Một khoảnh khắc nhìn lại sân khấu – trước thềm mùa xuân…

Trước thềm mùa xuân Quý Mão 2023 này, nhìn lại một khoảnh khắc của những hoạt động và đời sống văn học nghệ thuật trên cả nước thời gian qua - trong đó có nghệ thuật sân khấu- chúng ta lại càng cảm nhận được những cảm xúc sáng tạo của người nghệ sĩ trong ngôi nhà chung Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, luôn là một dòng chảy không ngừng của cuộc sống…

Mở đầu cho những hoạt động của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam vào dịp Kỷ niệm 68 năm ngày Giải phóng Thủ đô Hà Nội (10/10/1954-2022), Hội đã phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức “Liên hoan Sân khấu Thủ đô” lần thứ V từ ngày 25/9 đến 2/10/2022 với 13 vở diễn của 13 đơn vị nghệ thuật (Nhà hát Kịch Hà Nội, Nhà hát Chèo Hà Nội, Nhà hát Cải lương Hà Nội, Nhà hát Nghệ thuật Xiếc và tạp kỹ  Hà Nội, Chi hội biểu diễn nghệ thuật Thăng Long (Hội Sân khấu Hà Nội), Nhà hát Cải lương Việt Nam, Nhà hát Chèo Quân đội, Nhà hát Kịch Quân đội, Trường Đại học Văn hóa nghệ thuật Quân đội, Công ty TNHH Tổ chức biểu diễn Song Việt, Sân khấu Sen Việt, Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh, Sân khấu Lệ Ngọc).

Các tác phẩm dự Liên hoan là những vở diễn được đầu tư dàn dựng công phu, những thử nghiệm mới mẻ về nghệ thuật sân khấu đương đại. Và phải ghi nhận rằng, Liên hoan Sân khấu Thủ đô năm 2022 đã mang đến một không khí nghệ thuật tươi mới cho đông đảo khán giả Hà Nội…

Liên hoan Sân khấu Thủ đô lần thứ V-năm 2022.

Ngược trở lại thời gian, tháng 11 năm 2019, Liên hoan sân khấu Chèo toàn quốc được tổ chức tại Bắc Giang do Hội Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam kết hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với 27 vở diễn của trên 10 đơn vị nghệ thuật, đã mang lại một không khí sáng tạo mới mẻ  của nghệ thuật chèo, làm nức lòng nhân dân thành phố Bắc Giang với một thể loại sân khấu dân gian độc đáo của dân tộc… Rồi tháng 11 năm 2021, tại thành phố hoa phượng đỏ Hải Phòng, Liên hoan Kịch toàn quốc lại được tổ chức, với những tìm tòi mới mẻ về nghệ thuật, phản ánh nhiều vấn đề phong phú của cuộc sống đương đại…

Trong suốt cả một tuần lễ, khán giả của thành phố cảng đã được cười thoải mái, cười sảng khoái, cười hồn nhiên, hỉ xả…và cả những tiếng cười xót xa, chua cay nữa. Dù là tiếng cười như vỡ rạp, tiếng cười thầm kín, dí dỏm, hoặc tiếng cười “giật mình”, cười ra nước mắt để suy ngẫm; thì những tiết mục trong Liên hoan lần này đã thật sự là những tác phẩm sân khấu chỉn chu, nghiêm túc, sâu lắng…

Từ những nhân vật của quá khứ thời hành chính quan liêu bao cấp, và nhất là những nhân vật của cuộc sống đương đại (các sếp lớn, sếp nhỏ, tổng giám đốc, giám đốc, trưởng thôn, cán bộ hành chính các thành phố, tỉnh lỵ, bà con nông dân, chiến sĩ cảnh sát, người lính cựu chiến binh năm xưa, những thanh niên trẻ tuổi)… xuất hiện trên sân khấu. Phải nói rằng, Liên hoan sân khấu Kịch toàn quốc đã có những thành công nhất định về nghệ thuật trong việc phản ánh nhiều vấn đề của cuộc sống hôm nay…

Ảnh minh họa

Tuy nhiên, bình tâm, khách quan và công bằng mà nói, với những kịch bản hoàn chỉnh, nội dung sâu sắc, có tính nghệ thuật cao, hấp dẫn và cuốn hút công chúng đương đại - nhất là với thế hệ khán giả trẻ - vẫn là một khoảng trống lớn của sân khấu hiện nay… Đây chắc chắn là một vấn đề không nhỏ, rất cần sự quan tâm của đội ngũ tác giả, các nghệ sĩ sân khấu và sự chỉ đạo một cách “bài bản”, “tài ba” của các cơ quan quản lý Nhà nước - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Hội Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam.

Nếu Liên hoan sân khấu Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc được tổ chức tại thành phố Vinh - Nghệ An vào tháng 5/2022 với thể loại nghệ thuật cung đình bác học của tuồng và đậm đặc chất dân gian của tân ca kịch đã mang lại tình yêu nghệ thuật của người dân xứ Nghệ trên quê hương Bác. Thì Liên hoan sân khấu Cải lương toàn quốc được tổ chức tại Long An (từ ngày 5 đến 20/2022) với 27 vở diễn của trên 10 đơn vị nghệ thuật, trên quê hương của đờn ca tài tử Nam Bộ, đã mang lại những cảm xúc mới mẻ, những khát vọng nghệ thuật tươi mới của nghệ thuật cải lương đã trên 100 năm tuổi - trong ngôi nhà chung của nghệ thuật sân khấu Việt Nam...                       

Nhưng nốt nhạc cuối cùng của năm 2022 trong bản đại hợp xướng nghệ thuật sân khấu từ năm 2019 cho đến hai năm sau đại dịch Covid-19, chính là Liên hoan Quốc tế sân khấu thử nghiệm lần thứ V năm 2022, do Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tổ chức diễn ra tại Hà Nội và Hải Phòng từ ngày 15 đến 26/11 với sự tham gia của 21 đơn vị nghệ thuật trong và ngoài nước.

Liên hoan là hoạt động giao lưu nghệ thuật giữa Việt Nam và các nước trên thế giới, nhằm nâng cao chất lượng nghệ thuật cũng như khuyến khích sự đổi mới, sáng tạo đối với nền nghệ thuật sân khấu Việt Nam. Liên hoan quốc tế sân khấu thử nghiệm lần thứ V bao gồm nhiều loại hình sân khấu như kịch nói, cải lương, múa rối…

Một cảnh trong vở “Thúy Kiều - Một kiếp đoạn trường” của Nhà hát Kịch Việt Nam.

Các đoàn nghệ thuật quốc tế tham dự liên hoan là Tom Corradini Teatro (Ý), Yvua Arts (Hàn Quốc), Patch Theater (Ba Lan), Singapore Raffles Music College (Singapore), Mass Foundation (Pakistan), Dhyaas Performing Arts (Ấn Độ). Đây là những đoàn nghệ thuật của các quốc gia có nền kịch nghệ rất phát triển, mang đậm hơi thở thời đại với những thử nghiệm độc đáo và đầy tính sáng tạo…

Với tác phẩm của các đơn vị nghệ thuật trong nước tham gia lần này, đa số là tác phẩm mới dàn dựng và được đầu tư lớn về chuyên môn, là những sáng tạo trong việc thử nghiệm các cách làm mới, tạo nên sự hấp dẫn của vở diễn, mang lại những luồng gió mới cho đông đảo công chúng yêu sân khấu, nhất là lớp khán giả trẻ hôm nay…

Và như thế, chỉ nhìn lại một khoảnh khắc thời gian ngắn ngủi trước và sau đại dịch từ 2019 cho đến năm 2022, khi đất nước ta trở lại cuộc sống bình thường mới; các nghệ sĩ sân khấu Việt Nam vẫn tiếp tục con đường sáng tạo đầy năng động, với những khát vọng tìm tòi mới mẻ, độc đáo của các thể loại sân khấu từ chèo, tuồng, dân ca kịch, kịch nói, cải lương, xiếc, múa rối, để đón chào mùa xuân mới Quý Mão 2023 đã về trên Tổ quốc Việt Nam yêu dấu!