PGS Vũ Văn Khiên: “Cần tầm soát sức khỏe định kỳ, đừng đợi triệu chứng”

TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Văn Khiên trao đổi tại hội thảo về cập nhật siêu nội soi Endocyto do Thu Cúc TCI tổ chức ngày 19 -20/6 vừa qua (Ảnh: TCI)

Cứ đến ngày 27/2, PGS.TS Vũ Văn Khiên lại nhận được một cuộc gọi quốc tế từ một bệnh nhân ung thư đường tiêu hóa mà ông từng điều trị bốn năm trước, nay đang sống khỏe ở châu Âu. Bốn năm trước, bà đến khám trong tình trạng "rất bi đát" ung thư đường tiêu hóa đã ở giai đoạn khiến nhiều người buông xuôi. "Tôi động viên chị: nếu mổ triệt căn, chắc chắn sẽ tốt," Bác sĩ Khiên kể. Bằng chứng là giờ bệnh nhân vẫn khỏe, và năm nào cũng gọi điện về Việt Nam, "để ghi nhận công sức của những thầy thuốc đã mang lại hạnh phúc cho bệnh nhân".

Đó là một trong vô số câu chuyện mà người bác sĩ đã có hơn 30 năm cầm ống nội soi tiêu hóa mang theo qua sự nghiệp, bên cạnh những giải thưởng, những đề tài cấp Nhà nước, và cụm công trình mang về Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2017.

Một centimet quyết định một mạng người

Ngay tại Hội thảo khoa học về Công nghệ nội soi Endocyto 520X tổ chức tại Bệnh viện đa khoa quốc tế Thu Cúc TCI, nơi PGS Khiên đang làm việc, ông vừa gặp lại một bệnh nhân cũ, một doanh nhân từng đến khám chỉ vì đau thượng vị nhẹ, thứ cảm giác mà rất nhiều người Việt chọn cách bỏ qua. Nội soi phát hiện một tổn thương nhỏ, kích thước 1cm, hơi gờ lên niêm mạc dạ dày. Sinh thiết xác nhận: ung thư giai đoạn sớm. Bệnh nhân được chuyển phẫu thuật kịp thời. "Sáng nay anh ấy quay lại, người khỏe mạnh, da dẻ hồng hào," ông kể.

Một centimet, đó là khoảng cách giữa một chỉ định điều trị cứu sống và một bản án giai đoạn cuối. PGS Khiên cũng kể một câu chuyện khác, đối lập hoàn toàn: một đồng nghiệp, cũng là giáo sư trong ngành y, hơn 70 tuổi, "cả đời chưa từng đi nội soi dạ dày, đại tràng." Đến khi sút cân, đi ngoài phân lỏng mới đi khám khối u đại tràng đã di căn gan. Giai đoạn 3-4, không còn chỉ định phẫu thuật, chỉ điều trị bảo tồn. "Ngay cả đồng nghiệp của chúng tôi, người suốt ngày soi dạ dày đại tràng cho người khác, cũng có thể mắc ung thư đại tràng mà không hề biết," ông nói, không giấu được sự tiếc nuối.

70% và một câu hỏi ông không ngừng đặt ra

Tại Việt Nam, hơn 70% bệnh nhân ung thư đại trực tràng được chẩn đoán từ giai đoạn III trở lên khi cơ hội điều trị triệt căn đã thu hẹp đáng kể. PGS Khiên cho rằng nguyên nhân nằm ở hai điểm: ý thức tầm soát của người dân còn thấp, và trang thiết bị y tế ở nhiều vùng, đặc biệt vùng sâu vùng xa, chưa đáp ứng được. "Chúng tôi rất tiếc khi gặp nhiều bệnh nhân đến ở giai đoạn muộn," ông nói.

Để rút ngắn khoảng cách "phát hiện muộn" ấy, gần đây ông và cộng sự tại Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI bắt đầu ứng dụng một công nghệ mới: siêu nội soi cấp độ tế bào Endocyto, phóng đại tới 520 lần cho phép nhìn thấy sự bất thường ngay ở cấp độ từng tế bào, thay vì phải chờ kết quả sinh thiết. Trên 502 bệnh nhân Việt Nam đầu tiên được tầm soát bằng công nghệ Endocyto tại Thu Cúc TCI, ông kỳ vọng đây sẽ là một công cụ giúp nhiều câu chuyện như của vị doanh nhân kia lặp lại nhiều hơn và ít câu chuyện như người đồng nghiệp đã khuất. Báo cáo kết quả lâm sàng về hiệu quả tầm soát bằng Siêu nội soi Endocyto 520X sẽ được PGS báo cáo tại Hội nghị khoa học Hội khoa học Tiêu hóa Việt Nam vào tháng 10 tới đây.

TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Văn Khiên thảo luận với chuyên gia Nhật Bản - PGS.TS.BS Masashi Misawa tại hội thảo Cập nhật siêu nội soi Endocyto từ Nhật Bản và Ứng dụng thực hành tại Việt Nam (Ảnh: TCI)

Đối với ung thư dạ dày giai đoạn sớm là tổn thương đôi khi rất nhỏ, dễ bị bỏ qua bằng nội soi thông thường. PGS Khiên so sánh mức phóng đại 520 lần của Endocyto so với mức 100-150 lần của các máy nội soi phổ biến tại Việt Nam. "Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ, chúng tôi chuyển sang chế độ phóng đại 520 lần, quan sát được cả cấu trúc tế bào, màng tế bào, và sự biến đổi nhân tế bào, điều mà nội soi thông thường chưa thể khẳng định được”.

"Trên 40 tuổi, mọi người nên bắt đầu khám tầm soát sức khỏe định kỳ đừng đợi có triệu chứng mới đi," ông nói, dẫn lại kinh nghiệm từ Nhật Bản, nơi việc nội soi đại tràng tầm soát từ tuổi 40 gần như là điều bắt buộc với mọi người, không phân biệt có triệu chứng tiêu hóa hay không.

PGS Khiên khuyến cáo với bất kỳ ai có triệu chứng tiêu hóa trên kéo dài đau thượng vị, chậm tiêu, sụt cân không rõ nguyên nhân nên nội soi dạ dày sớm, không nên chủ quan dù triệu chứng nhẹ. Với người đã biết mình nhiễm H. pylori, nội soi định kỳ là cách duy nhất để xác định vi khuẩn có đang gây tổn thương hay không, từ đó quyết định có cần điều trị hay không thay vì điều trị đại trà hoặc bỏ mặc.