được truyền dạy qua những bữa cơm gia đình, khi người trẻ quan sát, học hỏi kinh nghiệm từ thế hệ đi trước. Trong một số cộng đồng tại Lào, larb còn xuất hiện trong bữa ăn đầu năm với ý nghĩa cầu may mắn.

Ở lĩnh vực thủ công truyền thống, tám quốc gia gồm Azerbaijan, Iran, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Mông Cổ, Tajikistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Uzbekistan cùng đề cử nghề làm nỉ.

Những tấm thảm nỉ truyền thống với họa tiết đặc trưng của Kyrgyzstan. Ảnh: surrealpenguin/Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Đây là kỹ thuật sử dụng len để tạo thành vật liệu dày, không qua công đoạn dệt thông thường. Các sản phẩm từ nỉ được dùng làm thảm, trang phục, vật dụng sinh hoạt, thảm cầu nguyện và lớp phủ cho những căn lều truyền thống của cư dân du mục.

Theo UNESCO, hoạt động chế tác có sự tham gia của nhiều thành viên trong gia đình, từ người lớn đến trẻ em. Việc nhiều quốc gia cùng đề cử nghề làm nỉ cũng phản ánh sự giao thoa văn hóa và những tri thức thủ công được chia sẻ qua nhiều thế hệ.

Một đề cử khác đến từ Lesotho là kỹ thuật làm mũ Basotho, còn gọi là Moliea-Nyeoe. Chiếc mũ có hình nón đặc trưng, được đan chủ yếu từ loại cỏ địa phương mang tên moseea. Quá trình chế tác bao gồm thu hái, xử lý nguyên liệu, đan và trang trí bằng các sợi cỏ tự nhiên hoặc đã nhuộm màu.

Tại Tây Ban Nha, điệu Jota được đề cử với tư cách một loại hình âm nhạc và múa truyền thống có lịch sử từ thế kỷ XVIII. Jota mang nhịp ba phách đặc trưng, thường được biểu diễn cùng guitar, phách castanet, kèn dulzaina và các nhạc cụ dân gian khác.

Các nghệ sĩ biểu diễn điệu múa Jota truyền thống của vùng Aragón, Tây Ban Nha. Ảnh: Mika58/Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Không chỉ có những loại hình nghệ thuật và nghề thủ công quen thuộc, danh sách năm nay còn xuất hiện các hoạt động thể thao truyền thống.

Barbados đề cử môn road tennis, ra đời vào đầu thế kỷ XX trong bối cảnh một bộ phận người dân không có điều kiện tham gia các câu lạc bộ quần vợt sân cỏ. Môn thể thao này sử dụng vợt gỗ và có thể tổ chức tại các sân chơi trong cộng đồng, trở thành hoạt động gắn kết người dân ở nhiều lứa tuổi.

Tại châu Âu, Ba Lan, Áo và Luxembourg cùng đề cử những lễ hội, tập tục gắn với Thánh Barbara, vị thánh bảo trợ của thợ mỏ. Các hoạt động bao gồm âm nhạc, khiêu vũ, những bữa ăn cộng đồng và nghi lễ tưởng nhớ người lao động đã qua đời trong hầm mỏ.

Đáng chú ý, bốn quốc gia châu Phi gồm Eswatini, Lesotho, Nam Sudan và Tanzania có cơ hội lần đầu tiên có di sản được ghi danh vào các danh sách của UNESCO nếu các hồ sơ liên quan được thông qua.

Kỳ họp lần thứ 21 lấy chủ đề bao trùm là “Hạnh phúc hài hòa”, đề cập vai trò của di sản văn hóa phi vật thể đối với sức khỏe thể chất, tinh thần, đời sống cộng đồng và mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên.

Theo UNESCO, di sản văn hóa phi vật thể không chỉ là những tập quán hay kỹ năng được truyền lại từ quá khứ. Các thực hành này tiếp tục được cộng đồng duy trì, điều chỉnh và sáng tạo để phù hợp với đời sống hiện tại.

Kỳ họp dự kiến khai mạc bằng một sự kiện vào ngày 29/11, trước khi bước vào chương trình làm việc chính thức từ 30/11 đến 5/12. Việc xem xét các hồ sơ dự kiến diễn ra từ ngày 1 đến 3/12. Các quyết định ghi danh sẽ được công bố trong quá trình làm việc của Ủy ban.

Nguồn: Unesco.org