Người bác sĩ đáng kính và lời dặn mang tầm nhìn tương lai

Mừng Vinamilk tròn 50 năm trưởng thành, mừng "nữ tướng" Mai Kiều Liên nhận phần thưởng cao quý, chúng ta càng thêm tự hào, xúc động khi nhớ tới những thế hệ cha anh đã lặng lẽ gieo mầm cho kỳ tích lớn lao này. Trong đó có bác sĩ Mai Văn Thông - người trí thức yêu nước, người thầy thuốc tài năng mang tầm nhìn xa trông rộng, và là thân sinh kính yêu của nữ doanh nhân Mai Kiều Liên.

Trong đoàn người vượt Trường Sơn vào miền Nam tham gia chiến đấu những năm tháng ác liệt, có một vị bác sĩ tài năng và đáng kính, cũng chiếc ba lô trên vai như bao đồng chí, ông bền bỉ vượt từng vách đá, mỏm núi, kiên trì và lặng lẽ qua những mùa mưa rừng xối xả hay ngày nắng gắt mồ hôi tầm tã. 

Bác sĩ Mai Văn Thông sinh năm 1928, sang Pháp du học từ khi còn rất trẻ. Tại đây, ông gặp người bạn đời của mình là bà Nguyễn Kim Tòng, cũng là một sinh viên y khoa. Tốt nghiệp xong, hai ông bà kết hôn và sinh người con gái đầu lòng Mai Kiều Liên ngay tại Paris. Cuộc sống nơi xứ người vốn rất yên ổn và được trọng dụng. Nhưng rồi nghe theo tiếng gọi trực tiếp của Bác Hồ, hai vợ chồng trẻ đã nhất quyết đáp lời sông núi, ôm con về nước tham gia kiến thiết quê hương mà không một chút luyến tiếc vinh hoa.

Bác sĩ Mai Văn Thông ở căn cứ R

Khi cuộc chiến đấu ở miền Nam bước vào giai đoạn mới, cần nhiều hơn sức người sức của. Một người bác sĩ trẻ, mới hôm qua còn tắm mình trong ánh sáng chói lòa của Paris, hôm sau lại sẵn sàng ra chiến trường.

Nguyện vọng trở về chiến trường miền Nam gian khổ khi ấy không hề đơn giản. Để được chấp thuận, ông đã hai lần trực tiếp lên gặp Trưởng Ban Thống nhất Trung ương (kiêm Trưởng Ban Tổ chức Trung ương lúc bấy giờ) đồng chí Lê Đức Thọ để tha thiết đề đạt tâm nguyện. Trước ý chí sắt đá và tấm lòng nhiệt thành với quê hương của ông, đồng chí Lê Đức Thọ chấp thuận.

Thế là từ ánh đèn phòng mổ tiệt trùng nơi đô thành, ông dấn thân vào những đêm núi rừng thăm thẳm, đối mặt với muỗi vắt, bom đạn, thiếu đói và cái chết kề bên. Không điều gì cản nổi bước chân của người thầy thuốc mà lý tưởng cống hiến rực sáng hơn mọi thứ ánh sáng trên đời. 

Tại căn cứ R, ông được tin cậy giao nhiệm vụ rất đặc biệt là chăm sóc sức khỏe cho các đồng chí lãnh đạo kháng chiến, nhiều năm là Tổ trưởng Tổ bảo vệ sức khỏe Trung ương Cục miền Nam. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, sau ngày hòa bình, ông được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất và giữ chức Phó Cục trưởng Cục Bảo vệ sức khỏe Trung ương.

Chính trong những năm tháng chiến tranh gian khổ ấy, một câu chuyện đẹp và mang tầm vóc tương lai đã ra đời. Từ miền Bắc, cô con gái Mai Kiều Liên khi tốt nghiệp phổ thông đã viết thư vào chiến trường cho ba: “Con đã tốt nghiệp phổ thông ba ạ, lại được chọn đi học nước ngoài, con muốn hỏi ý kiến ba là con gái của ba nên theo học ngành nào?”. Nơi chiến trường thiếu thốn, giữa tiếng bom rơi đạn nổ, người bác sĩ có tầm nhìn xa rộng ấy đã không ngần ngại khuyên con: Con hãy theo học ngành chế biến sữa.

Lời dặn ấy không đơn thuần là một gợi ý chọn nghề, mà là tầm nhìn chiến lược sâu sắc của một người trí thức cách mạng. Giữa cái gian khổ của cuộc chiến, ông đã đau đáu nhìn về ngày hòa bình: Đất nước rồi đây sẽ giải phóng, giặc ngoại xâm sẽ bị quét sạch, nhưng đất nước đứng lên từ đổ nát sẽ cần gì nhất? Cần sức khỏe, cần tầm vóc cho thế hệ tương lai. Trẻ em Việt Nam không thể tiếp tục còi cọc, suy dinh dưỡng vì thiếu ăn, thiếu sữa. Lời khuyên ấy chính là nhịp cầu nối liền giữa y đức chữa bệnh cứu người của cha và sứ mệnh dinh dưỡng tái thiết dân tộc của con.

Phải nói thật rằng, chế biến sữa ban đầu không phải là ước mơ thời học sinh của cô gái Mai Kiều Liên. Những năm tháng sơ tán tại xã Hồng Châu, huyện Thường Tín (Hà Đông cũ), dưới mái trường Trưng Vương giàu truyền thống, Mai Kiều Liên cùng nhóm bạn thân như Nguyễn Hiệp, Trương Quốc Dũng đều nuôi trăn trở và say mê bước vào con đường khoa học tự nhiên. Sau này khi đi du học, các bạn chị đều chọn đi sâu vào môn vật lý, và bản thân Mai Kiều Liên cũng từng có lúc định chọn bộ môn khoa học tự nhiên này.

Thế nhưng, lá thư gửi từ lòng chiến trường của người cha đã trở thành kim chỉ nam xoay chuyển tất cả. Sự nhân ái và tầm nhìn xa rộng của cha đã chạm đến trái tim chị, khiến chị quyết định đăng ký theo học ngành chế biến sữa.

Năm 1976, sau khi tốt nghiệp trở về nước, chị được phân công về công tác tại Công ty Sữa - Cà phê Miền Nam (tiền thân của Vinamilk ngày nay), đảm nhận vai trò kỹ sư phụ trách khối sản xuất sữa đặc và sữa chua tại Nhà máy Sữa Trường Thọ.

Bằng cá tính quyết liệt, tinh thần học hỏi không ngừng và năng lực chuyên môn vững vàng, chị liên tục được tin tưởng giao giữ các vị trí quản lý then chốt của ngành sữa.

Từ tháng 09/1980 đến tháng 02/1982, chị đảm nhận vị trí Kỹ sư Công nghệ tại phòng Kỹ thuật, Xí nghiệp Liên hiệp Sữa - Cà phê và Bánh kẹo I, trước khi bước lên vai trò Phó Giám đốc Kỹ thuật phụ trách Sản xuất tại Nhà máy Sữa Thống Nhất (từ tháng 02/1982 đến tháng 06/1983).

Đến giai đoạn 1984 – 1992, sau khi hoàn tất khóa đào tạo tại Đại học Kỹ sư Kinh tế Leningrad (Liên Xô), chị được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Tổng Giám đốc phụ trách Kinh tế tại Xí nghiệp Liên hiệp Sữa - Cà phê và Bánh kẹo I, bắt đầu đặt những nền móng chiến lược cho tư duy kinh tế thị trường và hiện đại hóa ngành sữa nước nhà.

Không chỉ dừng lại ở góc độ quản trị doanh nghiệp, giai đoạn 1996 – 2001, chị trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII, đóng góp trí tuệ vào công cuộc đổi mới của đất nước.

Đặc biệt, từ tháng 11/2003 đến tháng 07/2015, chị tiếp tục khẳng định bản lĩnh chèo lái khi đảm nhiệm vị trí Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) qua 3 nhiệm kỳ liên tiếp (2003 – 2007, 2007 – 2011 và 2012 – 2016). Trong những năm tháng bước đầu khởi nghiệp gian khó ấy, bên cạnh nữ kỹ sư trẻ luôn có tình yêu thương sâu sắc và sự đồng hành lặng lẽ của cha mẹ và người chồng bạn học từ thuở ấu thơ của chị là Nguyễn Hiệp.

Bác sĩ Mai Văn Thông và bác sĩ Nguyễn Kim Tòng thấu hiểu hơn ai hết những nhọc nhằn, áp lực của con gái khi dấn thân vào một ngành nghề mới mẻ, thiếu thốn đủ bề. Bằng tình mẫu tử, phụ tử ấm áp và kinh nghiệm của những người đi trước từng vượt qua bao giông bão chiến tranh, ông bà luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất. Sự lắng nghe, những lời động viên chân thành và niềm tin kiên định mà người cha dành cho con gái đã tiếp thêm nghị lực, giúp chị vững vàng vượt qua những đêm dài trăn trở bên ca máy, kiên trì bám trụ với con đường đầy thử thách.

Điều kỳ diệu và vô cùng xúc động là, từ câu nói mang tầm nhìn vượt thời gian của người cha nơi chiến trường năm xưa, không chỉ với người con gái Mai Kiều Liên, mà cả người con trai Mai Quang Liêm cũng nối tiếp hiến dâng sức trẻ và trí tuệ cho sự nghiệp phát triển ngành chế biến sữa Việt Nam.

 Không dừng lại ở đó, ngọn lửa cống hiến tiếp tục truyền sang thế hệ thứ ba. Người cháu ngoại của bác sĩ Mai Văn Thông là Mai Chí hiện cũng đang công tác tại Vinamilk. Nối tiếp lý tưởng của ông ngoại và tinh thần tiên phong của mẹ, Mai Chí tích cực và đầy sáng tạo cho sự nghiệp sữa, nỗ lực học hỏi, khẳng định bản lĩnh và trở thành một gương mặt quản lý trẻ rất xuất sắc của công ty.

Từ một lá thư gửi qua dải Trường Sơn bom đạn, lời dặn của người bác sĩ cách mạng đã trở thành "sợi chỉ đỏ" xuyên suốt ba thế hệ. Một gia đình mà từ con gái, con trai, con dâu cho đến cháu ngoại đều đứng trong hàng ngũ những người gây dựng và phát triển dòng sữa Việt, đó không chỉ là sự tiếp nối nghề nghiệp đơn thuần, mà là sự kế thừa trọn vẹn một lý tưởng sống, một sứ mệnh thiêng liêng vì sức khỏe và tầm vóc của dân tộc.

Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Võ Thị Ánh Xuân đại diện Đảng và Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động lần thứ hai cho tập thể Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam - Vinamilk

Sau ngày đất nước thống nhất, bác sĩ Mai Văn Thông giữ chức Phó Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất và Phó Ban Bảo vệ sức khỏe Thành ủy TP.HCM. Bà Nguyễn Kim Tòng cũng từ Trưởng khoa Bệnh viện Hữu nghị Việt Xô trở về làm Trưởng khoa Bệnh viện Nhi đồng 2 TP.HCM. Cả hai ông bà lại tiếp tục tận tụy cống hiến trọn đời cho y học nước nhà.

Điều vô cùng kính trọng ở ông bà là dù thân quen, gắn bó ân nghĩa với nhiều lãnh đạo cấp cao, nhưng suốt đời ông bà chưa từng một lần cậy nhờ hay xin xỏ bất kỳ quyền lợi riêng tư nào. Cuộc sống của hai người bác sĩ ấy luôn đạm bạc, thanh cao giàu lòng tự trọng và yêu thương con cháu vô biên.

Nửa thế kỷ Vinamilk cũng là một khoảng thời gian đủ dài để nhìn lại ý nghĩa của lời dặn năm xưa từ chiến trường. Từ mong muốn giản dị mà xa rộng của một người bác sĩ về sức khỏe và tầm vóc của trẻ em Việt Nam, người con gái Mai Kiều Liên đã lựa chọn ngành chế biến sữa và gắn bó với lựa chọn ấy suốt cuộc đời. Rồi con trai, con dâu, cháu ngoại của ông tiếp tục nối dài hành trình ấy theo những cách khác nhau. Có lẽ, di sản quý giá nhất bác sĩ Mai Văn Thông và bác sĩ Nguyễn Kim Tòng để lại cho các thế hệ sau không nằm ở những lời giáo huấn lớn lao, mà ở chính một nếp nhà: sống có trách nhiệm, làm nghề bằng năng lực và đặt sự cống hiến cho cộng đồng cao hơn lợi ích riêng.

Từ lá thư vượt Trường Sơn giữa những năm tháng chiến tranh đến hành trình 50 năm của một thương hiệu sữa Việt, thời gian đã đi một chặng đường rất dài. Nhưng lời người cha dặn con gái năm nào – hãy học ngành chế biến sữa – dường như vẫn còn nguyên sức vọng. Một lời dặn ngắn ngủi, phía sau là tầm nhìn của người thầy thuốc về ngày mai của đất nước; và hơn nửa thế kỷ sau, chính thời gian đã góp phần trả lời cho lựa chọn ấy.

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân trao Huân chương Độc lập hạng Ba tặng bà Mai Kiều Liên - Anh hùng Lao động, Thành viên Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Vinamilk.