Cuộc dịch chuyển của ngành sữa sang “sữa tươi thật”

Chuỗi giá trị ngành sữa và điểm nghẽn đầu vào

Chiến lược phát triển ngành sữa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 xác định trọng tâm là xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh, bao gồm phát triển đàn bò, đẩy mạnh phát triển ngành chăn nuôi bò sữa, nâng tỷ lệ tự chủ nguyên liệu và đẩy mạnh chế biến sâu, khai thác tối đa nguồn sữa tươi nguyên liệu trong nước..

Một trong những trọng tâm của Chiến lược phát triển ngành sữa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 là đẩy mạnh phát triển ngành chăn nuôi bò sữa, nâng tỷ lệ tự chủ nguyên liệu sữa tươi

Tuy nhiên, cấu trúc ngành trong nhiều năm lại phát triển theo hướng lệch pha khi thị trường mở rộng nhanh ở khâu tiêu dùng và chế biến, trong khi nền tảng nguyên liệu trong nước tăng chậm.

Theo Hiệp hội Sữa Việt Nam, năm 2025, mức tiêu thụ sữa bình quân đầu người của Việt Nam đạt khoảng 29 lít mỗi năm, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực. Dư địa tăng trưởng còn lớn nhưng cũng đồng nghĩa áp lực lên nguồn cung sữa tươi nguyên liệu sẽ tiếp tục gia tăng.

Trong khi đó, nguồn sữa tươi nguyên liệu nội địa mới đáp ứng khoảng 40% nhu cầuchế biến sữa trong nước . Phần còn lại vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu, chủ yếu dưới dạng sữa bột. Ngay cả sản phẩm sữa dạng lỏng vẫn còn tỷ lệ lớn nhập sữa bột;  pha lại (sữa hoàn nguyên). 

Kim ngạch nhập khẩu sữa và sản phẩm từ sữa năm 2025 theo cơ quan Hải quan đạt khoảng 1,44 tỉ đô la Mỹ, tăng hơn 27% so với năm trước, cho thấy mức độ phụ thuộc không giảm mà còn gia tăng.

Mô hình dựa vào sữa bột nhập khẩugiúp doanh nghiệp mở rộng nhanh và linh hoạt về giá. Nhưng mặt trái là chuỗi giá trị và ngành chăn nuôi nội địa phát triển chậm, giá trị gia tăng của nông sản trong nước hạn chế, đồng thời khiến ngành nhạy cảm hơn với biến động giá nguyên liệu, tỷ giá và chi phí logistics.

Nói cách khác, điểm nghẽn lớn nhất của ngành sữa Việt Nam hiện nay không nằm ở thị trường mà nằm ở năng lực tự chủ nguyên liệu sữa tươi đầu vào.

“Sữa tươi thật” từ khác biệt đến chiến lược

Trong bối cảnh đó, hướng đi dựa trên nguồn sữa tươi nội địa đang chuyển từ một lựa chọn khác biệt thành chiến lược dài hạn.

Những doanh nghiệp tiên phong như Tập đoàn TH, nhà sản xuất sữa tươi sạch “từ đồng cỏ đến bàn ăn” với thương hiệu TH true MILK, đã theo đuổi mô hình này  15 năm qua với đầu tư lớn vào chuỗi sản xuất nông nghiệp công nghệ cao khép kín với các trang trại, nhà máy, chuỗi phân phối và hệ sinh thái sản phẩm dựa trên nguyên liệu sữa tươi. Đây là con đường đòi hỏi vốn lớn, thời gian dài và năng lực quản trị chuỗi phức tạp nhưng đổi lại là khả năng kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Tập đoàn TH đang sở hữu đàn bò gần 75.000 con tại các trang trại chăn nuôi tập trung công nghệ cao phân bố ở nhiều địa phương trong nước và quốc tế

Tại Lễ Khởi công nhà máy chế biến thực phẩm sạch TH Bình Dương đặt tại khu công nghiệp Sóng Thần 3 – một nhà máy trọng điểm của TH ở phía Nam, Anh hùng lao động Thái Hương, nhà sáng lập Tập đoàn TH, nhấn mạnh triết lý kết hợp trí tuệ Việt, tài nguyên thiên nhiên Việt và công nghệ đầu cuối của thế giới, nhằm tạo ra sản phẩm dinh dưỡng minh bạch, chất lượng cao. Nhà máy được định hướng tích hợp công nghệ chế biến hiện đại, quản trị số và trí tuệ nhân tạo, hoàn thiện chuỗi sản xuất từ đồng cỏ xanh tới ly sữa sạch của TH . tại khu vực phía Nam. Đây là sự kết nối chiến lược giữa nhà máy hiện đại và các vùng nguyên liệu, chăn nuôi bò sữa tập trung của TH tại Tây Nguyên và Nam Trung Bộ (Đắk Lắk, Lâm Đồng, Quảng Ngãi, An Giang). 

TH hoàn toàn tự chủ về nguồn nguyên liệu thức ăn để đảm bảo dinh dưỡng hàng đầu cho bò sữa

Trong bối cảnh kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, mô hình sản xuất dựa trên sữa tươi nguyên liệu không chỉ là câu chuyện sản phẩm mà là cách tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị từ nông nghiệp, chế biến đến phân phối. Phát triển nguồn nguyên liệu sữa tươi nội địa sẽ giúp nâng cao chuỗi giá trị của ngành sữa, đảm bảo sự phát triển gắn kết chặt chẽ với các ngành kinh tế khác và đóng góp ngày càng cao trong cơ cấu ngành công nghiệp

Mắt xích phía Nam và việc đưa sản xuất gần thị trường

Một nghịch lý của ngành sữa Việt Nam là nguồn sữa tươi nguyên liệu tập trung chủ yếu ở phía Bắc và Bắc Trung Bộ, trong khi thị trường tiêu thụ lớn nhất lại nằm ở phía Nam.

Khu vực TPHCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam không chỉ có quy mô dân số lớn mà còn dẫn dắt xu hướng tiêu dùng nhờ thu nhập cao và hệ thống bán lẻ hiện đại. Đây cũng là nơi các xu hướng tiêu dùng mới từ thực phẩm lành mạnh đến sản phẩm cao cấp thường xuất hiện sớm.

Trong bối cảnh đó, việc hình thành một Nhà máy chế biến thực phẩm sạch quy mô lớn ngay cửa ngõ TPHCM mang ý nghĩa chiến lược. Với công suất thiết kế gần một triệu tấn mỗi năm, Dự án Nhà máy Chế biến Thực phẩm sạch TH Bình Dương không chỉ bổ sung năng lực chế biến mà còn giúp rút ngắn chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics và đưa sản xuất tiến gần hơn tới thị trường tiêu thụ. Hiệu ứng lan tỏa có thể mở rộng sang nhiều lĩnh vực liên quan như logistics lạnh, bao bì thực phẩm, nông nghiệp công nghệ cao và hệ thống phân phối. 

Tập đoàn TH chính thức khởi công Dự án Nhà máy Chế biến Thực phẩm Sạch TH Bình Dương tại KCN Sóng Thần 3, TP. Hồ Chí Minh vào đầu tháng 3/2026

Ở góc độ chính sách, Chủ tịch UBND TPHCM, ông Nguyễn Văn Được, đánh giá dự án đầu tư 6.000 tỉ đồng của Tập đoàn TH có ý nghĩa quan trọng với TPHCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, góp phần nâng giá trị nông sản trong nước và củng cố chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, ổn định cho khu vực.

Tái định hình cạnh tranh và cuộc chơi của chuỗi giá trị

Nếu trước đây thị trường phía Nam được định hình bởi các yếu tố tiện lợi, giá cả và hương vị thì hiện nay một hệ tiêu chí mới đang dần hình thành.

Sự gia tăng của tầng lớp trung lưu đô thị cùng với nhận thức cao hơn về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm khiến người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc nguyên liệu và quy trình sản xuất. Câu hỏi không còn chỉ là ăn gì hợp khẩu vị mà là nguồn nguyên liệu  từ đâu và được sản xuất như thế nào.

Trong bối cảnh đó, “sữa tươi sạch”, “sữa tươi thật” không chỉ là một tiêu chí mà trở thành một tín hiệu niềm tin. Truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chăn nuôi, hàm lượng dinh dưỡng và mức độ minh bạch thông tin ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua hàng.

Xu hướng này sẽ thúc đẩy nhiều doanh nghiệp quay lại đầu tư vào chăn nuôi bò sữa và phát triển nguồn sữa tươi nguyên liệu trong nước thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sữa bột nhập khẩu.

TH true MILK hiện là doanh nghiệp duy nhất tại Việt Nam tự chủ hoàn toàn về sữa tươi nguyên liệu

Thực tế, Chiến lược ngành sữa đã đặt mục tiêu tầm nhìn tới 2045, sữa tươi nguyên liệu trong nước đáp ứng khoảng 80% - 85% nhu cầu của ngành chế biến sữa trong nước. Với mức tiêu thụ bình quân sữa và sản phẩm sữa đạt khoảng 100 lít/người/năm vào năm 2045 thì việc đầu tư chăn nuôi bò sữa không chỉ là xu hướng mà còn là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp sữa tồn tại. Đồng thời, đây là cơ hội to lớn cho ngành chăn nuôi Việt Nam, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển của nền nông nghiệp. Và đó chính là bước ngoặt tái cấu trúc cạnh tranh của toàn ngành.

Đây không chỉ là sự dịch chuyển về sản phẩm mà là sự dịch chuyển của toàn bộ chuỗi giá trị từ cách sản xuất đến cách cạnh tranh.

Trong giai đoạn tới, cạnh tranh của ngành sữa nhiều khả năng sẽ không còn chủ yếu dựa vào thương hiệu hay hệ thống phân phối mà chuyển sang năng lực kiểm soát chuỗi giá trị và nguyên liệu đầu vào.

Doanh nghiệp làm chủ được chuỗi sản xuất từ nguyên liệu đến chế biến và phân phối sẽ có lợi thế rõ rệt khi kiểm soát chi phí tốt hơn, đảm bảo chất lượng ổn định hơn và xây dựng được niềm tin dài hạn với người tiêu dùng. Ngược lại, các mô hình phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu sẽ chịu áp lực ngày càng lớn khi thị trường đòi hỏi cao hơn về minh bạch và chất lượng.

Trong xu thế không thể cưỡng lại đó, Tập đoàn TH đã đi đầu với đàn bò sữa hiện tại đạt gần 75.000 con, các trang trại phân bố khắp cả nước. Đây là doanh nghiệp duy nhất tại Việt Nam tự chủ hoàn toàn về sữa tươi nguyên liệu.

Nếu các doanh nghiệp cùng nhau phát triển theo xu thế đó, ngành sữa Việt Nam có cơ hội bước sang một giai đoạn phát triển mới, giảm phụ thuộc bên ngoài, gia tăng giá trị nội địa và gắn chặt hơn với nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.