Hết thời "trắng đen lẫn lộn": Xét nghiệm thể thao khiến "nam khó giả nữ"

Trong bối cảnh thế giới thể thao đang phải đối mặt với nhiều thách thức xoay quanh giới tính và công bằng thi đấu, World Athletics, cơ quan quản lý môn điền kinh hàng đầu toàn cầu đã chính thức công bố một quy định đột phá và nghiêm ngặt nhằm bảo vệ sự trong sạch của thể thao nữ. Theo đó từ tháng 9 tất cả các vận động viên nữ muốn thi đấu ở các giải quốc tế thuộc hệ thống World Athletics phải trải qua xét nghiệm xác thực giới tính sinh học dựa trên gen SRY.

Khi xét nghiệm mới được đưa vào, sẽ không còn tranh cãi nếu VĐV như Caster Semenya được hoặc không được tham dự các giải điền kinh dành cho nữ

🧬 Gen SRY, “chìa khóa” nhận diện giới tính sinh học

Gen SRY nằm trên nhiễm sắc thể Y, là yếu tố quyết định sự phát triển đặc trưng giới tính nam về mặt sinh học ở người. Theo quy định mới, các nữ vận động viên khi đăng ký thi đấu sẽ phải cung cấp mẫu sinh học, có thể là tăm bông miệng hoặc mẫu máu, để xét nghiệm sự hiện diện của gen SRY.

Nếu phát hiện có gen SRY, vận động viên sẽ không đủ điều kiện tham gia các nội dung nữ. Mẫu xét nghiệm được thực hiện một lần duy nhất và kết quả được lưu trữ suốt sự nghiệp nhằm tránh việc xét nghiệm lặp lại gây phiền hà.

📜 Bối cảnh và lý do ra đời quy định

Trong nhiều năm qua, nội dung thi đấu nữ trong điền kinh đã xuất hiện nhiều trường hợp tranh cãi, liên quan đến vận động viên chuyển giới hoặc người có hội chứng rối loạn phát triển giới tính (DSD), nổi bật như trường hợp Caster Semenya hay gần đây là vụ lùm xùm huy chương vàng boxing của Imane Khelif tại Olympic Paris 2024. 

Trước đây, World Athletics từng áp dụng kiểm tra hormone testosterone để quy định khả năng tham gia, nhưng phương pháp này không đủ hiệu quả trong việc xác định chính xác giới tính sinh học.

Ông Sebastian Coe, Chủ tịch World Athletics, nhấn mạnh: “Chúng tôi cam kết bảo vệ và tôn vinh sự công bằng trong thể thao nữ. Ở cấp độ đỉnh cao, để thi đấu tranh tài trong nhóm vận động viên nữ, bạn phải là phụ nữ sinh học. Suy nghĩ theo giới xã hội không thể và không được vượt lên trên yếu tố sinh học”.

🏟️ Ảnh hưởng và phản ứng từ cộng đồng thể thao

Quy định mới được phần lớn các liên đoàn thể thao cũng như nhiều vận động viên nữ ủng hộ, xem đây là bước tiến quan trọng nhằm đảm bảo sân chơi công bằng, bảo vệ quyền lợi của các vận động viên nữ thực thụ. 

Tuy nhiên, quy định cũng vấp phải sự phản ứng mạnh mẽ từ nhóm vận động viên chuyển giới và cộng đồng bảo vệ quyền lợi người liên giới tính, cho rằng đây là biện pháp mang tính phân biệt, xâm phạm đời tư cá nhân và làm phức tạp hóa vấn đề bình đẳng giới trong thể thao.

World Athletics cũng thiết lập các cơ chế khiếu nại và xét duyệt trường hợp đặc biệt nhằm đảm bảo quyền lợi và sự minh bạch cho các trường hợp phát sinh tranh chấp.

Quy trình lấy mẫu xét nghiệm gen SRY được chuẩn hóa, không xâm lấn, nhằm giảm thiểu sự ảnh hưởng đến vận động viên. Đơn vị liên quan tiến hành dựa trên tiêu chuẩn y tế quốc tế và quản lý thông tin nghiêm ngặt.

Chi phí xét nghiệm được World Athletics hỗ trợ tối đa 100 USD/mẫu nhằm giảm gánh nặng cho các liên đoàn địa phương. Kết quả xét nghiệm có độ chính xác rất cao, gần như loại trừ sai sót trong việc phân biệt giới sinh học, và chỉ cần thực hiện một lần duy nhất trong sự nghiệp.

Quy định này sẽ được áp dụng ngay tại giải vô địch điền kinh thế giới tại Tokyo diễn ra từ 13 đến 21/9/2025 và tất cả các giải đấu lớn nhỏ khác thuộc hệ thống World Athletics.