Xung đột Iran - Israel leo thang: Rủi ro lớn với nguồn cung dầu khí toàn cầu

Xung đột giữa Iran và Israel đã leo thang trong những ngày gần đây, đặt ra nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu khí từ Trung Đông. Các đợt không kích qua lại đã nhắm đến cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng, đe dọa đến sản lượng khai thác, hệ thống xuất khẩu và tuyến vận tải biển trọng yếu của cả hai nước.

Iran, quốc gia sản xuất dầu lớn thứ ba trong khối OPEC, khai thác khoảng 3,3 triệu thùng dầu/ngày, xuất khẩu hơn 2 triệu thùng, chủ yếu sang Trung Quốc. Trong khi đó, các cuộc không kích của Israel đã đánh trúng một kho dầu lớn gần Tehran và hai cơ sở xử lý khí tại mỏ South Pars – một trong những mỏ khí tự nhiên lớn nhất thế giới.

Nếu những cơ sở trọng yếu như cảng Kharg (nơi xử lý 90% xuất khẩu dầu thô của Iran), nhà máy lọc dầu Abadan (cung cấp 1/4 sản lượng xăng của Iran) hay cảng Bandar Abbas gần eo biển Hormuz bị tấn công tiếp theo, thị trường năng lượng thế giới sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Eo biển Hormuz, một điểm nghẽn đối với khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu, khoảng 20 triệu thùng/ngày, vẫn là một điểm nóng. 

Eo biển Hormuz có thể bị đóng cửa

Eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu thế giới (20 triệu thùng/ngày) – đang trở thành điểm nóng nhất trong cuộc khủng hoảng. Một chỉ huy cấp cao của Iran đã ám chỉ khả năng đóng cửa eo biển này, khiến giới phân tích lo ngại giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng, thậm chí chạm mốc 150 USD/thùng nếu kịch bản tồi tệ xảy ra.

Tuy nhiên, một lệnh phong tỏa hoàn toàn eo biển là khó xảy ra. Iran phụ thuộc kinh tế lớn vào xuất khẩu dầu qua khu vực này và phải đối mặt với sự hiện diện quân sự của Hạm đội 5 Hải quân Mỹ tại Bahrain. Khả năng cao hơn là các hình thức gián đoạn cục bộ như rải thủy lôi, tấn công tàu chở dầu, điều này vẫn đủ làm thắt chặt nguồn cung cho các nước nhập khẩu lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản.

Sự mong manh này khiến thị trường dầu rơi vào trạng thái dễ biến động, khi chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể đẩy giá lên cao trong thời gian ngắn.

Giá dầu đang biến động ra sao và liệu OPEC+ có thể bình ổn thị trường?

Giá dầu đã phản ứng mạnh: tăng 7% trong ngày thứ Sáu, có lúc vượt 13%, mức cao nhất kể từ tháng 1. Tuy giảm nhẹ vào đầu tuần sau (Brent giảm 1,7%, WTI giảm 2,4%), nhưng triển vọng thị trường vẫn rất bấp bênh.

Giới phân tích cho rằng nếu các cơ sở sản xuất không bị thiệt hại nghiêm trọng, giá dầu sẽ ổn định ở khoảng 70–80 USD/thùng trong vài tuần tới. Tuy nhiên, nếu có sự cố lớn xảy ra tại cơ sở hạ tầng trọng yếu, hoặc nếu Hormuz bị phong tỏa, giá có thể vượt 200 USD/thùng – kịch bản cực đoan nhưng không thể loại trừ hoàn toàn.

OPEC+ hiện có công suất dư khoảng 5 triệu thùng/ngày, chủ yếu từ Saudi Arabia (3 triệu) và UAE (1,5 triệu), đủ để bù đắp cho lượng dầu xuất khẩu của Iran nếu bị gián đoạn hoàn toàn. Tuy vậy, nội bộ OPEC+ vẫn ưu tiên giữ giá ở mức cao hơn là hành động mạnh tay sớm.

Ngành khí đốt của Israel và các nước láng giềng bị ảnh hưởng như thế nào?

Ngành khí đốt của Israel, vốn cung cấp khí tự nhiên cho Ai Cập và Jordan, cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các mỏ lớn như Leviathan, Tamar và Karish – tổng sản lượng 21 tỷ m³ mỗi năm – đã phải ngừng hoạt động từ thứ Sáu để phòng ngừa rủi ro sau các đợt tấn công qua lại với Iran.

Iran đã cảnh báo sẽ tấn công các giàn khoan ngoài khơi của Israel, khiến các mỏ như Karish – vốn nằm ở vùng biển dễ tổn thương – trở thành mục tiêu. Ai Cập, nước đang nhập từ 800–1.000 triệu m³ khí/ngày từ Israel để vận hành các nhà máy điện, đã phải triển khai kế hoạch khẩn cấp, cắt giảm khí cho công nghiệp và chuyển sang sử dụng dầu diesel.

Ngoài ra, Ai Cập đang gấp rút nhập LNG qua ba trạm tái khí hóa và mở thầu mua 1 triệu tấn dầu nhiên liệu cho tháng 8 để tránh thiếu điện trong mùa hè.

Tác động của khủng hoảng lan tới cả thị trường khí đốt châu Âu, vốn nhập 26% LNG từ Trung Đông, chủ yếu từ Qatar. Nếu xuất khẩu khí từ Israel bị ngưng trệ dài ngày, Ai Cập sẽ phải cạnh tranh với châu Âu để giành các lô hàng LNG, khiến giá khí giao ngay tại châu Âu có thể tăng vọt.

Một sự gián đoạn tại eo biển Hormuz – nơi vận chuyển 20% LNG toàn cầu, bao gồm 76,8 triệu tấn/năm của Qatar – sẽ là thảm họa với an ninh năng lượng của châu Âu.

Với hóa đơn năng lượng của Ai Cập đã tăng gấp đôi lên 11,3 tỷ USD trong năm 2024, tình trạng này có thể khiến nước này phải chi tới 3 tỷ USD/tháng, làm trầm trọng thêm thâm hụt tài khoản vãng lai (6,2% GDP).

Các nước phản ứng thế nào trước cuộc khủng hoảng?

Mỹ và các nước phương Tây đang tích cực vận động giảm căng thẳng. Tổng thống Donald Trump hy vọng đạt được lệnh ngừng bắn, nhưng khẳng định Mỹ vẫn ủng hộ Israel, đồng thời từ chối xác nhận liệu ông có đề nghị kiềm chế hay không.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz – tại Hội nghị G7 ở Canada – cũng kêu gọi giảm leo thang quân sự. Tuy nhiên, Iran tuyên bố với các bên trung gian Qatar và Oman rằng nước này sẽ không đàm phán ngừng bắn nếu còn bị tấn công.

Trong khi đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) có thể sử dụng 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ khẩn cấp để can thiệp nếu nguồn cung bị gián đoạn. Dù vậy, IEA chỉ hành động khi thị trường thực sự khủng hoảng, như đã từng làm để tác động giá dầu trong quá khứ.