Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân: Bền bỉ với dòng chảy âm nhạc bác học 

Trong đời sống âm nhạc đương đại Việt Nam, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân là một hình ảnh tiêu biểu cho sự nối tiếp trọn vẹn và phát triển đỉnh cao của dòng âm nhạc bác học. Là con trai của cố nhạc sĩ lừng danh Đỗ Nhuận, người mở đường cho nền nhạc kịch hiện đại Việt Nam, Đỗ Hồng Quân không chỉ kế thừa ngọn lửa đam mê từ người cha kính yêu mà còn khẳng định một tầm vóc nghệ thuật riêng biệt: tài hoa, nền nếp, sức sáng tạo dồi dào và trăn trở khôn nguôi cho sự phát triển âm nhạc dân tộc.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân chỉ huy dàn nhạc

Nền tảng quy chuẩn và bản lĩnh của một nhạc sĩ hiện đại

Được nuôi dưỡng trong không gian nghệ thuật từ thủa ấu thơ, được cha trực tiếp kèm cặp, rồi thụ giáo nhà sư phạm âm nhạc lừng danh Thái Thị Liên, Đỗ Hồng Quân đã tiếp thu những tinh hoa âm nhạc sơ khởi bằng tất cả sự nghiêm túc. Chặng đường du học tại Nhạc viện Tchaikovsky (Moskva) với tấm bằng đỏ chuyên ngành Sáng tác và Chỉ huy dàn nhạc giao hưởng dưới sự hướng dẫn của Giáo sư L. Nikolaev đã tạo nên một Đỗ Hồng Quân có tư duy âm nhạc chuẩn mực, hiện đại và tầm vóc.

Không tự giới hạn mình ở những ca khúc trữ tình ngắn gọn, Đỗ Hồng Quân xác định "chức phận" của một nhạc sĩ hiện đại là dấn thân vào những thể loại âm nhạc đỉnh cao, đòi hỏi tư duy cấu trúc phức tạp và công phu lao động nghệ thuật nghiêm cẩn. Hàng loạt tác phẩm khí nhạc, nhạc phim, nhạc sân khấu của anh như Ballet Hồng hoang, Nocturne Tiếng vọng, Trio cho ba flute, Toccata cho piano, Concerto cho violon và dàn nhạc, Ngũ hành cho bộ gõ, Fantasy - Symphonic Mở đất… đã vang lên trên nhiều sân khấu quốc tế từ Nga, Mỹ, Pháp, Đức cho đến Nhật Bản, Singapore.

Bên cạnh đó, các sáng tác hòa quyện tinh tế giữa giao hưởng và chất liệu dân tộc như Sắc xuân cho đàn bầu và dàn nhạc giao hưởng dân tộc, Trổ Một, Dáng rồng lên, Chiếc lá đầu tiên… càng minh chứng cho một sức sáng tạo mãnh liệt, không ngừng nghỉ.

Người tiếp lửa cho dòng chảy Opera Việt Nam

Nối tiếp dấu ấn lịch sử của người cha với Cô Sao (1965) và Người tạc tượng (1975), Đỗ Hồng Quân là một trong số ít nhạc sĩ kiên trì gánh vác sứ mệnh phục hưng và phát triển nhạc kịch (opera) tại Việt Nam.

Năm 2016, vở opera Lá đỏ (âm nhạc Đỗ Hồng Quân, kịch bản Nguyễn Thị Hồng Ngát) ra đời theo Quyết định 844/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ sáng tác đề tài kháng chiến.

Sự xuất hiện của Lá đỏ với quy mô hoành tráng, quy tụ hơn 80 nghệ sĩ của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam và Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam đã tạo nên một làn sóng dư luận mạnh mẽ. Vở diễn không chỉ giành Giải A Giải thưởng Âm nhạc năm 2016 và 11 giải thưởng tại Liên hoan tiếng hát Đường 9 xanh, mà quan trọng hơn, nó đã đưa nhạc kịch hàn lâm đến với hàng vạn khán giả bình dị tại Vĩnh Phúc, Thanh Hóa, Quảng Bình, Quảng Trị. Đó chính là minh chứng sống động nhất cho thấy: Văn hóa nghệ thuật khi được đầu tư đúng tầm sẽ làm hồi sinh lịch sử và chạm đến trái tim nhân dân.

Một cảnh trong vở nhạc kịch "Lá đỏ".

Tiếp nối thành công ấy, đúng 8 năm sau, mùa xuân 2024, anh hoàn thành Opera Vầng trăng Him Lam, tác phẩm xuất sắc tham gia cuộc vận động sáng tác "Sống mãi với thời gian" (giai đoạn 2022 - 2025). Hướng tới mốc son 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, Vầng trăng Him Lam tiếp tục là tiếng nói tri ân sâu sắc của người nghệ sĩ - chiến sĩ dành cho những năm tháng gian khổ mà hào hùng của dân tộc. Đấy chính là binh đoàn nghệ thuật rất xứng đáng ngợi ca bằng chính tiếng nói nghệ thuật. 

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân vinh dự nhận Bằng khen của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch do Thứ trưởng Tạ Quang Đông trao tặng cho vở Opera “Vầng trăng Him Lam” (kịch bản văn học của nhà văn Châu La Việt).  

Vở nhạc kịch này đã vinh dự được tôn vinh hàng đầu trong Cuộc vận động sáng tác "Sống mãi với thời gian" do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Dù một năm đã trôi qua kể từ ngày được vinh danh, tác phẩm vẫn chưa kịp bước lên ánh đèn sân khấu nhà hát quốc gia, để lại niềm tiếc nuối cùng nỗi ngóng chờ trong lòng người nhạc sĩ và đông đảo công chúng yêu nghệ thuật. Tuy nhiên, thời gian có thể còn ngắn cho những quy trình nghiệm thu và chuẩn bị công phu, chúng ta hoàn toàn có quyền tiếp tục hy vọng một ngày không xa, Vầng trăng Him Lam sẽ được dàn dựng hoành tráng, tỏa sáng lung linh trên sân khấu nhạc kịch nước nhà.

Nhịp cầu âm nhạc ngoại giao và sức sáng tạo chưa bao giờ vơi cạn

Dù đang đảm nhiệm các trọng trách lớn: Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, nhưng ngọn lửa sáng tác trong anh chưa bao giờ nguội lạnh. Dấu ấn nổi bật gần đây nhất trong hoạt động đối ngoại văn hóa của anh chính là dự án hợp tác sáng tác âm nhạc quy mô lớn mang chủ đề Tình hữu nghị Trường Xuân - tình hữu nghị mãi xanh tươi, khởi động năm 2025 nhân dịp kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc giữa Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Học viện Nghệ thuật Quảng Tây.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân chia sẻ về xuất phát điểm đầy ý nghĩa của dự án: "Điểm đặc biệt của dự án là chúng tôi không chỉ ngồi trong phòng để sáng tác mà đã tổ chức hai đoàn nghệ sĩ sang thực tế tại Việt Nam và Trung Quốc. Mỗi đoàn gồm bốn nhạc sĩ và một nhà thơ. Chúng tôi cùng đi, cùng trải nghiệm, cùng cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, văn hóa và con người mỗi nước. Chính những chuyến đi ấy đã mang lại nguồn cảm hứng rất chân thực, đồng thời giúp các nghệ sĩ hai bên hiểu nhau hơn, gắn bó với nhau hơn".

Từ những chuyến đi thực tế ấy, đến cuối năm 2025, chương trình giao hưởng Hữu nghị Trường Xuân đã hoàn thành hoành tráng với 8 tác phẩm giao hưởng và 2 ca khúc được kết cấu thành bốn chương, phản ánh chân thực thiên nhiên, con người và tình hữu nghị hai nước. Tác phẩm đã ra mắt rực rỡ tại Nam Ninh (Trung Quốc) và Nhà hát Thành phố Hồ Chí Minh, trước khi tiếp tục chuyến lưu diễn năm 2026 tại Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh.

Nhớ lại không khí đêm diễn tại Đà Nẵng  nằm trong khuôn khổ Dự án giao lưu, quảng bá và truyền thông năm 2026 của Quỹ Nghệ thuật Quảng Tây phối hợp cùng Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại Đà Nẵng, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội và Hội Nhạc sĩ Việt Nam  đã thành công ngoài mong đợi. Đây không chỉ là một đêm hòa nhạc có chất lượng nghệ thuật cao mà còn là sự kiện giao lưu văn hóa giàu ý nghĩa...  

Hướng tới "Mặt trời nóng ấm trong tim"

Tại cuộc gặp gỡ thân tình tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhiệm kỳ XI vừa qua, khi được hỏi về chặng đường phía trước, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân vẫn ánh lên sự sung sức, hăng hái của một tâm hồn sáng tạo bền bỉ: "Dù đảm nhiệm nhiều công việc quản lý, tôi vẫn luôn dành thời gian cho sáng tác. Đó là niềm đam mê và cũng là trách nhiệm của một người nghệ sĩ. Con đường tôi sáng tạo vẫn là âm nhạc bác học, đặc biệt là các tác phẩm giao hưởng, hợp xướng và thanh xướng kịch".

Anh bộc bạch về công trình lớn đang dồn trọn tâm huyết: sáng tác thanh xướng kịch (oratorio) Mặt trời nóng ấm trong tim, chuyển thể từ trường ca cùng tên của nhà văn Châu La Việt.

Tác phẩm kể về cuộc đời và chiến công vĩ đại của người anh hùng trên mặt trận bảo vệ an ninh tổ quốc, với hình ảnh xuyên suốt đầy xúc động về người anh hùng an ninh trong lửa đạn của cuộc kháng chiến vệ quốc vĩ đại, anh kỳ vọng đây sẽ là một dấu ấn mới, góp thêm một tác phẩm giàu sức lay động vào dòng âm nhạc bác học nước nhà.

Cũng xin nói thêm, oratorio là một thể loại âm nhạc cổ điển phương Tây có quy mô đồ sộ, kết hợp chặt chẽ giữa dàn nhạc giao hưởng, dàn hợp xướng và các ca sĩ hát đơn ca (solo). Trước đây, các nhạc sĩ thế hệ gạo cội của Việt Nam đã sớm tiếp cận và sáng tác thành công những kiệt tác oratorio tiêu biểu như Hòa bình cho các dân tộc (10 chương, 1976) và Hát cho đồng bào tôi nghe (3 chương, 1995) của Giáo sư, nhà soạn nhạc Nguyễn Văn Nam; hay thanh xướng kịch Bài ca dời đô của nhạc sĩ Doãn Nho viết nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Và nay, công chúng lại tràn đầy kỳ vọng vào một oratorio rất đáng hy vọng: bề thế, sang trọng và hiện đại của PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân.

Từ Lá đỏ, Vầng trăng Him Lam, những giai điệu ngoại giao trong Hữu nghị Trường Xuân cho đến thanh xướng kịch Mặt trời nóng ấm trong tim, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân vẫn đang miệt mài gánh vác trách nhiệm và lao động nghệ thuật. Sức làm việc bền bỉ và tâm huyết sáng tạo của anh không chỉ làm giàu thêm cho kho tàng âm nhạc dân tộc, mà còn khẳng định một niềm tin son sắt: Âm nhạc chân chính, khi cất lên từ nhịp đập của lịch sử và trái tim nhân dân, sẽ luôn sống mãi với thời gian.