Chuyển đổi số ở Trường THCS và THPT Nghi Lộc 5

Một trong những tư tưởng cốt lõi xuyên suốt Văn kiện Đại hội XIV của Đảng là tiếp tục khẳng định con người giữ vị trí trung tâm, vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Với các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông, trong đó có Trường THCS và THPT Nghi Lộc 5, quan điểm này đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động giảng dạy, quản trị và giáo dục học đường, đặc biệt là chuyển đổi số.

Quán triệt tinh thần ấy, Đảng bộ nhà trường đã triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thông qua những nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, gắn với điều kiện thực tiễn.

Tập huấn giáo dục trí tuệ nhân tạo AI tại trường THCS và THPT Nghi Lộc 5

Đảng viên đi trước trong chuyển đổi số

Chuyển đổi số trong nhà trường không chỉ là câu chuyện trang thiết bị mà trước hết là sự thay đổi tư duy, thói quen của người dạy và người quản lý. Sự thay đổi ấy cần bắt đầu từ những người tiên phong, chủ động áp dụng công nghệ vào công việc hằng ngày.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”. Tại Trường THCS và THPT Nghi Lộc 5, tinh thần ấy được cụ thể hóa trong Nghị quyết chuyên đề số 05-NQ/CB ngày 10/10/2025 của Chi bộ nhà trường về đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ vào quản lý, dạy học giai đoạn 2025–2030, trong đó xác định đảng viên phải đi đầu trong chuyển đổi số.

Năm học 2026–2027, theo Quyết định số 3295/QĐ-UBND ngày 28/8/2026, Trường THPT Nghi Lộc 5 sáp nhập với Trường THCS Nghi Lâm và đổi tên thành Trường THCS và THPT Nghi Lộc 5. Ngày 7/9/2026, Đảng ủy xã Phúc Lộc ban hành Quyết định số 239-QĐ/ĐU thành lập Đảng bộ nhà trường. Với mô hình liên cấp, chuyển đổi số được triển khai xuyên suốt từ lớp 6 đến lớp 12, tạo điều kiện hình thành năng lực số cho học sinh một cách liên tục, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản lý.

Nghị quyết chuyên đề tập trung vào bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm: đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa quy trình xử lý hồ sơ, học bạ và liên lạc với phụ huynh; đổi mới quản trị, điều hành thông qua phần mềm quản lý trường học, hoàn thiện cơ sở dữ liệu số, kết nối với dữ liệu ngành giáo dục, tăng cường kiểm tra, giám sát chuyên môn và đánh giá thi đua dựa trên dữ liệu; ứng dụng AI, nền tảng lớp học thông minh (LMS), học liệu điện tử, phát triển giáo dục STEM/STEAM và các câu lạc bộ khoa học, công nghệ; nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên, bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh và phụ huynh.

Các nhiệm vụ đều được gắn với chỉ tiêu, mốc thời gian và người chịu trách nhiệm, nhằm đưa nghị quyết vào hoạt động của từng tổ chuyên môn, từng lớp học.

Người thầy thay đổi trước

Từ chủ trương chung, nhiều giáo viên đã chủ động ứng dụng công nghệ để đổi mới phương pháp giảng dạy.

Thầy Trần Bá Văn là tác giả giải pháp “Bồi dưỡng học sinh giỏi Tin học theo chuyên đề thuật toán và bộ bài tập, ngôn ngữ lập trình Python”. Thay vì dạy lý thuyết dàn trải, thầy hệ thống kiến thức thành từng chuyên đề, xây dựng bộ bài tập từ dễ đến khó để học sinh tự luyện, kiểm tra kết quả trên máy tính. Theo thầy Văn, việc tự mô phỏng, thay đổi thông số và quan sát kết quả giúp học sinh hiểu bản chất vấn đề nhanh hơn, nhớ lâu hơn, đồng thời chủ động đặt câu hỏi và tìm tòi kiến thức.

Ở môn Lịch sử, cô Trần Thị Hồng, đảng viên, giáo viên nhà trường, xây dựng đề tài “Một số biện pháp ứng dụng công nghệ số và kiến thức liên môn trong dạy và học bài 6. Cách mạng tháng Tám năm 1945 (Lịch sử 12) nhằm phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh tại Trường THPT Nghi Lộc 5”. Đề tài cho thấy công nghệ, khi được sử dụng phù hợp, có thể hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy các môn khoa học xã hội.

Việc thích ứng với công nghệ không chỉ diễn ra ở giáo viên trẻ. Cô Hoàng Thị Hải Yến, một đảng viên với hơn 30 năm đứng lớp, từng gặp khó khăn khi tiếp cận công nghệ nhưng đã chủ động học hỏi, từ thao tác nhập điểm trên phần mềm đến thiết kế bài giảng điện tử.

Học trò học cùng công nghệ, công nghệ không thay việc học

Từ sự thay đổi của người thầy, phương pháp học tập của học sinh cũng từng bước đổi khác. Các em được tiếp cận hình thức trắc nghiệm trực tuyến, thực hiện dự án nhóm trên tài liệu dùng chung, tra cứu học liệu số và vận dụng công nghệ để giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Trong năm học 2023–2024, nhóm học sinh của trường đạt giải Ba tại Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh với đề tài “Hệ thống cảnh báo động và phát hiện nồng độ cồn giúp lái xe an toàn khi tham gia giao thông”. Từ một vấn đề gần gũi trong đời sống, các em đã vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ để tìm kiếm giải pháp.

Thầy và trò trường THPT Nghi Lộc 5 tự hào nhận giải Ba trong cuộc thi Khoa học kĩ thuật cấp tỉnh học sinh trung học năm 2023 - 2024

Nhà trường cũng hướng dẫn học sinh sử dụng AI để tìm hiểu kiến thức, giải đáp thắc mắc, mở rộng nội dung bài học thay vì phụ thuộc vào câu trả lời có sẵn. Học sinh Trần Việt Hưng, lớp 12A1, chia sẻ rằng việc được ôn lại bài giảng, làm bài kiểm tra trực tuyến và sử dụng AI đúng cách giúp em chủ động hơn trong học tập. Em cũng có thêm cơ hội tiếp cận những bài giảng, nguồn học liệu chất lượng từ các thầy cô ở nhiều địa phương trên cả nước.

Nghị quyết chuyên đề của nhà trường đặt ra các chỉ tiêu cho năm học 2025–2026: 100% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền, bao gồm tuyển sinh, chuyển trường, học bạ số, văn bằng, chứng chỉ số, được thực hiện trên môi trường điện tử; 100% hồ sơ, kế hoạch bài dạy, sổ theo dõi học sinh và hoạt động quản trị, điều hành của Ban Giám hiệu được lưu trữ, phê duyệt trên nền tảng số; 100% phòng học được chuẩn hóa trang thiết bị dạy học số và kết nối mạng cáp quang; ngân hàng đề kiểm tra dùng chung đạt trên 80% môn học; 100% cán bộ, giáo viên đạt chuẩn năng lực số và trên 95% học sinh được trang bị kiến thức về công dân số, kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn.

Trong thực tế, chuyển đổi số đã góp phần giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giúp phụ huynh nắm bắt kết quả học tập kịp thời hơn. Nhiều sáng kiến được triển khai như “Ứng dụng công nghệ số vào dạy, ôn thi tốt nghiệp môn Công nghệ nông nghiệp tại Trường THPT Nghi Lộc 5” của cô Nguyễn Thị Chức; “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục, định hướng nghề nghiệp cho học sinh lớp 11 tại Trường THPT Nghi Lộc 5” của cô Nguyễn Ánh Dương và cô Nguyễn Thị Hồng Anh.

Bên cạnh những kết quả chuyên môn, trước khi sáp nhập, Trường THPT Nghi Lộc 5 đã được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen ngày 19/11/2025 vì có thành tích xuất sắc trong công tác giáo dục, đào tạo, rèn luyện kỹ năng sống, phát triển năng lực và thực hiện công tác dân vận đối với học sinh vùng công giáo Tây Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực của tập thể nhà trường, đồng thời tạo động lực để tiếp tục đổi mới trong giai đoạn phát triển mới.

Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ tặng tập thể Trường THCS và THPT Nghi Lộc 5 theo Quyết định số 2533/QĐ-TTg ngày 19/11/2025)

Những rào cản không thể tránh

Dù đã có những chuyển biến, quá trình chuyển đổi số tại một trường vùng ven, vừa trải qua sáp nhập như Trường THCS và THPT Nghi Lộc 5 vẫn gặp nhiều khó khăn.

Trước hết là hạn chế về hạ tầng, thiết bị và phần mềm. Số máy tính chưa đáp ứng đủ nhu cầu; một số phòng học thiếu màn hình, máy chiếu, nhiều thiết bị đã xuống cấp; đường truyền mạng chập chờn vào giờ cao điểm, chưa phủ hết các phòng học. Sau sáp nhập, cơ sở vật chất của hai trường cũ cũng cần thời gian để đồng bộ.

Giáo viên phải sử dụng nhiều nền tảng khác nhau, từ phần mềm quản lý trường học, học bạ số đến ngân hàng đề và LMS. Dữ liệu chưa kết nối liền mạch khiến một số công việc phải thực hiện lặp lại, làm tăng khối lượng công việc.

Khó khăn còn đến từ điều kiện gia đình học sinh. Không ít em phải dùng chung điện thoại với bố mẹ, chờ người lớn đi làm về mới có thiết bị học trực tuyến. Trong khi đó, năng lực ứng dụng công nghệ của giáo viên hai cấp học chưa đồng đều; nhiều phụ huynh làm nông nghiệp, lao động tự do còn gặp khó khăn khi sử dụng ứng dụng theo dõi việc học của con.

Một vấn đề khác là kiểm soát sử dụng AI và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Khi AI có thể tạo ra bài văn, lời giải trong vài giây, nhà trường phải tìm cách bảo đảm học sinh vẫn tự suy nghĩ, đồng thời hạn chế nguy cơ lạm dụng mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và tiếp cận nội dung độc hại.

Phó Hiệu trưởng Nguyễn Giáo Ngọc nhìn nhận: “Chúng tôi không cấm học sinh dùng công nghệ, nhưng cũng không thể buông thả. Điện thoại vào lớp phải có mục đích, có thời gian và có thầy cô giám sát. Với AI, các em được học hỏi, được tham khảo, nhưng bài làm phải là suy nghĩ của chính mình”.

Bên cạnh khó khăn khách quan, nhà trường cũng nhận diện hai quan niệm chưa phù hợp: coi chuyển đổi số đơn thuần là mua sắm thiết bị và cho rằng AI có thể thay thế vai trò của người thầy. Thực tế, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng sự đổi mới phương pháp giảng dạy và định hướng của giáo viên.

Giải pháp thực tế và những kiến nghị

Trước những khó khăn đó, Đảng bộ nhà trường xác định phải bắt đầu từ điều kiện hiện có, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên và giáo viên.

Từ năm học 2026–2027, mỗi đảng viên nhận kèm một đến hai đồng nghiệp chưa thành thạo sử dụng sổ điểm điện tử, bài giảng số; cuối học kỳ, chi bộ kiểm tra kết quả và đưa vào đánh giá đảng viên. Hoạt động hỗ trợ được chú trọng giữa giáo viên hai cấp học nhằm thu hẹp chênh lệch về năng lực công nghệ.

Nhà trường xây dựng kho bài giảng, ngân hàng đề kiểm tra dùng chung theo từng tổ chuyên môn; tổ chức nhóm hỗ trợ chuyển đổi số với nòng cốt là giáo viên trẻ, đảng viên có năng lực công nghệ, hỗ trợ đồng nghiệp theo lịch cố định hằng tuần; đồng thời nghiên cứu nhân rộng các sáng kiến hiệu quả.

Đối với AI, nhà trường xây dựng quy định không đưa dữ liệu cá nhân học sinh lên công cụ AI công cộng; giáo viên phải kiểm tra nội dung do AI tạo ra trước khi sử dụng trong bài giảng, điều chỉnh cách ra đề và đánh giá để học sinh thể hiện tư duy của chính mình. Việc sử dụng điện thoại được quy định rõ theo từng cấp học, có mục đích, thời gian và người giám sát.

Để tăng cường kết nối với gia đình, nhà trường phát huy vai trò của đoàn viên có kỹ năng công nghệ làm “đại sứ số”, hướng dẫn bạn bè, người thân sử dụng các ứng dụng phục vụ học tập. Trong các buổi họp phụ huynh, giáo viên dành thời gian hướng dẫn cài đặt, sử dụng ứng dụng theo dõi kết quả học tập và hỗ trợ trực tiếp những người còn gặp khó khăn. Nhà trường cũng vận động cựu học sinh, phụ huynh, doanh nghiệp hỗ trợ thiết bị cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn mượn sử dụng.

Mục tiêu đến hết năm học 2026–2027 là 100% đảng viên, giáo viên thành thạo các kỹ năng chuyển đổi số và 100% phòng học có đầy đủ trang thiết bị phục vụ dạy học.

Đối với Đảng ủy, UBND xã Phúc Lộc, nhà trường kiến nghị đưa hạ tầng mạng trường học vào kế hoạch chuyển đổi số của xã; kết nối doanh nghiệp viễn thông nâng cấp đường truyền, hỗ trợ gói cước và phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn phụ huynh tham gia môi trường số.

Đối với ngành giáo dục, nhà trường đề nghị ưu tiên đầu tư thiết bị dạy học số cho các trường vùng ven, nhất là trường vừa sáp nhập; đồng bộ các phần mềm quản lý để giảm việc nhập liệu nhiều lần; tổ chức tập huấn AI cho giáo viên và sớm có hướng dẫn chung về sử dụng AI, điện thoại, bảo vệ dữ liệu cá nhân học sinh trong trường học.

Thực tiễn tại Trường THCS và THPT Nghi Lộc 5 cho thấy, chuyển đổi số trong giáo dục cần bắt đầu từ sự thay đổi tư duy, phương pháp của đội ngũ cán bộ, giáo viên. Tuy nhiên, để những chuyển biến ban đầu trở thành kết quả bền vững, nhà trường vẫn cần tiếp tục tháo gỡ khó khăn về hạ tầng, nâng cao năng lực số và tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường với các cấp, các ngành, qua đó đưa công nghệ thực sự phục vụ mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục.