“Những người đàn bà đi qua chiến tranh” sức mạnh phi thường và cao đẹp

Mến mộ nhà văn từ lâu, đã đọc một số cuốn sách của chị, tôi rất thú vị với hai mảng đề tài chị dành nhiều tâm huyết viết về thiếu nhi và phụ nữ - những đối tượng cần được xã hội quan tâm nhất. Nhà văn vừa cho "ra lò" tác phẩm Nhà nước đặt hàng là Có một thiên đường cổ tích (NXB Dân trí, 12/2025) viết cho thiếu nhi. Sáng 6/3/2026, tại 19 Hàng Buồm, Hà Nội, nhà văn ra mắt tập truyện ký Những người đàn bà đi qua chiến tranh (NXB Phụ nữ, 2/2026). Tác phẩm tái hiện và ngợi ca người phụ nữ Việt Nam đẹp hài hòa cả hình thức và tâm hồn, tài năng và ý chí kiên trung dũng cảm, góp phần rất quan trọng vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Tác phẩm hơn hai trăm trang, gồm 6 sáng tác truyện ngắn và truyện ký. Vừa nhận sách, tôi đọc liền mạch bởi mỗi truyện có sức hấp dẫn riêng.

Những người đàn bà đi qua chiến tranh gợi nhiều suy ngẫm cho bạn đọc. Chiến tranh bao giờ cũng là thử thách lớn nhất với mỗi quốc gia, dân tộc, mỗi gia đình, mỗi cá nhân. Với sự tàn khốc và hủy diệt ghê gớm, chiến tranh làm lộ rõ bản chất xấu xa đê hèn; làm ngời sáng những phẩm tính đẹp đẽ, cao thượng ở mỗi con người. Nhờ vốn sống phong phú của người độ tuổi U80 và năng lực của một cây bút sắc sảo, nhà văn Nguyễn Thị Vân Anh đã tái hiện sống động, giàu sức thuyết phục truyền thống yêu nước, vẻ đẹp anh hùng, dũng cảm cùng tài năng lòng nhân hậu của phụ nữ Việt Nam cả trong lịch sử và đương đại.

Tác phẩm “Những người đàn bà đi qua chiến tranh”.

Phụ nữ Việt Nam yêu nước, quên mình vì lợi ích quốc gia, dân tộc

Đây là điều dễ thấy ở những người phụ nữ trong hai truyện ngắn đề tài lịch sử. Huyền thoại về các nàng công chúa nhà Trần nói nhiều tới Huyền Trân công chúa - bậc quốc sắc thiên hương nhà Trần, đảm đương sứ mệnh mở cõi vì lợi ích quốc gia đã đi vào lịch sử, trở thành huyền thoại trong dân gian và văn hóa Việt Nam. Huyền Trân (1287 - 1340) - con gái của Thượng hoàng Trần Nhân Tông và quận chúa Quyên Thanh (trưởng nữ của Trần Hưng Đạo). Sáu tuổi mồ côi mẹ, công chúa được dì ruột là bà Tuyên Từ nuôi dạy chu đáo. Từ nhỏ, nàng đã thông minh, xinh xắn, lớn lên vẻ đẹp càng gia tăng bội phần: làn da trắng mịn, dáng người mềm mại, tóc dài óng ả, cặp mắt đen thăm thẳm nổi bật trên khuôn mặt màu hoa đào. Đẹp về ngoại hình, công chúa còn có kiến thức sâu rộng nhờ ham học lại khéo léo. Nàng dành tình cảm đặc biệt với bậc tài trí, giỏi ngoại giao là Trần Khắc Chung và ngưỡng mộ hạnh phúc của quận chúa Anh Nguyên cùng danh tướng Phạm Ngũ Lão. Huyền Trân nói với nhũ mẫu: “Thà mất hết tước vị mà được sống bên người mình yêu vẫn hơn phải không nhũ mẫu?... Tấm gương của công chúa Thuỷ Tiên rất đáng để ta noi theo”.

Thượng hoàng Trần Nhân Tông với tầm nhìn xa trông rộng muốn thắt chặt mối quan hệ với nước láng giềng qua việc gả nàng cho vua Chế Mân nước Chăm Pa, sính lễ là hai châu Ô, Lý vì: “Đây là cơ hội để mở mang bờ cõi mà không phải dựng binh đao, không cần một trận đánh và cũng không phải hy sinh một tên lính nào; vả lại đây cũng là sự bảo đảm cho nền hòa bình lâu dài của hai đất nước”. Vốn hiểu chuyện, nàng thuận tình theo hôn sự đã xếp đặt. Trước đó, công chúa An Tư, cô ruột của nàng cũng đã đi vào hang hùm miệng sói - sào huyệt của quân thù, nạp mình cho Thoát Hoan, tạo điều kiện cho triều Trần và bách gia kịp rút khỏi thành Thăng Long, bảo toàn lực lượng để sau này phản công và đại thắng quân Nguyên. Lời quan Hành khiển Trần Khắc Chung với Huyền Trân: “Nàng sẽ thấy thời nào đất nước ta cũng có những liệt nữ đã biết quên tình riêng vì nghĩa lớn. Và ta tin rằng các thế hệ mai sau cũng sẽ nghĩ về nàng như thế. Tổ quốc sẽ ghi nhớ mãi về nàng” (tr 41); đó cũng chính là lời nhà văn muốn gửi đến bạn đọc.

Nữ tướng tài sắc Bùi Thị Xuân trong truyện Nữ Đô đốc cưỡi voi đánh giặc với tài năng và ý chí phi thường. Thiếu thời, nàng rất sáng dạ, được học chữ cùng bạn trai, thích cung kiếm. Sau nhiều lần bị trêu chọc, nàng xin phép cha mẹ cho học võ nghệ. Sẵn dòng máu của người con quê hương đất võ, lại có năng khiếu và say mê luyện tập, được sư bà hết lòng truyền dạy, tài năng của Bùi Thị Xuân nam giới hiếm người bì nổi. Nàng giúp Trần Quang Diệu đúng lúc chàng bị hổ đả thương, sau được thủ lĩnh Tây Sơn tác hợp, hai người nên duyên chồng vợ. Bùi Thị Xuân trả lời Nguyễn Huệ: “Ngày xưa Bà Trưng, Bà Triệu cưỡi voi phất cờ khởi nghĩa, cùng các nữ binh dũng mãnh đánh đuổi ngoại xâm phương Bắc, đem an lành về cho dân. Ngày nay, chúng em cũng quyết noi theo” (tr 68). Từ đó, nàng được tin cậy giao trọng trách huấn luyện voi chiến và “Đội tượng binh với hàng trăm thớt voi chiến của Đô đốc Bùi Thị Xuân như một quả đấm thép khổng lồ lừng lững tiến thẳng vào đội hình địch” (tr 78). Nàng sát cánh cùng tướng sĩ đánh đuổi thù trong giặc ngoài. Thật tiếc là Hoàng đế Quang Trung lên ngôi được ba năm thì đột ngột băng hà ở tuổi 38. Quân của Nguyễn Ánh thừa cơ phản công dữ dội, nhà Tây Sơn bị trả thù tàn nhẫn, Bùi Thị Xuân tuy bị giết thảm khốc nhưng sáng ngời uy dũng. “Tên tuổi và công lao của nữ Đô đốc Bùi Thị Xuân sống mãi trong lòng nhân dân”(tr 86).

Nhà văn Nguyễn Thị Vân Anh.

Phụ nữ Việt Nam ngày nay dũng cảm, tài khéo và giàu lòng nhân ái

Truyện ngắn Bóng hồng nơi tâm bão là sự minh chứng tiêu biểu. Kết cấu đồng tâm truyện lồng trong truyện là điểm cộng cho truyện ngắn này. Mở đầu là tình huống nữ bác sĩ Tâm từ bệnh viện chuẩn bị về cho dự cuộc khai mạc triển lãm tranh của mẹ - “một nữ kiến trúc sư có tài hội họa” (tr188) thì có ca bệnh phải phẫu thuật gấp cần đến Tâm do cô là người nói tiếng Anh tốt nhất. Bệnh nhân là David, người Mỹ da trắng từng tham chiến ở Việt Nam, một nghệ sĩ nhiếp ảnh có tiếng cùng đi với bạn du lịch Việt Nam. Trở lại nơi cũ, “David chợt nhận ra phía trước là con suối chảy vào cái thung lũng đẹp tuyệt vời, nơi khắc vào trái tim ông một kỷ niệm với một cô giải phóng quân xinh đẹp mà ông ấy không bao giờ quên được” (tr 190). Ngã ở khe suối, ông bị gãy cổ xương đùi, phải phẫu thuật thay cổ xương đùi nhân tạo. Tâm báo về cho mẹ rồi ở lại cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ với tất cả  tâm huyết của một lương y. Khi đỡ, cô được người bệnh cho xem các bức ảnh ông đã chụp thời chiến tranh ở Việt Nam. Lướt qua rất nhiều bức ảnh đẹp, ông dừng lại ở một bức ảnh rất có thần tựa đề Khoảng lặng giữa chiến trường (tr 196), trong đó có một nữ chiến sĩ giải phóng quân đội mũ tai bèo, Tâm nhìn gương mặt rất quen.

Qua câu chuyện được nghe, cô không ngờ người trong ảnh lại là mẹ mình. David nói: “Nhờ bác sĩ Tâm chuyển tới mẹ cô lời cám ơn chân thành nhất của tôi và gia đình tôi. Nếu mẹ cô không có một trái tim nhân hậu thì tôi đâu có còn được đến ngày nay”. Truyện kết thúc rất có hậu. “Tại phòng tranh của họa sĩ Giáng Hương, có một cuộc hội ngộ thật cảm động đã diễn ra. Họ là các chiến sĩ Giải phóng quân năm xưa cùng đơn vị với họa sĩ, nay đã nghỉ hưu và khách là các cựu chiến binh Mỹ... Hôm nay, họ không nói nhiều về nỗi buồn chiến tranh mà vui vẻ bàn với nhau về những gì có thể làm cho tương lai để mảnh đất đã hồi sinh sau chiến tranh này mãi mãi xanh tươi” (tr.202). Truyện là bài ca về tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc trong cuộc sống hôm nay.

Truyện ngắn Cô lính mũ nồi xanh và Nỗi đau da cam là những lát cắt đặc sắc trong cuộc sống đương đại, nói lên tấm lòng vị tha, bao dung của người phụ nữ. Họ là nạn nhân của cuộc chiến tranh, những con người bình dị, không chỉ nội tướng đảm đang, khéo thu vén, người giữ lửa trong mỗi mái ấm gia đình mà còn có sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cho con người ở những quốc gia khác nữa. Cũng chính phụ nữ Việt là những chiến sĩ góp phần vào việc gìn giữ hòa bình thế giới, thực hiện nghĩa vụ quốc tế cao cả.

Truyện ký Những người đàn bà đi qua chiến tranh là những câu chuyện rất chân thực về những con người có thật trong cuộc đời. Thật hiếm có nhà văn lại viết về những người thân yêu nhất trong chính gia đình mình như Nguyễn Thị Vân Anh. Chị viết về phu quân Nguyễn Hoài Giang đã mất 18 năm, bố chồng Nguyễn Đình Lãm, mẹ chồng Trần Thị Hường với tấm lòng thương mến, tin yêu mà còn quý phục và trân quý. Đặc biệt, nhà văn dành lời tri ân sâu sắc khi viết về người đồng hương quê ngoại của mẹ là Anh hùng lực lượng vũ trang Trần Thị Lý, nhân vật đặc biệt đã khiến nhà thơ Tố Hữu viết nên áng thơ Người con gái Việt Nam vô cùng xúc động.

Trong “Lời tác giả” mở đầu sách, nhà văn viết: ở Việt Nam“Thời nào chúng ta cũng có nữ anh hùng, cho dù họ có được phong tặng danh hiệu hay chỉ là những người anh hùng thầm lặng trong dân gian. Cuốn sách “Những người đàn bà đi qua chiến tranh” xin gửi tới họ lời tri ân sâu sắc nhất” (tr 12). Ca ngợi, tôn vinh và noi gương, phát huy truyền thống cao đẹp của phụ nữ Việt Nam chính là thông điệp cốt yếu nhà văn Nguyễn Thị Vân Anh muốn gửi tới bạn đọc hôm nay và mai sau.

Nguyễn Thị Thiện

Giới thiệu văn hóa Việt Nam ra nước ngoài trường hợp "Gánh gánh gồng gồng" của Xuân Phượng

Văn hóa không chỉ là yếu tố lưu giữ, duy trì và phát triển văn hóa dân tộc mà còn là nhịp cầu gắn kết giữa các quốc...