Nhìn lại chặng đường đổi mới của điện ảnh Việt Nam

Hội thảo được tổ chức nhằm nhìn lại hành trình phát triển của điện ảnh Việt Nam kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986, đồng thời trao đổi về những cơ hội và thách thức đặt ra trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự chuyển đổi mạnh mẽ của ngành công nghiệp nghe nhìn toàn cầu.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF cho biết: Năm 1986, công cuộc Đổi mới do Đảng khởi xướng mở ra thời kỳ mới với sự đổi thay và phát triển toàn diện của đất nước, đưa cuộc sống của nhân dân lên những nấc thang mơ ước và đem đến một tầm cao mới cho Việt Nam trên trường quốc tế. 

Năm 1989, điện ảnh Việt Nam cũng chuyển đổi theo quỹ đạo chung: xóa bỏ “bao cấp”, bắt đầu cơ chế “thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước” trong sản xuất và phát hành - phổ biến phim. Theo đó, vào đầu những năm 1990 từng có lúc “phim mì ăn liền” lấn át hoạt động điện ảnh. Tuy nhiên, giá trị đích thực của các tác phẩm điện ảnh thời Đổi mới như những điểm sáng không thể che mờ và cho đến nay vẫn còn lấp lánh.

“Bởi lẽ, không khí đổi mới lan tỏa vào tác phẩm điện ảnh từ cách phát hiện các vấn đề xã hội và thể hiện rất chân thực; cách nhìn, cách nghĩ táo bạo của nhà làm phim đi vào ngóc ngách cuộc sống để khắc họa những góc khuất, đi đến cùng những bi kịch và khát vọng của con người. Bạo liệt nhưng tinh tế, dung dị nhưng sâu lắng - đó là những điểm đặc trưng đã kết tinh nên thành công của nhiều bộ phim thời Đổi mới” - TS. Ngô Phương Lan nói.

Cũng theo TS. Ngô Phương Lan, trong gần bốn thập niên qua, điện ảnh Việt Nam đã chứng kiến những thay đổi sâu sắc về tư duy sáng tạo, mô hình sản xuất, cơ chế vận hành và phương thức tiếp cận khán giả. Từ những tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật và nhân văn đến các bộ phim đạt thành công thương mại, từ các nhà làm phim thuộc thế hệ đổi mới đầu tiên đến lớp tác giả trẻ đương đại, điện ảnh Việt Nam đã từng bước khẳng định bản sắc riêng, đồng thời mở rộng sự hiện diện tại các liên hoan phim và thị trường điện ảnh quốc tế.

TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF phát biểu đề dẫn Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhấn mạnh, bốn mươi năm Đổi mới đã tạo ra những chuyển biến sâu sắc trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong tiến trình đó, điện ảnh là một trong những loại hình nghệ thuật phản ánh sinh động nhất những biến đổi của đất nước và con người Việt Nam.

Từ cơ chế bao cấp đến cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, từ môi trường sáng tạo tương đối khép kín đến quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, điện ảnh Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận. Nhiều thế hệ nghệ sĩ đã không ngừng tìm tòi, đổi mới ngôn ngữ nghệ thuật, phản ánh chân thực đời sống xã hội, góp phần nuôi dưỡng các giá trị nhân văn, khơi dậy lòng yêu nước và khát vọng phát triển dân tộc.

Từ những bộ phim mang hơi thở của thời kỳ đầu Đổi mới đến sự phát triển mạnh mẽ của thị trường điện ảnh, sự xuất hiện của các hãng phim tư nhân và những thành công ngày càng rõ nét tại các liên hoan phim quốc tế, điện ảnh Việt Nam đã từng bước hình thành một diện mạo đa dạng, năng động và hội nhập hơn.

“Điện ảnh không chỉ là nghệ thuật mà còn là một phương thức hiệu quả để quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam ra thế giới. Thông qua các tác phẩm điện ảnh, những câu chuyện Việt Nam ngày càng được bạn bè quốc tế biết đến, góp phần nâng cao vị thế và sức mạnh mềm của quốc gia” – Thứ trưởng Tạ Quang Đông khẳng định.

Hội thảo thu hút đông đảo đạo diễn, nhà sản xuất và nghệ sĩ điện ảnh tham dự

Cũng theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, điện ảnh cần được nhìn nhận như một lĩnh vực hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và công nghiệp sáng tạo. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hóa và các ngành công nghiệp văn hóa.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; Nghị quyết số 28/2026/QH16 ngày 24/4/2026 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam và các Nghị định của Chính phủ cụ thể hóa các Nghị quyết nêu trên đã có những chuyển biến mạnh mẽ trong việc tạo điều kiện thu hút đầu tư vào lĩnh vực điện ảnh thông qua các cơ chế về thuế, quảng bá phim Việt Nam ra nước ngoài; giảm thuế đối với các dự án phim nước ngoài quay tại Việt Nam, khuyến khích các tổ chức, cá nhân khai thác các phim do Nhà nước sản xuất.

Trong thời gian tới, Luật Điện ảnh tiếp tục được nghiên cứu, sửa đổi để thích ứng với những thay đổi trong hệ thống pháp luật, tăng cường phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, chuyển đổi công tư trong tất cả các khâu sản xuất, phát hành, phổ biến phim. Đây là sự quan tâm một cách đồng bộ đến toàn bộ hệ sinh thái phát triển, từ môi trường sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao, công nghệ sản xuất hiện đại đến thị trường phát hành, hợp tác quốc tế và năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Từ góc độ quản lý nhà nước, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác định nhiệm vụ không chỉ là quản lý mà còn là kiến tạo phát triển; tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo, thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới nghệ sĩ, đồng thời hỗ trợ điện ảnh Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện ảnh toàn cầu.

Đánh giá cao việc DANAFF lựa chọn chủ đề "Diện mạo điện ảnh Việt Nam thời Đổi mới", Thứ trưởng Tạ Quang Đông cho rằng đây là thời điểm thích hợp để nhìn lại chặng đường 40 năm phát triển trước khi bước vào giai đoạn mới.

Các đại biểu chia sẻ tại Hội thảo

Thứ trưởng Tạ Quang Đông cho rằng, trong thời gian tới, điện ảnh Việt Nam cần tiếp tục tìm lời giải cho những vấn đề lớn: làm thế nào để tạo ra những tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao nhưng vẫn chinh phục được thị trường; làm thế nào để kể những câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại có sức lan tỏa quốc tế; và làm thế nào để tận dụng hiệu quả những thành tựu công nghệ mới mà vẫn giữ gìn bản sắc và giá trị nhân văn của nghệ thuật điện ảnh.

Qua đó, Thứ trưởng mong rằng các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ và những người làm điện ảnh sẽ tiếp tục đồng hành, đóng góp trí tuệ và tâm huyết cho sự phát triển của điện ảnh nước nhà.

“Nếu 40 năm Đổi mới là hành trình điện ảnh Việt Nam khẳng định vị trí của mình trong đời sống văn hóa dân tộc, thì giai đoạn phát triển mới của đất nước sẽ là thời kỳ điện ảnh Việt Nam hướng tới những mục tiêu lớn hơn: trở thành một ngành công nghiệp văn hóa hiện đại, có năng lực cạnh tranh quốc tế, đồng thời góp phần lan tỏa hình ảnh Việt Nam ra thế giới” – Thứ trưởng Tạ Quang Đông nhấn mạnh.

Tại Hội thảo, các tham luận và phiên thảo luận đã tập trung vào các nhóm vấn đề như: quá trình chuyển đổi của điện ảnh Việt Nam từ cơ chế bao cấp sang thị trường; sự thay đổi của ngôn ngữ điện ảnh thời Đổi mới; vai trò của các thế hệ đạo diễn trong việc định hình diện mạo điện ảnh Việt Nam; mối quan hệ giữa nghệ thuật và thương mại; vị thế của điện ảnh Việt Nam trong không gian quốc tế; cũng như những cơ hội, thách thức của điện ảnh trong kỷ nguyên số với sự phát triển của AI, nền tảng trực tuyến và các mô hình sản xuất mới.

Quang cảnh Hội thảo

Đặc biệt, Hội thảo hướng tới việc đánh giá một cách toàn diện những thành tựu nổi bật của điện ảnh Việt Nam trong giai đoạn đổi mới, từ đó góp phần nhận diện những giá trị cốt lõi đã làm nên diện mạo của nền điện ảnh dân tộc trong bối cảnh đương đại. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để các nhà làm phim, học giả và chuyên gia quốc tế chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường kết nối nghề nghiệp và mở rộng các khả năng hợp tác trong tương lai.

Thông qua Hội thảo, DANAFF IV tiếp tục khẳng định vai trò là một diễn đàn điện ảnh uy tín của khu vực châu Á, không chỉ giới thiệu những tác phẩm điện ảnh xuất sắc mà còn thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu, đối thoại học thuật và trao đổi chuyên môn, góp phần vào sự phát triển bền vững của điện ảnh Việt Nam và điện ảnh châu Á trong thời đại mới.