Di sản hình ảnh "đắt giá" về danh họa Bùi Xuân Phái
(VHNT) - Trong khuôn khổ lễ trao giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 13 - 2020 được tổ chức vào 14h ngày 7/10/2020, sẽ có triển lãm ảnh đặc biệt "Bùi Xuân Phái - Trăm năm một tình yêu Hà Nội" của Trần Chính Nghĩa. Đây có thể xem là lần đầu tiên ra mắt một phần (gần 30 bức) của bộ ảnh đồ sộ về cuộc đời và sự nghiệp của Bùi Xuân Phái.
Trần Chính Nghĩa là con trai của họa sĩ Trần Văn Lưu, người bạn thân lâu năm với gia đình họa sĩ Bùi Xuân Phái. Trong suốt thời gian dài, Trần Chính Nghĩa thường xuyên chụp ảnh họa sĩ Bùi Xuân Phái và các tác phẩm của ông dưới góc nhìn chân thành và đời thường. Trong đó, có những khoảnh khắc đã trở nên vô giá, bởi chúng không chỉ tái hiện những hình ảnh đời thường của một danh họa với những buồn vui trong đời, những mối quan hệ đẹp đẽ giữa nghệ sĩ với nghệ sĩ, giữa con người với con người một thời, mà còn bộc lộ được thần thái, cốt cách cùng những trăn trở của một thiên tài nghệ thuật.
Năm 1985, họa sĩ Bùi Xuân Phái được Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội (nay là Sở Văn hóa và Thể thao) "đặt hàng" vẽ về Văn Miếu - Quốc Tử Giám để in báo Tết. Ông đã rủ nhiếp ảnh gia Trần Văn Lưu cùng con trai là Trần Chính Nghĩa (tác giả bộ ảnh) đi thực tế ở Văn Miếu để vẽ.
Những bức ảnh đen trắng của Trần Chính Nghĩa đem lại cho người xem một cảm giác kinh ngạc khi cả một quá khứ sống động về cuộc đời nghệ thuật của Bùi Xuân Phái từ những năm 1970 đến cuối đời (1988).
Tập trung nhất là xung quanh quá trình chuẩn bị và diễn biến của cuộc triển lãm cá nhân đầu tiên của họa sĩ Bùi Xuân Phái, do Hội Mỹ thuật tổ chức ngày 22/12/1984. Có rất nhiều khoảnh khắc thường nhật của họa sĩ Bùi Xuân Phái, khi đang vẽ tranh trong sân chung của căn nhà số 87 Thuốc Bắc, trước cửa sổ nhà ông, hoặc khi ngồi thảnh thơi bên những tác phẩm mới của mình, năm 1984. Trần Chính Nghĩa cho hay, chuẩn bị cho cuộc triển lãm năm 1984, hầu như đều đặn hàng tuần, anh đều đến nhà riêng của họa sĩ Bùi Xuân Phái để chụp lại tranh cho ông.
Một thời gian sau, khi họa sĩ Bùi Xuân Phái mất, bà Phái đã gọi điện nhờ Trần Chính Nghĩa chọn một bức ảnh đẹp để phóng ra chuẩn bị cho tang lễ. Anh đã chọn chính bức ảnh dán y bạ này. Sau này, bà có đến nhà anh, nhiều lần cảm ơn bởi “đã chụp được một bức ảnh mà khi nhìn vào đó, bác luôn nghĩ ông vẫn như đang còn sống”.
Đây là bức ảnh ghi lại khoảnh khắc thất thần của họa sĩ Bùi Xuân Phái ngồi trên gác xép cạnh đống đồ đạc, khi bom đạn chiến tranh rơi trúng mái nhà 87 Thuốc Bắc năm 1972, khiến nhiều bức họa của ông bị rách nát.
Trong một khoảng thời gian dài, Trần Chính Nghĩa đã chụp hàng ngàn bức ảnh về cuộc đời và các sáng tác của Bùi Xuân Phái, trong đó có những khoảnh khắc đã trở nên vô giá, bởi chúng không chỉ tái hiện những hình ảnh đời thường của một danh họa với những buồn vui trong đời, những mối quan hệ đẹp đẽ giữa nghệ sĩ với nghệ sĩ, giữa con người với con người một thời; mà còn bộc lộ được thần thái, cốt cách cùng những trăn trở của một thiên tài nghệ thuật.
Anh chụp tất cả những bức ảnh này bởi một lý do thật đơn giản: bác Phái là tri kỷ của cha anh – cố nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Văn Lưu – cho nên hễ khi nào thấy bác Phái đến nhà, hoặc thấy bác Phái đi đâu, hoặc được bác Phái gọi là anh cầm máy ảnh đi chụp.
Chân dung họa sĩ Bùi Xuân Phái do Trần Chính Nghĩa chụp năm 1987, trước một năm danh họa qua đời
Bình luận
