Từ không gian trực họa Đảo Ngọc Vừng đến sự lan tỏa của mỹ thuật trong đời sống

Nằm giữa vùng biển Đông Bắc, đảo Ngọc Vừng thuộc Vân Đồn, Quảng Ninh, là vùng đất mang vẻ đẹp của thiên nhiên, lịch sử và đời sống con người. Không chỉ có cảnh quan biển đảo, nơi đây còn lưu giữ những dấu tích văn hóa, lịch sử, gắn với đời sống ngư dân và những người lính đang ngày đêm làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền Tổ quốc.

Chính sự giao thoa giữa thiên nhiên, đời sống dân sinh mộc mạc và hình tượng người lính nơi tiền tiêu đã tạo nên một không gian giàu cảm hứng sáng tác, nơi người họa sĩ có thể trực tiếp quan sát, cảm nhận và chuyển hóa những hình ảnh của đời sống thành ngôn ngữ hội họa.

Theo lời mời của Trung tá Nguyễn Quốc Huy, Chỉ huy trưởng Tiểu đoàn Đảo Ngọc Vừng, thuộc Lữ đoàn 242, đoàn gồm 14 họa sĩ của Câu lạc bộ Họa sĩ trẻ Thái Bình đã thực hiện chuyến trực họa kéo dài hai ngày (9-10/5/2026) trên đảo. Trong thời gian này, các họa sĩ đã hoàn thành 24 tác phẩm, tập trung vào hai đề tài chính: đời sống ngư dân và hình tượng người lính.

Hai ngày - hai không gian sáng tác với 24 tác phẩm

Ngày đầu tiên, đoàn họa sĩ chọn khu vực cầu cảng làm nơi sáng tác. Từ 14 giờ đến 17 giờ, giữa nhịp sống lao động thường nhật của ngư dân, 14 họa sĩ đồng loạt dựng giá vẽ và trực họa. Những con thuyền, không gian bến cảng, hình ảnh người dân trong sinh hoạt, lao động trở thành chất liệu cho các bố cục hội họa.

Chỉ trong buổi chiều, 12 tác phẩm đã được hoàn thành ngay tại hiện trường. Đây không chỉ là những ký họa nhanh mà còn là những bố cục có chủ ý, ghi lại "Không gian bến cảng - Thuyền bè và ngư dân - Nhịp sống lao động biển".

Điều đặc biệt là các tác phẩm được trưng bày ngay tại chỗ, tạo nên một cuộc triển lãm nhỏ giữa đời sống. Người dân địa phương trở thành những người thưởng lãm đầu tiên, trực tiếp nhìn thấy hình ảnh quê hương, công việc và sinh hoạt thường ngày của mình qua nét vẽ của các họa sĩ. Những phản hồi trực tiếp của người dân cũng góp phần tạo nên sự giao lưu gần gũi giữa nghệ sĩ và công chúng khiến nghệ thuật càng trở nên sống động.

Ngày thứ hai, đoàn họa sĩ tiếp tục hành trình sáng tác tại trận địa pháo 37mm, một không gian hoàn toàn khác biệt. Tại đây, các họa sĩ quan sát trực tiếp đời sống huấn luyện và trực chiến của một tiểu đội pháo, từ đó triển khai sáng tác. Trong buổi sáng, 12 tác phẩm tiếp theo đã hoàn thành, tập trung vào: "Chân dung chiến sĩ - Bố cục nhóm trực chiến - Không gian quân sự ven biển".

Điều đáng chú ý là người họa sĩ không chỉ “vẽ lại” hình ảnh người người lính mà còn diễn giải phẩm chất của họ thông qua ngôn ngữ tạo hình. Các tác phẩm cũng được trưng bày ngay tại doanh trại để người lính nhận ra chính mình trong những hình tượng được khái quát hóa qua lăng kính nghệ thuật.

Chỉ trong 2 ngày, đoàn đã thực hiện 24 tác phẩm trực họa, phản ánh hai lát cắt tiêu biểu của đời sống đảo: ngư dân và người lính, sinh hoạt và bảo vệ chủ quyền.

Nghệ thuật như một “hành trình sống”

Mỹ thuật không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn góp phần lưu giữ những hình ảnh, ký ức về đời sống cộng đồng, tạo sự kết nối. Đoàn họa sĩ đã trao tặng tác phẩm cho đơn vị, vừa để lưu giữ kỷ niệm, vừa để những hình ảnh về cuộc sống, con người nơi đảo xa hiện diện trong không gian sinh hoạt của cán bộ, chiến sĩ.

Trong chuyến thực tế sáng tác của Câu lạc bộ Họa sĩ trẻ Thái Bình tại đảo Ngọc Vừng, Trung tá Nguyễn Quốc Huy đã đóng vai trò kết nối, tạo điều kiện để các họa sĩ tiếp cận và tìm hiểu đời sống của cán bộ, chiến sĩ trên đảo. Sự chuẩn bị chu đáo, tinh thần cởi mở và thái độ trân trọng nghệ thuật của người chỉ huy đã góp phần tạo nên một môi trường sáng tác vừa bảo đảm tính kỷ luật, trang nghiêm của quân đội, vừa gần gũi, giàu cảm xúc, giúp các họa sĩ có thêm những trải nghiệm thực tế và cảm hứng sáng tạo.

Chuyến trực họa tại đảo Ngọc Vừng cho thấy ý nghĩa của việc đưa hoạt động sáng tác mỹ thuật ra khỏi không gian trưng bày, đến gần hơn với đời sống cộng đồng. Thông qua việc sáng tác và trưng bày tác phẩm ngay tại nơi diễn ra các hoạt động thường ngày, các họa sĩ không chỉ có cơ hội giao lưu, kết nối với người dân và cán bộ, chiến sĩ mà còn góp phần đưa nghệ thuật trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn với công chúng. Những tác phẩm trực họa không chỉ ghi lại cảnh sắc, con người và những khoảnh khắc đời thường mà còn góp phần lưu giữ, giới thiệu hình ảnh văn hóa, lịch sử của vùng đất này qua góc nhìn của các họa sĩ.

Những hoạt động mỹ thuật như chuyến trực họa tại Ngọc Vừng cũng góp phần khẳng định vai trò của nghệ thuật trong việc phản ánh đời sống, kiến tạo giá trị, nuôi dưỡng bản sắc và gắn kết con người Việt Nam.

Chuyến đi đảo Ngọc Vừng để lại những dư âm không dễ gọi tên, nhưng có thể cảm nhận qua ba khía cạnh: cảm xúc về con người, không gian và trách nhiệm của người nghệ sĩ. Đó là ánh mắt của người lính trẻ, nụ cười của ngư dân, sự hồn nhiên của trẻ nhỏ, tất cả tạo nên một nguồn cảm xúc nhân văn cho sáng tác. Đó còn là không gian biển đảo, nơi gió, ánh sáng và những chuyển động của cảnh vật không chỉ tạo nên cảnh quan mà còn tác động trực tiếp đến cảm xúc và nhịp điệu hội họa.

Đặc biệt, đứng trước một không gian tiền tiêu của Tổ quốc, người họa sĩ ý thức rõ hơn về trách nhiệm của mình trong việc ghi lại, lan tỏa và góp phần xây dựng hình ảnh đất nước, con người bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Từ những trải nghiệm ấy, giá trị của mỹ thuật không chỉ được thể hiện qua mỗi tác phẩm mà còn qua sự kết nối giữa người sáng tác với đời sống và cộng đồng.