Bảo vệ giá trị chân chính của nghệ thuật trong thời kỷ nguyên số

Toàn cảnh tọa đàm “Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật; ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số”.

Tham dự tọa đàm có đồng chí Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; các đồng chí đại diện Vụ Văn hóa Văn nghệ - Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; cùng sự tham gia của các nhạc sĩ, ca sĩ, nghệ sĩ, đạo diễn, các nhà tổ chức - sản xuất chương trình nghệ thuật.

PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam; ĐBQH – NSND Trịnh Thúy Mùi, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam; Thiếu tướng – Nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam chủ trì tọa đàm.

Các đại biểu chủ trì tọa đàm.

Giữ gìn sự trung thực trong nghệ thuật

Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân nhấn mạnh, tọa đàm được tổ chức nhằm lắng nghe ý kiến của các nhà chuyên môn trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, đặc biệt là lĩnh vực âm nhạc và sân khấu, nhằm đánh giá một cách khách quan, khoa học thực trạng hoạt động trong lĩnh vực hát, ngâm, diễn tấu nhạc cụ do nghệ sĩ biểu diễn trực tiếp trên sân khấu có khán giả, cũng như việc sáng tác, công bố sản phẩm âm thanh (bài hát) trên sân khấu, trên nền tảng số thời gian gần đây. Qua đó nhằm khẳng định giá trị đích thực, cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn là tài năng của nghệ sĩ, được thăng hoa trên sân khấu bằng sự trung thực trước khán giả.

Đồng thời, với vai trò phản biện xã hội, tọa đàm sẽ phân tích các nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn (hát nhép, chơi nhạc nhép); cũng như thực trạng một số tác phẩm sáng tác thiếu cảm xúc chân thực, hạn chế về chuyên môn và có sự phụ thuộc nhất định vào trí tuệ nhân tạo (AI).

PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phát biểu khai mạc.

Đồng chí Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đánh giá cao sự chủ động của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam cùng các Hội chuyên ngành trong việc tổ chức tọa đàm “Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật; ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số”. Đồng thời nhấn mạnh, đây không chỉ là một cuộc họp bàn, mà là một sự hội ngộ của những trăn trở, những tâm huyết, nhằm hướng tới một môi trường nghệ thuật lành mạnh và nhân văn.

Đồng chí Trần Thanh Lâm cho biết, Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã nhấn mạnh yêu cầu nâng cao sức đề kháng trước các biểu hiện lệch chuẩn. Trong kỷ nguyên số, “sức đề kháng” ấy chính là bản lĩnh nghề nghiệp và văn hóa ứng xử của người nghệ sĩ. Tự do sáng tạo là quyền thiêng liêng, nhưng tự do luôn phải gắn liền với trách nhiệm công dân và trách nhiệm nghệ thuật. Vì vậy, người nghệ sĩ không chỉ cần tài năng để làm đẹp cho đời, mà còn cần cái tâm trong sáng để định hướng thẩm mỹ cho công chúng. Uy tín của người nghệ sĩ phải được xây dựng bằng tài năng thật sự và sự ghi nhận bền lâu của Nhân dân, chứ không phải bằng hiệu ứng truyền thông ảo.

Đồng chí Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phát biểu tại tọa đàm.

Để kiến tạo một môi trường nghệ thuật lành mạnh, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đề nghị Liên hiệp và các Hội Văn học nghệ thuật cần làm tốt vai trò “mái nhà chung”, không chỉ bồi dưỡng chuyên môn mà còn phải rèn luyện đạo đức nghề nghiệp cho hội viên. Đồng thời, lên án, lên tiếng phê phán mạnh mẽ những hành vi lệch chuẩn, không trung thực trong các hoạt động nghệ thuật. Góp phần xây dựng những quy tắc ứng xử phù hợp trong môi trường số, tạo ra một không gian sáng tạo lành mạnh, nơi cái đẹp và sự trung thực được tôn vinh.

Đối với các cơ quan chỉ đạo, quản lý nhà nước, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách để bắt kịp sự phát triển của công nghệ. Cần tăng cường công tác định hướng, quản lý và chấn chỉnh kịp thời những sai phạm, nhất là trên không gian mạng, nhằm đảm bảo môi trường biểu diễn minh bạch, chuyên nghiệp.

Đối với các đơn vị tổ chức biểu diễn, sản xuất, phát hành sản phẩm nghệ thuật và báo chí, cần xác định đây là nơi đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc định hướng thẩm mỹ. Không nên vì lợi nhuận hay lượt tương tác, lượt người xem mà cổ xúy cho những xu hướng dễ dãi, tùy tiện, hời hợt. Hãy là những “người gác cổng” tận tâm, kịp thời nhận diện và phê phán những biểu hiện lệch chuẩn.

Đối với đội ngũ văn nghệ sĩ trẻ - tương lai của nghệ thuật nước nhà, đồng chí Trần Thanh Lâm đề nghị: “Hãy không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp và giữ gìn hình ảnh cá nhân trước công chúng. Hãy để mỗi tác phẩm của các bạn là một viên gạch góp phần xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới: yêu nước, trung thực, trách nhiệm và sáng tạo”.

Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương bày tỏ sự tin tưởng rằng, với tình yêu nghệ thuật cháy bỏng và lòng tự trọng nghề nghiệp sâu sắc, những người làm công tác biểu diễn và sáng tác sẽ luôn khẳng định giá trị bền vững của mình, cùng nhau xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh, chuyên nghiệp, để mỗi tác phẩm ra đời và được đưa tới công chúng là một tiếng lòng trung thực, hướng tới cái Chân – Thiện – Mỹ, góp phần phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sản dân tộc.

Các đại biểu tham dự tọa đàm.

“Điểm mặt” những hiện tượng lệch chuẩn trong hoạt động nghệ thuật

Phát biểu đề dẫn tọa đàm, TS. Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam khẳng định, văn học nghệ thuật là thành tố tạo nên các giá trị và bản sắc văn hóa Việt Nam và cũng là phương tiện biểu đạt các giá trị của văn hóa Việt Nam. Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã có sự quan tâm đặc biệt đối với sự nghiệp phát triển văn học nghệ thuật, ban hành nhiều Nghị quyết nhằm bảo tồn, phát huy và phát triển nền văn học nghệ thuật cách mạng trong thời kỳ mới, tạo nền tảng để xây dựng nền văn học nghệ thuật tiên tiến, hiện đại, giàu bản sắc dân tộc, đáp ứng đời sống tinh thần của nhân dân với mong muốn nền văn học nghệ thuật Việt Nam theo kịp sự phát triển của xã hội, theo kịp thời đại trong quá trình hội nhập quốc tế.

Bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, đời sống văn học nghệ thuật những năm gần đây đã xuất hiện một số hiện tượng lệch chuẩn, có những hiện tượng đã trở thành trào lưu, tạo dư luận không tốt, thậm chí gây bức xúc trong đời sống xã hội.

TS. Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương, Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam phát biểu đề dẫn tọa đàm.

Điển hình trong các hành vi lệch chuẩn đó, theo ông Nguyễn Đăng Chương là hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn nghệ thuật của một bộ phận nghệ sĩ và các tổ chức, cá nhân hoạt động nghệ thuật biểu diễn. Cùng với đó là sự thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm của người sáng tác ca khúc bằng công nghệ AI.

Chính vì vậy, tọa đàm được tổ chức nhằm đánh giá thực trạng về các hiện tượng thiếu trung thực như: hát nhép, đàn nhép trong biểu diễn nghệ thuật; đặt lời bài hát thiếu chuẩn mực, phản cảm, làm tổn thương đến đối tượng được phản ánh trong tác phẩm của người sáng tác; việc sử dụng công nghệ AI để sáng tác nhạc dựa... Từ đó nhằm đưa ra các giải pháp hữu hiệu để từng bước giải quyết, xử lý những vấn nạn trên. Đồng thời, kiến nghị với các cơ quan chức năng để thực hiện các giải pháp nhằm khắc phục tồn tại, thúc đẩy văn học nghệ thuật trở về đúng vai trò, vị trí và chức năng vốn có trong đời sống xã hội.

Đại tá – Nhạc sĩ Vũ Hồ Tùng, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội chỉ ra một số biểu hiện thiếu trung thực trong hoạt động ca hát hiện nay.

Theo Đại tá – Nhạc sĩ Vũ Hồ Tùng, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, biểu hiện thiếu trung thực trong hoạt động ca hát hiện nay có thể kể đến như: Thiếu trung thực trong năng lực biểu diễn, bao gồm hát nhép hoàn toàn, hát đè quá mức trên nền giọng thu sẵn, phụ thuộc nặng nề vào playback, hoặc sử dụng công nghệ xử lý giọng hát theo thời gian thực để che giấu hạn chế kỹ thuật; Thiếu trung thực trong cảm xúc và thái độ lao động nghệ thuật biểu hiện bằng việc quá chú trọng hình thức sân khấu, hiệu ứng truyền thông mà xem nhẹ chiều sâu cảm xúc và giá trị nghệ thuật của tác phẩm; Thiếu trung thức trong lựa chọn và thể hiện tác phẩm nghệ thuật qua việc xuất hiện ngày càng nhiều các sản phẩm âm nhạc có nội dung nghèo nàn, ca từ dung tục, giai điệu đơn giản, lặp lại…

Chính vì vậy, vấn đề giữ gìn tính trung thực trong hoạt động nghệ thuật hiện nay cần được nhìn nhận một cách toàn diện hơn, không chỉ giới hạn ở hiện tượng hát nhép hay lạm dụng kỹ thuật âm thanh, mà còn bao gồm ý thức nghề nghiệp, trách nhiệm nghệ sĩ, thái độ lao động nghệ thuật và năng lực cảm thụ giá trị thẩm mỹ.

Bản sắc sáng tạo giữa kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo

Từ thực thế một số hoạt động nghệ thuật trong thời gian qua, NSND – Họa sĩ Vương Duy Biên, Phó Chủ tịch Chuyên trách Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam nhận định, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra nhiều cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với tính trung thực và bản sắc trong nghệ thuật biểu diễn.

Theo ông, hiện nay xuất hiện không ít tác phẩm, chương trình nghệ thuật lạm dụng AI trong quá trình sáng tác và dàn dựng. Việc phụ thuộc quá nhiều vào các công cụ công nghệ khiến nhiều sản phẩm trở nên giống nhau về cấu trúc, cảm xúc và ngôn ngữ biểu đạt, tạo cảm giác “na ná”, thiếu chiều sâu và dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ.

“Nghệ thuật trước hết phải là tiếng nói của cảm xúc, trải nghiệm và chiều sâu tâm hồn con người. Nếu công nghệ thay thế quá nhiều cho tư duy sáng tạo, tác phẩm sẽ rất dễ mất đi cái hồn cốt vốn là giá trị cốt lõi của nghệ thuật”, ông nhấn mạnh.

NSND – Họa sĩ Vương Duy Biên, Phó Chủ tịch Chuyên trách Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam bày tỏ lo ngại khi nhiều nghệ sĩ, chương trình lạm dụng AI trong quá trình sáng tác và dàn dựng.

NSND Vương Duy Biên cũng bày tỏ lo ngại rằng, khi AI ngày càng hỗ trợ mạnh mẽ trong quá trình sáng tác, một bộ phận người làm nghệ thuật có thể nảy sinh tâm lý ỷ lại, lười đào sâu trải nghiệm sống, giảm khả năng lao động sáng tạo độc lập. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới chất lượng tác phẩm mà còn tác động lâu dài đến môi trường nghệ thuật chuyên nghiệp, nơi bản lĩnh cá nhân và năng lực sáng tạo vốn phải được xem là yếu tố quyết định.

Thiếu tướng – Nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cũng cho rằng, AI đang trở thành công cụ hỗ trợ ngày càng phổ biến trong lĩnh vực nghệ thuật, từ sáng tác, hòa âm, phối khí đến biểu diễn. Theo ông, đây là xu thế tất yếu mà giới nghệ thuật không thể đứng ngoài hay phủ nhận.

Tuy nhiên, Nhạc sĩ Đức Trịnh nhấn mạnh, AI chỉ nên được xem là phương tiện hỗ trợ, nếu quá phụ thuộc vào công nghệ, giao phó toàn bộ quá trình sáng tác cho AI, tác phẩm nghệ thuật sẽ dễ trở nên khô cứng, thiếu cảm xúc và đánh mất dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ. Bởi công nghệ có thể hỗ trợ kỹ thuật, nhưng cảm xúc và giá trị nghệ thuật vẫn phải xuất phát từ con người.

Thiếu tướng – Nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho rằng không nên giao phó toàn bộ quá trình sáng tác cho AI.

Đề cập đến giải pháp nhằm hạn chế tình trạng thiếu trung thực trong hoạt động nghệ thuật trong giai đoạn hiện nay, Nhà lý luận - Nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long cho rằng, cần sớm xây dựng các quy chế quản lý cụ thể, đồng thời văn bản hóa và pháp luật hóa những quy định liên quan đến hoạt động sáng tạo, biểu diễn nghệ thuật trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ.

Theo ông, cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, cần có các chế tài xử phạt nghiêm minh đối với những hành vi vi phạm nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của người làm nghệ thuật. Ông cũng đề xuất Việt Nam nên tham khảo kinh nghiệm từ một số quốc gia đã triển khai hiệu quả các biện pháp quản lý chặt chẽ, để tăng cường kiểm soát và định hướng lành mạnh cho hoạt động sáng tạo, biểu diễn văn hóa nghệ thuật hiện nay.

Nhà lý luận - Nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế tình trạng thiếu trung thực trong hoạt động nghệ thuật.

Tọa đàm “Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật; ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số” không chỉ đặt ra những vấn đề cấp thiết của đời sống nghệ thuật hiện nay mà còn gợi mở nhiều giải pháp nhằm xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh, chuyên nghiệp và giàu bản sắc. Các tham luận tại tọa đàm một lần nữa khẳng định, trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng tác động sâu rộng đến lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, việc giữ gìn sự trung thực trong biểu diễn, đề cao trách nhiệm nghề nghiệp và bản lĩnh sáng tạo của người nghệ sĩ được xem là yếu tố cốt lõi để bảo vệ giá trị chân chính của nghệ thuật, cũng như duy trì niềm tin và sự tôn trọng của công chúng đối với người làm nghề.

Huyền Thương

Từ Nghị quyết đến hành động: Khẳng định vai trò của văn học nghệ thuật trong tầm nhìn phát triển quốc gia

Ngày 20/3, tại Hà Nội, Đảng ủy Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết...