Đề xuất tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với việc tôn vinh hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới

Quang cảnh buổi thảo luận tại Tổ 8

Thể chế hóa tư duy mới về văn hóa của Đảng

Các đại biểu đều bày tỏ sự nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đại biểu Nguyễn Bình Tân (đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) đánh giá cao tinh thần khẩn trương của Chính phủ và các cơ quan soạn thảo khi trình dự thảo ngay tại Kỳ họp thứ Nhất nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. 

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh (đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) nhận định đây là bước đi quan trọng để tạo hành lang pháp lý vượt trội, tháo gỡ những "điểm nghẽn" kinh niên của ngành văn hóa.

Đại biểu Nguyễn Bình Tân, đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau phát biểuĐại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau phát biểu

Góp ý vào mục tiêu tổng quát tại Điều 1, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau) đề nghị cần khẳng định mạnh mẽ hơn quan điểm: "Phát triển văn hóa trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng phát triển đất nước; đặt văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội".

Đại biểu nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng là xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, đặc biệt là trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế. Điều này cũng được đại biểu Nguyễn Bình Tân lưu ý khi cho rằng mảng "văn hóa con người" cần được quy định rõ nét hơn để thực hiện trọn vẹn quan điểm của Bộ Chính trị.

Khơi thông nguồn lực tài chính: Không chỉ là con số 2%

Một trong những nội dung trọng tâm nhận được nhiều ý kiến là Điều 3 và Điều 11 về nguồn lực và Quỹ văn hóa. Dự thảo quy định Nhà nước đảm bảo chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách. Đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị cần có tiêu chí phân bổ rõ ràng và lộ trình tăng dần mức chi khi kinh tế phát triển. Đại biểu chỉ ra thực tế hiện nay chi cho văn hóa thường bị lồng ghép chung với giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, dẫn đến khó giám sát tính hiệu quả của con số 2% này.

Về mô hình Quỹ văn hóa, nghệ thuật, đại biểu Trần Thị Vân (đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) đưa ra quan điểm đột phá khi đề nghị vận hành Quỹ như một quỹ đầu tư thực thụ, hoạt động theo nguyên tắc thị trường và chấp nhận rủi ro. Theo đại biểu, Nhà nước nên đóng vai trò là chủ đầu tư cùng với khu vực tư nhân vào các lĩnh vực có tiềm năng thị trường cao như nội dung số, phim ảnh, âm nhạc. Điều này sẽ chuyển dịch tư duy từ "hỗ trợ văn hóa" sang "đầu tư chiến lược" và "phát triển kinh tế văn hóa".

Đại biểu Trần Thị Vân, đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh phát biểu

Đột phá cơ chế ưu đãi đầu tư và Công nghiệp văn hóa

Dự thảo Nghị quyết dành dung lượng lớn quy định về các khu công nghiệp sáng tạo và chính sách thuế (Điều 4, Điều 5). Đại biểu Trần Thị Vân cho rằng mức thuế suất VAT 5% hay các ưu đãi hiện tại vẫn chưa đủ mạnh để tạo động lực bứt phá. Đại biểu đề xuất áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi khoảng 10% và có các chính sách dài hạn hơn để thực sự hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.

Trong danh mục các ngành công nghiệp văn hóa được hỗ trợ, cụm từ "trò chơi điện tử trên mạng" đã gây ra tranh luận sôi nổi. Đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh đề nghị bỏ đối tượng này khỏi diện được bảo hộ, hỗ trợ thuế vì lo ngại những ảnh hưởng tiêu cực đến thanh thiếu niên. Ngược lại, đại biểu Trần Thị Vân cho rằng nếu phát triển đúng hướng, game có thể trở thành công cụ hữu hiệu để tuyên truyền, quảng bá văn hóa dân tộc ra thế giới.

Về việc hồi hương các cổ vật, tác phẩm nghệ thuật "đỉnh cao" (Điều 5), đại biểu Nguyễn Thị Mỹ Hạnh đề nghị cần định nghĩa rõ thế nào là "nghệ thuật đỉnh cao", cấp nào xét tặng và hội đồng nào thẩm định để đảm bảo tính thực thi và tránh trục lợi chính sách miễn thuế.

Bảo tồn di sản: Biến "di sản" thành "tài sản" nhưng không mất bản sắc

Đại biểu Nguyễn Thị Quý (đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn về việc đầu tư cho lĩnh vực này. Đại biểu lo ngại trong khi các chính sách cho công nghiệp văn hóa rất cụ thể, thì mảng bảo tồn lại mang tính định hướng, dễ dẫn đến việc các giá trị lâu bền bị "lép vế" khi phân bổ nguồn lực do khó định lượng. Đại biểu đề nghị quy định tỷ lệ nguồn lực tối thiểu cho bảo tồn và xây dựng tiêu chí đánh giá dựa trên mức độ lan tỏa, khả năng truyền dạy thay vì chỉ nhìn vào doanh thu.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry đặc biệt quan tâm đến văn hóa các dân tộc thiểu số đang có nguy cơ mai một. Đại biểu đề xuất cần có chính sách đặc thù rõ nét hơn cho những vùng khó khăn, gắn bảo tồn với sinh kế bền vững cho người dân thông qua du lịch văn hóa.

Đại biểu Nguyễn Thị Quý, đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh phát biểu

Trọng dụng tài năng: Cần cơ chế cho những "viên ngọc thô"

Chính sách đãi ngộ văn nghệ sĩ (Điều 7) được các đại biểu thảo luận quan tâm thảo luận. Các đại biểu Trần Thị Hoa Ry và Nguyễn Thị Mỹ Hạnh cùng đề nghị mở rộng đối tượng tuyển dụng đặc cách không qua thi tuyển. Thay vì chỉ căn cứ vào huy chương, giải thưởng quốc tế, Nhà nước nên trao quyền cho giới chuyên môn phát hiện và tuyển dụng các "năng khiếu đặc biệt" từ khi còn là tiềm năng để kịp thời bồi dưỡng.

Về chế độ phụ cấp nghề nghiệp, đại biểu Nguyễn Thị Quý đề nghị bổ sung đối tượng là nghệ sĩ làm việc theo hợp đồng dài hạn, hợp đồng tự chủ tại các đơn vị công lập. Đại biểu phân tích, lực lượng này hiện chiếm số đông và trực tiếp cống hiến trên sân khấu, nếu chỉ áp dụng cho người trong biên chế sẽ tạo ra sự chênh lệch bất công. Ngoài ra, đại biểu Nguyễn Bình Tân cũng đề nghị bổ sung phụ cấp cho các nghệ nhân trực tiếp truyền dạy chữ viết, văn hóa dân tộc tại cơ sở.

Ngày Văn hóa Việt Nam: Tôn vinh hệ giá trị con người

Về quy định ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, đa số đại biểu đồng tình nhưng đề nghị nâng tầm ý nghĩa của ngày này. Đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề xuất tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với việc tôn vinh hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Đại biểu Nguyễn Bình Tân góp ý không nên chỉ nhấn mạnh vào đối tượng "thanh thiếu niên" mà nên khuyến khích toàn dân tham gia, đồng thời mở rộng miễn giảm phí sang các dịch vụ thiết chế văn hóa công lập cho tổ chức, cá nhân tổ chức sự kiện văn hóa.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry, đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau phát biểu

Đảm bảo tính minh bạch thông qua Hội đồng thẩm định độc lập

Để chính sách đi vào thực chất, đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề nghị bổ sung quy định về việc đặt hàng, giao nhiệm vụ sáng tạo văn hóa (Điều 8) phải thông qua Hội đồng thẩm định độc lập. Điều này nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch, tránh hình thức trong việc sử dụng ngân sách và cân bằng được giữa giá trị tư tưởng nghệ thuật với hiệu quả xã hội và đánh giá của thị trường.

Đóng góp về lộ trình thực hiện, đại biểu Trần Thị Vân đề xuất chia làm hai giai đoạn rõ rệt để có mục tiêu phấn đấu:

Giai đoạn 2026-2030: Hoàn thiện thể chế, số hóa di sản và đưa đóng góp của công nghiệp văn hóa đạt khoảng 5% GDP.

Giai đoạn 2030-2035: Bứt phá mạnh mẽ, xây dựng các thương hiệu văn hóa toàn cầu và nâng tỷ trọng đóng góp lên 7-8% GDP.

Các đại biểu tin tưởng rằng với những cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội và sự đầu tư đúng tầm, văn hóa Việt Nam sẽ thực sự khơi thông được các nguồn lực, không chỉ đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế mà còn lan tỏa mạnh mẽ bản sắc và giá trị con người Việt Nam ra thế giới, đúng như kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.