Vì sao nhiều sinh viên ra trường vẫn loay hoay tìm việc?

Thực trạng này cho thấy khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn, đồng thời đặt ra góc nhìn mới về giá trị của bằng cấp trong kỷ nguyên số.

Bằng cấp không còn là lợi thế tuyệt đối

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, năm 2025 cả nước có khoảng 1,06 triệu người thất nghiệp trong độ tuổi lao động. Có thời điểm, hơn 225.500 người có trình độ đại học trở lên chưa tìm được việc làm, chiếm khoảng 20% tổng số người thất nghiệp.

Điều đáng chú ý là nhiều sinh viên không gặp khó khăn vì thiếu bằng cấp, mà vì khoảng cách giữa những gì được đào tạo và năng lực doanh nghiệp cần. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, lợi thế từ tên tuổi trường học đang dần thu hẹp. Điều nhà tuyển dụng quan tâm không chỉ là học ở đâu, mà là ứng viên có thể giải quyết công việc ngay hay không

Khi người trẻ thay đổi cách lựa chọn

Một trong những nguyên nhân được nhiều chuyên gia chỉ ra là tâm lý chọn trường theo danh tiếng thay vì lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp. Không ít học sinh chịu áp lực từ gia đình hoặc quan niệm phải vào đại học bằng mọi giá, dẫn đến học sai ngành, thiếu động lực hoặc mất nhiều thời gian mới xác định được hướng đi phù hợp.

Cùng với sự thay đổi nhanh của thị trường lao động, nhiều người trẻ cũng bắt đầu thay đổi tư duy. Thay vì chỉ ưu tiên danh tiếng của trường học, họ quan tâm nhiều hơn đến môi trường đào tạo có thể giúp rút ngắn khoảng cách giữa học và làm. Đơn cử như sinh viên Lê Thành Huy là một minh chứng điển hình cho sự bản lĩnh ấy.

Ít ai biết rằng, trước khi trở thành sinh viên ngành Công nghệ thông tin tại FPT Polytechnic, Lê Thành Huy từng theo học tại một trường đại học công nghệ danh tiếng top đầu cả nước. Dù sở hữu nền tảng học tập tốt, nhưng sau một thời gian trải nghiệm, Huy nhận thấy chương trình học nặng tính hàn lâm tại đây không còn phù hợp với định hướng cá nhân. Thay vì tiếp tục gồng mình, Huy quyết định dũng cảm lựa chọn lại để tìm kiếm một môi trường đào tạo thực chất hơn.

Lê Thành Huy đạt danh hiệu “Ong Vàng” - phần thưởng cho sinh viên xuất sắc tại Trường Cao đẳng FPT Polytechnic

Theo Huy, việc được học thông qua các dự án thực tế giúp bản thân phát triển kỹ năng nhanh hơn và hiểu rõ yêu cầu của doanh nghiệp. "Em nhận thấy bản thân cần một lộ trình học nhanh, tập trung hoàn toàn vào thực hành và cọ xát với dự án thực tế để có thể làm việc được ngay. Thành công không nằm ở việc bạn bắt đầu từ đâu, mà ở việc bạn có đủ bản lĩnh để lựa chọn điều phù hợp và kiên trì theo đuổi nó hay không", Huy chia sẻ.

Doanh nghiệp thực sự tìm kiếm điều gì?

Nếu trước đây tên tuổi của cơ sở đào tạo từng là một lợi thế khi ứng tuyển, thì hiện nay nhiều doanh nghiệp đã thay đổi cách đánh giá nhân sự. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, doanh nghiệp ngày càng coi trọng khả năng giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng thích ứng và năng lực ứng dụng công nghệ mới. Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những yêu cầu mới, khiến nhiều đơn vị ưu tiên ứng viên biết khai thác AI để nâng cao hiệu quả công việc.

Xu hướng này cũng thúc đẩy nhiều cơ sở đào tạo đổi mới chương trình theo hướng tăng cường học theo dự án, tích hợp AI và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp nhằm giúp sinh viên tiếp cận môi trường làm việc ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Những thay đổi trong cách đào tạo đang tạo lợi thế rõ rệt cho nhiều sinh viên khi bước vào thị trường lao động. Chu Văn Sơn, cựu sinh viên chuyên ngành Quản trị Khách sạn - Nhà hàng tại FPT Polytechnic, được bổ nhiệm làm quản lý mảng ẩm thực khi mới 23 tuổi sau quá trình thể hiện năng lực chuyên môn và khả năng thích nghi trong môi trường dịch vụ.

Theo Sơn, việc thường xuyên được thực hành và tiếp cận doanh nghiệp ngay trong quá trình học giúp bản thân rút ngắn đáng kể thời gian thích nghi khi đi làm.

Câu chuyện của Huy và Sơn cho thấy cơ hội nghề nghiệp ngày nay không còn phụ thuộc hoàn toàn vào danh tiếng của trường học. Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục thay đổi, điều doanh nghiệp tìm kiếm là năng lực thực tế, khả năng học hỏi và sự chủ động của mỗi cá nhân.

Khi khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng dần được thu hẹp bằng các mô hình học tập gắn với thực tiễn, người trẻ sẽ có thêm nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp. Lựa chọn đúng ngành học, đúng môi trường đào tạo và chủ động tích lũy kỹ năng từ sớm sẽ là nền tảng để tự tin thích ứng với thị trường lao động trong kỷ nguyên số.