Già hóa dân số và nhu cầu bảo vệ người cao tuổi có bệnh nền bằng dự phòng chủ động

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Với nhóm người cao tuổi có bệnh nền như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), tim mạch, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch, việc dự phòng chủ động các bệnh truyền nhiễm ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Theo tuổi tác, hệ miễn dịch suy giảm dần do quá trình lão hóa miễn dịch, khiến người cao tuổi dễ mắc các bệnh truyền nhiễm hơn và có nguy cơ đối mặt với các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt khi có bệnh lý nền đi kèm.

Gánh nặng bệnh nhiễm trùng ở người cao tuổi

RSV, hay vi rút hợp bào hô hấp, là một ví dụ điển hình cho tác nhân gây bệnh chưa được hiểu và quan tâm đúng mức ở người lớn tuổi. Đây là một loại vi rút hô hấp phổ biến và dễ lây, thường gây ra các triệu chứng nhẹ giống cảm lạnh. Nhưng ở người lớn tuổi và người có bệnh nền, RSV có thể dẫn đến những nhiễm trùng nghiêm trọng. 1,2

RSV gây ra gánh nặng bệnh tật cao cho người lớn tuổi tại Việt Nam. Ở nước ta, ước tính theo mô hình dự báo trong 5 năm có khoảng 4,6 triệu ca hô hấp cấp do RSV ở người lớn từ 60 tuổi trở lên, trong đó, theo định nghĩa trong mô hình này: khoảng 200.000 ca nhập viện và gần 18.000 ca tử vong do bệnh đường hô hấp dưới gây ra bởi RSV.3

Giáo sư David Halpin, Trường Y Đại học Exeter, Vương quốc Anh chia sẻ tại hội thảo khoa học

Trước mức độ nguy hiểm và những biến chứng phức tạp của RSV, Giáo sư David Halpin, Trường Y Đại học Exeter, Vương quốc Anh; Thành viên Hội đồng Quản trị và Ủy ban Khoa học của GOLD cập nhật: “Hiện nay, các khuyến cáo quốc tế nhấn mạnh việc bảo vệ nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng do RSV, đặc biệt là người cao tuổi và những người mắc bệnh mạn tính như COPD hoặc bệnh tim mạch bằng chủng ngừa. Nội dung này cũng được phản ánh trong các hướng dẫn chuyên môn trên thế giới, bao gồm khuyến nghị từ GOLD và CDC Hoa Kỳ.4,5”

TS.BS Đoàn Thu Trà tham dự hội thảo khoa học và chia sẻ về thực hành lâm sàng tại Bệnh viện Bạch Mai

Từ thực hành lâm sàng, TS.BS. Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, cũng chia sẻ rằng để người cao tuổi có bệnh nền được bảo vệ tốt hơn, chúng tôi đã tích hợp tư vấn tiêm chủng vào các điểm chạm chăm sóc sức khỏe thường quy: khi khám tim mạch, hô hấp, nội tiết, thận, lão khoa và với các bệnh nhân chuẩn bị xuất viện hay với các bệnh nhân chuẩn bị ghép tạng để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm.

Nhân viên y tế sẽ rà soát lịch sử tiêm chủng và đánh giá tình trạng sức khỏe, bệnh nền, các yếu tố nguy cơ của từng người bệnh, từ đó tư vấn những vắc xin phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành - TS.BS Đoàn Thu Trà cho biết thêm.

PGS.TS.BS. Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, cho biết: “Khi tuổi tác gia tăng, hiện tượng lão hóa miễn dịch có thể làm suy giảm khả năng đáp ứng của cơ thể trước các tác nhân gây bệnh, khiến người cao tuổi, người mắc bệnh nền có nguy cơ cao hơn đối với các bệnh truyền nhiễm, nhiễm trùng. Trong bối cảnh đó, những tiến bộ trong nghiên cứu và phát triển vắc xin, bao gồm ứng dụng công nghệ chất bổ trợ (adjuvant), góp phần hỗ trợ tăng cường đáp ứng miễn dịch ở nhóm dân số có nguy cơ cao.”

Các chuyên gia bàn luận về nhu cầu bảo vệ người cao tuổi có bệnh nền bằng dự phòng chủ động

Đưa phòng ngừa vào chăm sóc thường quy cho người có bệnh nền

Không chỉ RSV, zona thần kinh cũng dễ bị xem nhẹ dù có thể gây ảnh hưởng kéo dài ở người lớn tuổi. Người lớn có bệnh nền mạn tính như hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường có nguy cơ mắc zona thần kinh cao hơn.6,7,8,9 Trong một số nghiên cứu, bệnh tim mạch làm tăng nguy cơ mắc zona khoảng 34% và đái tháo đường là khoảng 38%.7,9

Đây cũng là chủ đề được thảo luận tại một số phiên khoa học của Hội nghị Thường niên Hội Hô hấp Việt Nam năm 2026. Các chuyên gia đã đề cập đến vai trò của các giải pháp dự phòng, bao gồm tiêm chủng cho người lớn như một phần trong chăm sóc và quản lý bệnh hô hấp toàn diện.

Trong bối cảnh dân số già hóa và tỷ lệ bệnh mạn tính gia tăng, dự phòng chủ động ngày càng được xem là một phần quan trọng của chiến lược chăm sóc sức khỏe toàn diện. Quyết định 1983/QĐ-BYT ngày 01/07/2026 của Bộ Y tế về Hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ, người có yếu tố nguy cơ, người mắc bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng đã đề cập các biện pháp tiêm chủng dự phòng, bao gồm vắc xin ngừa viêm gan B, vắc xin ngừa ung thư cổ tử cung, vắc xin RSV, cúm, phế cầu, zona và một số vắc xin phù hợp khác theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Tài liệu tham khảo:

1. Mesa-Frias, M;J Manag Care Spec Phar;2022; Incidence and economic burden of respiratory syncytial virus among adults in the United States: A retrospective analysis using 2 insurance claims databases.

2. CDC;2026;Respiratory Syncytial Virus Infection (RSV). Accessed at September 08 2026

3. Han R;EXPERT REVIEW OF VACCINES;2025;24;570-577.

4. GOLD. Global Strategy for the Diagnosis, Management and Prevention of COPD: 2026 Report. Figure 3.6, Vaccination for stable COPD. Available at: GOLD 2026 Report. Accessed at September 03 2026

5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). RSV Vaccine Guidance for Adults. 2025.

6. Harpaz R, et al. MMWR Recomm Rep. 2008 June;57(RR-5):1-30​.

7. Marra F, et al. Open Forum Infec Dis. 2020;7:1-8.​

8. Lai,YC;Indian Journal of Dermatology;2016;61;157-162​.

9. Huang CT, et al. J Clin Endocrinol Metab. 2021;107:586-597