Vĩnh biệt NSND Doãn Hoàng Giang

Cả một đời “lãng tử” độc đáo độ lượng và sâu sắc, ông như lẫn trong số tài tử Hollywood hoặc những nhà triệu phú thích mặc quần jeans; nhưng, trái với dáng vẻ “hầm hố” bề ngoài thì Doãn Hoàng Giang là “Người đàn ông không biết uống rượu”. Câu chuyện tôi viết dưới đây là một kỷ niệm đắng đót về cái vẻ bề ngoài ấy của Doãn Hoàng Giang - như một nén tâm nhang tiễn biệt một con người tài ba, một nhân cách nghệ sỹ lớn.

Bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, nghệ sỹ Doãn Hoàng Giang đều “đóng” cả “cây bò”. Và lúc nào ông cũng đội sùm sụp chiếc mũ lưỡi trai hàng hiệu đủ che mái tóc bạc túm đuôi ngựa vổng lên sau gáy. Cặp kính lão tròn như kính lúp đã phóng to những nốt đồi mồi ghi dấu ấn thời gian trên khuôn mặt đầy cá tính lúc nào cũng tươi rói, thoáng trông như một tay nhậu nhẹt có hạng, ấy vậy mà cả đời tịnh không đụng lấy một hớp rượu. Tiệc tùng dẫu có vui đến mấy, ông chỉ dùng không hết một lon coca.

Doãn Hoàng Giang hiền lành, tốt bụng. Ông có thú vui hay “đầu tư vật chất” cho người khác. Tay nào hào hoa mà khiến ông động lòng, thể nào cũng móc túi cho một thứ gì đó, như chiếc bật lửa zicpo xịn chẳng hạn.

Với Doãn Hoàng Giang - “sân nhà” đã trở thành quá khứ, còn “sân khấu” và “sân cỏ” mới thật sự là “người tình trăm năm” của ông. Nói Doãn Hoàng Giang là một trong những người yêu bóng đá nhất Việt Nam cũng không ngoa. Ông rất thích cái lý sự của văn minh phương Tây là con người chỉ sống có một lần và vì thế, đừng bao giờ bỏ lỡ cơ hội để tận hưởng niềm vui, hạnh phúc của cuộc sống hiện hữu duy nhất, trừ uống rượu!

Chân dung NSND Doãn Hoàng Giang - Tranh sơn dầu của Đinh Quang Tỉnh (Ba Tỉnh)

NSND Doãn Hoàng Giang có tên cúng cơm là Doãn Đức Viên, sinh năm 1938. Ông là hậu duệ 5 đời của hai danh thần nhà Nguyễn là Doãn Uẩn và Doãn Khuê, thuộc dòng họ Doãn xã Song Lãng, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Ông thuộc thế hệ đầu tiên, thế hệ Vàng của trường Sân khấu Điện ảnh Việt Nam. Ông là Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam khoá VI và khoá VII. Doãn Hoàng Giang là đạo diễn nổi tiếng của sân khấu đương đại Việt Nam - người đi tiên phong trong việc cách tân sân khấu chèo.

Số 51 phố Trần Hưng Đạo, Hà Nội (đại lộ Gambetta cũ) là một địa chỉ văn hóa nghệ thuật rất nổi tiếng - mái nhà chung của nhiều hội nghệ thuật, nơi đã để lại dấu ấn của nhiều tên tuổi văn nghệ sỹ lớn. Dinh thự được xây theo kiến trúc Art Deco từ những năm 1920 của thế kỷ trước. Nơi đây trước kia đã từng là nơi ở dành riêng cho cựu hoàng Bảo Đại - cố vấn chính phủ. Kiến trúc hiện đại, tao nhã mà tiện dụng, toàn bộ mặt tiền của tòa nhà nhìn ra con phố rộng, mặt đường trải nhựa phẳng lỳ, vỉa hè rộng rãi với hai hàng cây xanh râm mát quanh năm.

Phía sau cây si già cuối khuôn viên là khu nhà phụ đã được chồng đống lên thành 7 tầng mới đủ chỗ cho văn phòng các hội làm việc. Riêng tầng 3, Hội Nghệ sỹ Sân khấu dành cho Câu lạc bộ Sân khấu Thể nghiệm, cũng là nơi tạm thời làm “bếp ăn trưa” cho anh em văn nghệ sĩ của cả “nhà 51” theo sáng kiến của NSND Trọng Khôi, ông đã mạnh dạn giao cho vợ chồng một người bạn thân, rất mê văn nghệ thầu dịch vụ này nên nơi ăn, nơi uống của anh em cũng được gọn ghẽ, tươm tất. Vì vậy căn gác lúc nào cũng náo nhiệt, cũng đầy ắp tiếng cười.

NSND Doãn Hoàng Giang 

Hôm ấy là một ngày vui, đáng nhớ. Chúng tôi hẹn nhau đến uống chai rượu “xách tay” của nhạc sỹ Trọng Bằng đem từ nước ngoài về góp tiệc. Quanh bàn đã đủ mặt các anh tài: Phạm Tiến Duật, Trọng Khôi, Văn Dung, Hồng Đăng, Doãn Hoàng Giang, tôi và mấy nghệ sỹ vừa từ Sài Gòn ra Hà Nội họp.

Bữa rượu lại đúng vào ngày đi làm đầu tiên của vị nghệ sỹ nổi tiếng vừa rời ghế Bộ trưởng về “Nhà 51” nhậm chức Chủ tịch Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam. Ông là người giản dị, sống cởi mở. Chiếc mũ cát-két bằng len màu ghi nhạt, đội hơi lệch như làm duyên cho mái tóc bạc cắt cao, rất hợp với khuôn mặt thông thái.

Vị tân Chủ tịch tươm tất trong chiếc áo vét dạ màu xám, ve to không cài khuy, để lộ tấm áo len dệt màu ghi cổ quả tim và ve áo trắng không cà-vạt rất hợp với chiếc quần tuyt-xi màu thẫm, ly ủi thẳng tắp... Dường như ông không hề lạ lẫm với nơi đây. Họp xong, tân Chủ tịch cùng lên “tầng 3” ăn trưa với anh em văn phòng. Ông bước hết bậc cầu thang thì gặp Doãn Hoàng Giang vừa mở cửa định “chuồn” khỏi tiệc nhậu.

Ông cựu Bộ trưởng đáng kính giữ chức Chủ tịch Liên hiệp được ngót ba năm, mặc dù đã quá cái tuổi “xưa nay hiếm” nhưng vẫn ngày ngày với bao bộn bề công việc, lo toan: nào là chỉ đạo hoạt động các hội, nào là sáng tác... Trong khi ông đang làm cố vấn nghệ thuật cho chương trình khai mạc SEA Games 22, thì không may ngã bệnh rồi đột ngột qua đời vào cuối đông năm ấy. Ông ra đi bình thản và mãn nguyện, để lại danh thơm cùng với những tác phẩm để đời sẽ còn sống mãi cùng năm tháng. Chỉ tiếc rằng, ông không còn cơ hội để hiểu: Nghệ sĩ Nhân dân Doãn Hoàng Giang là người đàn ông không biết uống rượu.

Tân Chủ tịch mừng rỡ như gặp bạn thân, ông vồn vã nắm chặt tay Doãng Hoàng Giang, cười tươi, khen nức nở: “Kịch của ông làm rất hay, không thể chê vào đâu được! Đúng là chất Doãn Hoàng Giang!”. Đạo diễn bất ngờ được tân Chủ tịch khen thì cảm động lắm, chưa kịp tìm nhời đẹp để cảm ơn, thì tân Chủ tịch cẩn trọng đưa ngón tay trỏ đẩy nhẹ mục kỉnh lên như để ngắm kỹ con người tài hoa đứng trước mình.

Ông lắc đầu, xúc động, giọng trầm xuống: “Uống vừa thôi! Trông ông có vẻ kém sắc đi nhiều đấy!”… Vị Chủ tich chưa nói vãn câu mà Doãn Hoàng Giang đã như chết lặng. Đôi mắt kính to tròn của người đạo diễn trễ xuống, để lộ cặp mắt đục ngầu, trĩu nặng trên gương mặt hầm hố như đang căng phẳng ra để chứa đầy sự ngơ ngác, bất ngờ. Gương mặt lúc ấy làm tôi nhớ mãi cho đến tận bây giờ.

Và chưa đầy một tháng sau tôi đã vẽ xong chân dung NSND Doãn Hoàng Giang. Khi vẽ tôi luôn bị ám ảnh bởi gương mặt ông, với chiếc mũ lưỡi trai có lô-gô chữ “A” và chiếc khăn in hoa đen trắng thắt lệch kiểu cách... Mặc dù rất cố gắng, nhưng tôi vẫn không thể tả được cái thần thái trong đôi mắt của ông - “điểm nhỡn” Doãn Hoàng Giang. Bức tranh còn đây mà anh đã trở thành người thiên cổ!