Đừng để cơ thể “nói dối” bạn: Hiểu đúng về thiếu sắt và thiếu máu ở phụ nữ với chia sẻ từ BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp
Mệt mỏi, hay quên, da xanh xao… là những tình trạng rất hay gặp, song chị em thường xem nhẹ và cho rằng chỉ do công việc bận rộn. Tuy nhiên, theo chuyên gia dinh dưỡng, đây có thể là dấu hiệu của tình trạng thiếu sắt đã âm thầm kéo dài. Vậy thiếu sắt khác thiếu máu thế nào, đâu là dấu hiệu nhận biết và nên chủ động chăm sóc sức khỏe sao cho đúng? Cùng tìm lời giải qua những chia sẻ từ talkshow Eva Chatting “Đừng để cơ thể ‘nói dối’ bạn”.
Chương trình do Eva.vn phối hợp cùng Vitabiotics và Công ty TNHH VE PHARMA (Việt Nam) thực hiện, với sự tham gia của BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp – Phó Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng và Thực phẩm TP.HCM

Đừng vội bỏ qua dấu hiệu cảnh báo sớm từ cơ thể
Với chị em phụ nữ, nhất là người đã có gia đình, vì bận “trăm công, nghìn việc” nên thường không chú ý đến sức khỏe của bản thân. Khi gặp tình trạng da xanh xao, khô nẻ, đau đầu, rụng tóc hay mất ngủ, chị em thường cho rằng đó chỉ là do áp lực công việc.
Theo BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp, những biểu hiện chị em cho là bình thường ấy, thực tế lại có thể là bất thường. Da xanh, khô da, rụng tóc có nhiều nguyên nhân, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của tình trạng thiếu sắt hoặc thiếu máu, nhất là ở chị em phụ nữ.
Thiếu sắt và thiếu máu do thiếu sắt khác nhau thế nào?
Thiếu sắt là khi lượng sắt dự trữ trong cơ thể giảm dưới ngưỡng an toàn. Thiếu máu là khi hồng cầu, tế bào vận chuyển oxy, bị giảm về số lượng hoặc chất lượng. Sắt là thành phần tạo nên huyết sắc tố (hemoglobin), nên thiếu sắt kéo dài sẽ dẫn đến thiếu máu do thiếu sắt.
“Thiếu máu thiếu sắt thì chắc chắn có thiếu máu và có thiếu sắt. Còn thiếu sắt chưa chắc đã xuất hiện thiếu máu”, bác sĩ Diệp giải thích. Nói cách khác, thiếu sắt là giai đoạn đầu của thiếu máu. Ngoài ra, phụ nữ còn hay bị thiếu máu dinh dưỡng, tức thiếu cùng lúc nhiều vi chất tạo máu như vitamin B12, axit folic, B6, kẽm, đồng. Vì vậy, chỉ bổ sung riêng sắt thường chưa đủ.
Khi ăn uống thiếu sắt, cơ thể sẽ lấy dần sắt dự trữ ở cơ, gan và hồng cầu để bù vào, nên giai đoạn đầu gần như không có biểu hiện. Khi dự trữ cạn dần mới xuất hiện mệt mỏi, hay quên, dễ nhầm với căng thẳng thường ngày. Đến khi da xanh, môi và niêm mạc mắt nhợt nhạt thì thiếu máu đã thực sự xảy ra.
“Khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì tình trạng tiền thiếu máu, tiền thiếu sắt đã diễn ra lâu rồi”, bác sĩ Diệp nhấn mạnh. Vì thế, cách chính xác nhất là xét nghiệm máu, gồm công thức máu, ferritin (sắt dự trữ) và sắt huyết thanh (sắt đang lưu thông trong máu).
Ai dễ bị thiếu máu, thiếu sắt ?
Theo BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp, nhóm cần đặc biệt lưu ý gồm phụ nữ mang thai, phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ (nhất là người cường kinh, rong kinh), trẻ em, người cao tuổi, người rối loạn hấp thu, người hiến máu nhiều lần, người ăn chay tuyệt đối hoặc ăn kiêng không hợp lý.
Phụ nữ có nguy cơ cao hơn nam giới vì mỗi tháng đều mất máu qua kỳ kinh. Khi mang thai, nhu cầu sắt tăng mạnh để tạo hồng cầu và dự trữ cho thai nhi, trong khi nhiều mẹ bầu lại bị nghén, ăn uống kém. Sau sinh, mẹ tiếp tục mất nhiều máu, nên cần bổ sung sắt và vi chất tạo máu trong khoảng 3 tháng đầu.
Với những đối tượng này, bác sĩ khuyến nghị nên khám sức khỏe định kỳ, có thể 6 tháng/lần, và không tự chẩn đoán dựa trên biểu hiện bên ngoài.

Ăn gì để cơ thể đủ sắt?
Về chế độ ăn, mọi người có thể lưu ý một số nguyên tắc sau:
- Ưu tiên sắt từ động vật: Sắt heme trong thịt, cá được hấp thu khoảng 15–25%, còn sắt từ thực vật chỉ khoảng 5%. Vì vậy, nên ăn thịt, cá, trứng thường xuyên.
- Kết hợp thực phẩm hợp lý: Vitamin C trong rau xanh, trái cây giúp tăng hấp thu sắt. Ngược lại, nên hạn chế ăn quá nhiều ngũ cốc vì chất phytate trong đó cản trở hấp thu sắt.
- Bổ sung đủ đạm và vi chất tạo máu: Cơ thể cần thêm axit folic, vitamin B12, B6, kẽm, đồng để tạo hồng cầu. Vitamin B12 gần như chỉ có trong thực phẩm động vật, nên người ăn chay, ăn kiêng dễ bị thiếu.
Ăn uống đúng cách là nền tảng để cơ thể đủ sắt. Tuy vậy, sắt dễ hao hụt khi chế biến, và nhịp sống bận rộn khiến chị em khó ăn đủ chất mỗi ngày. Khi đó, chị em có thể cân nhắc sử dụng thực phẩm hỗ trợ bổ sung sắt để đảm bảo cơ thể nhận đủ lượng cần thiết theo từng giai đoạn.
Sử dụng thực phẩm bổ sung sắt thế nào để hiệu quả và thân thiện với hệ tiêu hóa?
Ngoài bổ sung sắt từ thực phẩm, ở những giai đoạn nhu cầu sắt tăng cao như mang thai, sau sinh hoặc khi ăn chay, chị em có thể cân nhắc sử dụng sản phẩm bổ sung sắt. Để việc bổ sung hiệu quả và hạn chế khó chịu cho dạ dày, Bác sĩ Diệp lưu ý một số tiêu chí như sau:
- Gốc sắt: Sắt trong sản phẩm bổ sung tồn tại dưới nhiều dạng hợp chất khác nhau, gọi là gốc sắt. Trong đó, sắt fumarate thường được chuyên gia khuyến nghị vì tỷ lệ hấp thu cao và ít tác dụng phụ.
- Ưu tiên công thức phối hợp các vi chất cho quá trình tạo máu: Không chỉ quan tâm đến hàm lượng sắt, chị em nên tìm hiểu thêm các thành phần đi kèm như acid folic, vitamin B12, B6, kẽm và đồng.
- Dạng bào chế: Theo BS.CKII Đỗ Thị Ngọc Diệp, sắt được hấp thu chủ yếu ở tá tràng (đoạn đầu ruột non). Do đó, chị em có thể cân nhắc sản phẩm được bào chế dạng viên nang chứa vi hạt phóng thích chậm, giúp sắt được giải phóng từ từ tại tá tràng và êm dịu với dạ dày.
- Liều phù hợp: Theo Viện Dinh dưỡng, phụ nữ có kinh nguyệt cần khoảng 17–26 mg sắt mỗi ngày (tính cả từ thức ăn). Khi mang thai, nhu cầu tăng thêm 10–15 mg sắt và cần thêm 400 mcg axit folic. Vì vậy, chị em nên hỏi ý kiến bác sĩ để chọn hàm lượng phù hợp.
- Thương hiệu uy tín: Ưu tiên sản phẩm có thông tin rõ ràng về thành phần, hàm lượng, xuất xứ và được phân phối chính hãng tại Việt Nam.
- Thời điểm uống: Nên uống theo hướng dẫn của nhà sản xuất để sắt được hấp thu tốt và hạn chế tác dụng phụ, tránh uống cùng đồ uống chứa caffeine hoặc nhiều tanin (như trà, cà phê).

Lời kết
Khép lại chương trình, bác sĩ Đỗ Thị Ngọc Diệp nhắn nhủ: hãy lắng nghe cơ thể mỗi ngày, bởi những biểu hiện nhỏ có thể là tín hiệu sớm của bất thường. Chủ động chăm sóc bản thân từ những điều nhỏ nhất là cách để chị em có nền tảng thể lực khỏe mạnh, tinh thần vững vàng và trọn vẹn tận hưởng mọi hành trình.
Bình luận