Điện ảnh Việt Nam trước yêu cầu khơi thông sức sáng tạo và trẻ hóa đội ngũ

Đại hội hướng tới việc tạo ra nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật, góp phần xây dựng con người và văn hóa Việt Nam trong Kỷ nguyên mới. Qua đó, Hội Điện ảnh Việt Nam tiếp tục đóng góp thiết thực cho sự nghiệp văn học nghệ thuật và đáp ứng kỳ vọng của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân.

Đại hội cũng đã bầu Ban Chấp hành, Ban Kiểm tra nhiệm kỳ X và thông qua Nghị quyết Đại hội.

Tham dự phiên chính thức của Đại hội có Bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Ông Hoàng Công Thủy; Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; PGS.TS Tạ Quang Đông, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam; Trần Thị Phương Lan, Vụ trưởng Vụ Văn hóa Văn nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương; lãnh đạo cục, vụ của các Bộ Ban ngành; Lãnh đạo các Hội Văn học nghệ thuật trung ương, lãnh đạo các Hội Văn học nghệ thuật địa phương… cùng 436 đại biểu hội viên đại diện cho hơn 2000 hội viên Hội Điện ảnh Việt Nam.

Tạo nguồn lực cho sáng tạo

Trong nhiệm kỳ IX vừa qua, Hội Điện ảnh Việt Nam đã chú trọng hơn đến việc tạo môi trường và nguồn lực cho sáng tác. Hội đã đầu tư hơn 4,5 tỷ đồng hỗ trợ ban đầu cho 497 kịch bản phim và công trình nghiên cứu lý luận, phê bình; tổ chức 12 trại sáng tác cho hơn 216 lượt tác giả và 10 lớp tập huấn làm phóng sự, phim tài liệu cho 634 học viên.

Qua các lớp tập huấn, khoảng 50 phóng sự, phim tài liệu được hoàn thành và phát sóng, một số tác phẩm đoạt giải tại Liên hoan Truyền hình toàn quốc và Giải thưởng Cánh diều. Hội cũng hỗ trợ hội viên đi thực tế sáng tác, giới thiệu các sáng tác mới và tổ chức trao đổi kinh nghiệm nghề nghiệp.

Tuy nhiên, hoạt động hỗ trợ sáng tác vẫn còn những khó khăn. Từ năm 2024, chương trình hỗ trợ sáng tác kịch bản theo Quyết định 558/QĐ-TTg tạm dừng do vướng quy định về định mức chi. Đây là vấn đề được kỳ vọng tháo gỡ trong Đề án Chương trình hỗ trợ sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học nghệ thuật và báo chí giai đoạn 2026-2030.

PGS.TS Đỗ Lệnh Hùng Tú - Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam phát biểu khai mạc tại Đại hội

Xã hội hóa cũng được đặt ra như một giải pháp để mở rộng nguồn lực cho điện ảnh. Một hướng đi đáng chú ý trong nhiệm kỳ qua của Hội là đẩy mạnh xã hội hóa cho hoạt động sáng tác trẻ của Trung tâm TPD, Ngày Điện ảnh, lễ trao Giải thưởng Cánh diều, công tác xuất bản, báo chí... từng bước tìm kiếm thêm nguồn lực xã hội để duy trì và mở rộng hoạt động.

Phát biểu khai mạc tại Đại hội, PGS.TS Đỗ Lệnh Hùng Tú - Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam cho biết Điều lệ Hội khóa IX đã có quy định về hội viên danh dự, bao gồm những thể nhân, pháp nhân, những người yêu điện ảnh và có tiềm năng hỗ trợ hoạt động điện ảnh từ sản xuất đến phát hành phim.

Theo ông, vấn đề của nhiệm kỳ mới là “làm mới hơn bằng hành động thực sự”: phát triển đội ngũ trẻ, mở rộng lực lượng làm điện ảnh, đồng thời kết nối những thể nhân, pháp nhân có điều kiện hỗ trợ sản xuất, phổ biến và tổ chức các sự kiện điện ảnh.

Từ thực tiễn tổ chức Giải thưởng Cánh diều tại Nha Trang từ năm 2022, Hội tiếp tục coi xã hội hóa là một hướng quan trọng. Việc đưa Cánh diều đến Huế trong thời gian tới cũng được kỳ vọng tạo thêm không gian kết nối nghệ sĩ, công chúng và các nguồn lực xã hội.

Trong nhiệm kỳ X, Hội Điện ảnh cũng đặt ra nhiệm vụ tăng cường quyết liệt chuyển đổi số. Mặt khác công nghệ số và AI đang tạo ra những thay đổi căn bản đối với điện ảnh. Đây vừa là cơ hội mở rộng khả năng sáng tạo, vừa đặt ra những vấn đề mới về bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ, đạo đức nghề nghiệp và nguy cơ chạy theo thị hiếu dễ dãi.

Đây là bài toán không đơn giản. Điện ảnh cần thị trường và năng lực cạnh tranh, nhưng đồng thời phải bảo đảm những giá trị về tư tưởng, nghệ thuật, văn hóa và trách nhiệm xã hội. Vì vậy, bảo vệ bản quyền, nâng cao năng lực số, xây dựng chuẩn mực sử dụng AI và số hóa lưu trữ điện ảnh là những vấn đề các đại biểu thảo luận và đưa vào triển khai thực chất trong nhiệm kỳ mới.

Những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam có nhiều thay đổi cả về thị trường, công nghệ và thị hiếu khán giả. Phim Việt đứng trước sự cạnh tranh quyết liệt ngay trên sân nhà, đồng thời có thêm cơ hội tham gia các liên hoan phim, thị trường và hoạt động điện ảnh quốc tế.

Sự xuất hiện của những tác phẩm như Đào, phở và piano, Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối, Mưa đỏ... cho thấy đề tài lịch sử, chiến tranh và ký ức dân tộc vẫn có sức hút nếu được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh phù hợp. Trong khi đó, Tro tàn rực rỡ, Miền ký ức cùng nhiều phim ngắn, phim tài liệu góp phần đưa những câu chuyện Việt Nam đến với các sân chơi quốc tế.

Những tín hiệu đó đặt ra yêu cầu đối với điện ảnh Việt Nam trong giai đoạn mới: làm thế nào để tác phẩm vừa có giá trị nghệ thuật, vừa mang hơi thở đời sống hôm nay; vừa giữ được bản sắc, vừa có khả năng đối thoại với thế giới.

Nhiệm kỳ mới, Hội đề cao nhiệm vụ xây dựng các dự án sản xuất phim về đề tài lịch sử, chiến tranh cách mạng, lãnh tụ, thể nghiệm nghệ thuật, góp phần khơi thông, làm tươi mới dòng chảy điện ảnh dân tộc và hướng tới các dịp kỷ niệm lớn của đất nước giai đoạn 2026 - 2031.

Trong nhiệm kỳ X, Hội cũng quyết tâm phối hợp với thành phố Huế xây dựng Giải thưởng Cánh diều thành điểm sáng trong công nghiệp văn hóa của Huế và từng bước quốc tế hóa.

Trẻ hóa đội ngũ là yêu cầu cấp thiết

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh tại Đại hội là trẻ hóa đội ngũ. PGS.TS Đỗ Lệnh Hùng Tú cho biết tuổi trung bình của đại biểu dự Đại hội trên 61 tuổi, trong khi đại biểu trẻ nhất là 31 tuổi. Theo ông, con số này khiến Hội phải nhìn nhận nghiêm túc câu chuyện trẻ hóa.

Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam cho rằng nguyên nhân là một bộ phận người trẻ chưa hiểu hết vai trò của Hội, nhưng cũng có trách nhiệm từ phía Hội khi “chưa thực sự tìm kiếm họ và chưa thực sự bảo vệ quyền lợi cho họ”.

Theo Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam, người làm phim phải đối mặt với đặc thù lao động nặng nhọc, cường độ cao. Nhiều đoàn phim phải thức đêm, dậy sớm để ghi lại những khoảnh khắc của đời sống. “Đây là một cái lao động vô cùng cực nhọc và vô cùng nguy hiểm”, ông nói và khẳng định Hội sẽ quan tâm hơn đến người làm phim, đặc biệt là lực lượng trẻ.

Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng hội viên mà quan trọng hơn là hình thành đội ngũ nghệ sĩ mới có bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp, khát vọng và năng lực chuyên môn, đủ điều kiện làm việc trong môi trường quốc tế.

Năm nhiệm vụ trọng tâm của nhiệm kỳ X

Phát biểu tại Đại hội, bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của điện ảnh trong đời sống văn hóa và trong quá trình hội nhập.

Bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu chỉ đạo tại Đại hội

Từ thực tiễn hoạt động của Hội nhiệm kỳ IX và những biến chuyển của điện ảnh, bà Hà Thị Nga đề nghị Hội Điện ảnh Việt Nam tập trung vào năm nhóm nhiệm vụ:

Thứ nhất, xây dựng tổ chức Hội thực sự là “mái nhà chung”, là trung tâm đoàn kết, tập hợp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người làm điện ảnh, phim truyền hình. Hội cần đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng lấy hội viên làm trung tâm, lấy hiệu quả xã hội làm thước đo; đẩy mạnh chuyển đổi số và cung cấp dịch vụ thiết thực cho hội viên.

Thứ hai, đặt sáng tạo tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật ở vị trí trung tâm. Hội cần khuyến khích điện ảnh kể những câu chuyện về lịch sử, văn hóa dân tộc, công cuộc đổi mới của đất nước và con người Việt Nam; đồng thời tăng cường kết nối từ ý tưởng, kịch bản đến xúc tiến dự án và quảng bá tác phẩm.

Cùng với đó, cần đổi mới công tác lý luận, phê bình theo hướng tiếp cận những vấn đề phát triển của điện ảnh thế giới, tạo môi trường học thuật dân chủ, trách nhiệm, góp phần thúc đẩy sáng tạo.

Thứ ba là tạo đột phá trong phát hiện, bồi dưỡng, kết nối và phát huy tài năng trẻ.

Thứ tư là chủ động chuyển đổi số, làm chủ công nghệ và bảo vệ giá trị sáng tạo trong môi trường số.

Công nghệ số, nền tảng xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi quá trình sáng tạo, sản xuất, phát hành và thưởng thức điện ảnh. Theo bà Hà Thị Nga, cần đẩy mạnh số hóa, lưu trữ dữ liệu, nâng cao năng lực số và tính chuyên nghiệp của đội ngũ; đồng thời nghiên cứu, đề xuất chuẩn mực sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động sáng tạo, bảo đảm tôn trọng quyền tác giả và đề cao vai trò, trách nhiệm của nghệ sĩ.

Thứ năm là phát huy đầy đủ vai trò thành viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nâng cao năng lực tự chủ và thúc đẩy hoạt động đối ngoại nhân dân. Hội cần tích cực tham gia các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước, hoạt động giám sát, phản biện xã hội; phát huy thế mạnh điện ảnh trong lan tỏa tinh thần đại đoàn kết, lòng yêu nước, khát vọng cống hiến, tinh thần nhân ái và trách nhiệm cộng đồng.

Đặc biệt, điện ảnh cần đến gần hơn với nhân dân, nhất là người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, miền núi và hải đảo.

Thay mặt Đảng ủy và Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, bà Hà Thị Nga cam kết Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ luôn đồng hành cùng Hội Điện ảnh Việt Nam. Mục tiêu là xây dựng một nền điện ảnh lớn không chỉ ở doanh thu hay số lượng tác phẩm, mà vào những giá trị bền vững, khơi dậy khát vọng và lan tỏa sức mạnh của đất nước.

Bà Hà Thị Nga, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Ông Hoàng Công Thủy; Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tặng hoa Đoàn Chủ tịch Đại hội Hội Điện ảnh Việt Nam nhiệm kỳ X

Xây dựng và triển khai chương trình nhiệm vụ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển điện ảnh và văn học nghệ thuật Việt Nam trong giai đoạn mới, trong đó có đề án chuyển đổi số; triển khai hoạt động dịch vụ công phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Hội; phối hợp với thành phố Huế xây dựng Giải thưởng Cánh diều thành điểm sáng trong công nghiệp văn hóa của Huế và từng bước quốc tế hóa; xây dựng các dự án sản xuất phim về đề tài lịch sử, chiến tranh cách mạng, lãnh tụ, thể nghiệm nghệ thuật, góp phần khơi thông, làm tươi mới dòng chảy điện ảnh dân tộc và hướng tới các dịp kỷ niệm lớn của đất nước giai đoạn 2026 - 2031.

Tại Đại hội, các đại biểu đã bầu Ban Chấp hành Hội Điện ảnh Việt Nam nhiệm kỳ X gồm 15 thành viên, bầu Ban Kiểm tra và thông qua Nghị quyết Đại hội Hội Điện ảnh Việt Nam nhiệm kỳ X.

Ban Chấp hành Hội Điện ảnh Việt Nam nhiệm kỳ X ra mắt Đại hội

Ban Chấp hành khóa mới cam kết ngay sau Đại hội khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết thành chương trình hành động toàn khóa và kế hoạch công tác hằng năm, để biến nghị quyết thành hành động, hành động thành kết quả.