"Giấc mơ có thật" và di sản Ngô Mạnh Lân dành cho tuổi thơ

"Giấc mơ có thật" do nhà văn Triệu Phong thể hiện

NSND Ngô Mạnh Lân được biết đến với tư cách một họa sĩ, đạo diễn - nhà làm phim hoạt hình thuộc thế hệ tiên phong của điện ảnh Việt Nam. Đằng sau những thành tựu trong sự nghiệp là hành trình từ một cậu bé mang niềm say mê hội họa, trải qua chiến tranh, học tập, lao động nghệ thuật bền bỉ để theo đuổi giấc mơ của mình.

Là người lính bước ra từ chiến dịch Điện Biên Phủ, mang theo ước mơ hội họa, Ngô Mạnh Lân sau đó được cử sang Liên Xô học tập tại Trường Đại học Điện ảnh quốc gia toàn Liên bang Xô Viết, nay là Trường Đại học Điện ảnh quốc gia Nga mang tên S.A. Gerasimov (VGIK).

Chính trong những năm tháng học tập trên đất Nga, ông đã có một cuộc gặp gỡ đặc biệt với tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài.

Hơn nửa thế kỷ trước, khi một bản dịch tiếng Nga của Dế Mèn phiêu lưu ký được thực hiện, Ngô Mạnh Lân, lúc đó đang là sinh viên ngành đạo diễn phim hoạt hình tại Moskva, được mời vẽ tranh minh họa cho cuốn sách. Từ những trang văn của Tô Hoài, hình tượng Dế Mèn hiện lên qua nét vẽ của người họa sĩ trẻ Việt Nam, đồng hành với tác phẩm trên hành trình đến với độc giả nước ngoài.

Nhà văn Tô Hoài và NSND Ngô Mạnh Lân 

Dấu ấn của Ngô Mạnh Lân với thiếu nhi sau đó còn được thể hiện rõ nét hơn qua điện ảnh hoạt hình. Trong sự nghiệp của mình, ông để lại nhiều tác phẩm gắn bó với nhiều thế hệ khán giả nhỏ tuổi.

Mèo con giành giải Bồ Nông Bạc tại Liên hoan phim quốc tế Mamaia (Romania, 1966), Bằng khen tại Liên hoan phim quốc tế Frankfurt (1967) và Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ nhất năm 1970. Con sáo biết nói cũng giành Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ nhất; Chuyện ông Gióng nhận giải Bồ Câu Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Leipzig năm 1970.

Từ hội họa đến điện ảnh hoạt hình, một phần đáng kể trong hành trình sáng tạo của Ngô Mạnh Lân gắn với thế giới tuổi thơ. Những nhân vật, câu chuyện qua tranh vẽ và phim hoạt hình của ông đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ.

Di sản trở lại mái trường xưa

Mối duyên của NSND Ngô Mạnh Lân với nước Nga tiếp tục được nối dài bằng một dấu mốc đặc biệt.

Ngày 8/9/2026, tại Trường Đại học Điện ảnh quốc gia Nga mang tên S.A. Gerasimov (VGIK) - mái trường ông từng theo học, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân đã dự khai trương “Không gian di sản và kết nối văn hóa Việt - Nga mang tên Ngô Mạnh Lân”.

Cũng tại VGIK, chương trình “Tuần phim Việt Nam tại VGIK” được khai trương, đúng dịp kỷ niệm 70 năm những sinh viên Việt Nam đầu tiên trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật được cử sang Liên Xô học tập.

Trong số các tác phẩm điện ảnh Việt Nam được giới thiệu tới khán giả có Chuyện ông Gióng, Mèo con, Con sáo biết nói - những bộ phim hoạt hình gắn với tên tuổi NSND Ngô Mạnh Lân.

Sự kiện diễn ra tại chính mái trường Ngô Mạnh Lân từng học tập tạo nên một sự tiếp nối đáng chú ý trong hành trình di sản của ông. Từ một sinh viên Việt Nam đến Liên Xô học điện ảnh, nhiều thập niên sau, tên tuổi và những tác phẩm của ông lại hiện diện tại VGIK như một phần của sự giao lưu, kết nối văn hóa Việt Nam - Liên bang Nga.

Phim hoạt hình "Mèo con" của cố NSND Ngô Mạnh Lân được chiếu tại Tuần phim Việt Nam tại VGIK. Tác phẩm được chuyển thể từ truyện ngắn nổi tiếng "Cái tết của mèo con" của nhà văn Tô Hoài 

Bên cạnh sự nghiệp nghệ thuật, Ngô Mạnh Lân còn xây dựng một gia đình có nhiều thành viên gắn bó với văn hóa, nghệ thuật. Người bạn đời của ông - NSND Ngọc Lan - cũng là một nghệ sĩ. Sự đồng hành trong cuộc sống và nghệ thuật của hai người tạo nên một môi trường gia đình mà trong đó tình yêu nghệ thuật được tiếp nối qua các thế hệ.

Đưa câu chuyện Ngô Mạnh Lân trở lại với tuổi thơ

Nếu “Không gian di sản và kết nối văn hóa Việt - Nga mang tên Ngô Mạnh Lân” góp phần lưu giữ và giới thiệu những dấu ấn trong sự nghiệp của người nghệ sĩ, thì Giấc mơ có thật lại chọn một con đường khác: kể câu chuyện ấy cho trẻ em.

Sự ra đời của cuốn sách cũng tiếp nối một công trình trước đó của nhà văn Triệu Phong về NSND Ngô Mạnh Lân.

Theo nhà văn Triệu Phong, cách đây hai năm, nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã phát hành cuốn Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân - Người họa sĩ Điện Biên năm ấy do ông thực hiện.

Qua việc giới thiệu cuộc đời một người lính - nghệ sĩ, cuốn sách đã đến với cán bộ, chiến sĩ và gia đình. Triệu Phong cho biết sự quan tâm của những độc giả nhỏ tuổi đối với người họa sĩ từng tạo nên nhiều bộ phim hoạt hình dành cho thiếu nhi đã gợi cho ông ý tưởng tiếp tục viết một cuốn sách hướng trực tiếp tới các em. Từ đó, Giấc mơ có thật ra đời.

Thay vì chỉ nhìn Ngô Mạnh Lân qua những danh hiệu hay thành tựu đã đạt được, cuốn sách trở lại với hành trình hình thành một người nghệ sĩ: từ ước mơ hội họa thuở nhỏ, những năm tháng chiến tranh, quá trình học tập ở nước ngoài đến hành trình sáng tạo nghệ thuật sau này.

Ở đó, câu chuyện về Ngô Mạnh Lân cũng có thể được đọc như câu chuyện về việc một giấc mơ tuổi thơ được theo đuổi bằng học tập, lao động và sự bền bỉ.

Năm năm sau ngày NSND Ngô Mạnh Lân qua đời, tên tuổi ông được nhắc nhớ bằng những cách khác nhau: một không gian di sản tại chính mái trường VGIK từng đào tạo ông; những bộ phim hoạt hình tiếp tục được giới thiệu với công chúng; và giờ đây là một cuốn sách dành cho bạn đọc nhỏ tuổi.

Từ những bức tranh minh họa Dế Mèn phiêu lưu ký được thực hiện khi còn là sinh viên trên đất Nga đến những bộ phim hoạt hình gắn với nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam và Giấc mơ có thật hôm nay, hành trình ấy cho thấy một di sản nghệ thuật có thể tiếp tục sống khi được trao truyền tới những thế hệ công chúng mới.