“Chuyện nhỏ, chuyện to” cùng nhà điêu khắc, họa sĩ, NSND Vương Duy Biên

Trong nghệ thuật điêu khắc, kích thước của tác phẩm không hẳn quyết định tầm vóc của câu chuyện mà người nghệ sĩ muốn kể. Có những công trình tượng đài hiện diện giữa không gian rộng lớn, mang theo ký ức lịch sử và tinh thần của cả một cộng đồng. Nhưng cũng có những hình khối nhỏ bé, từ một dáng người, một cử chỉ hay một tình huống đời thường, lại mở ra những liên tưởng về nhân tình thế thái. Hai chiều kích tưởng chừng khác biệt ấy gặp nhau trong triển lãm “Chuyện nhỏ, chuyện to” của NSND Vương Duy Biên, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam.

Từ trái sang: Ông Lê Ngọc Định, nguyên Phó Cục trưởng, Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị tham quan Triển lãm "Chuyện nhỏ, chuyện to"

Mở triển lãm cá nhân sau 9 năm, Vương Duy Biên giới thiệu khoảng 50 tác phẩm điêu khắc cùng hình ảnh những công trình tượng đài tiêu biểu trong sự nghiệp sáng tác. Ở đó, người xem có thể nhận ra một nghệ sĩ từng quen với những công trình quy mô lớn, nay dành nhiều sự quan tâm cho những điều gần gũi, nhỏ nhặt của đời sống. Dường như, sau những hình tượng mang ý nghĩa lịch sử, cộng đồng, ông muốn trở về với những câu chuyện của riêng mình, được tích lũy qua quan sát và trải nghiệm.

NSND Vương Duy Biên giới thiệu tác phẩm với các khách mời dự khai mạc triển lãm

Ghế to, ghế nhỏ; Ghế cao, ghế thấp, ngồi được là được; Thổi bóng; Kéo co hay nhảy dây đều được; Về nhì nhé; Đường đua; Ta ướt giày không thể ướt; Cần xếp hàng trật tự... Những tên gọi nghe qua có vẻ giản đơn, thậm chí có chút bông đùa, nhưng lại gợi mở nhiều liên tưởng. Chuyện về những chiếc ghế có thể khiến người xem nghĩ đến vị trí, thứ bậc trong đời sống; một cuộc đua hay trò chơi cũng có thể gợi suy ngẫm về cách con người ứng xử với nhau. Những liên tưởng ấy không nhất thiết là một lời giải cố định cho tác phẩm. Chính khoảng trống dành cho cảm nhận của người xem làm nên sự thú vị của cách kể chuyện bằng điêu khắc.

Bên cạnh những đề tài mang sắc thái dí dỏm, hình ảnh trẻ em, sinh hoạt làng quê, những đồ vật quen thuộc trong đời sống nông thôn cũng được Vương Duy Biên đưa vào sáng tác. Qua sự lựa chọn và tổ chức hình khối, những điều bình dị trở thành đối tượng của nghệ thuật, mang theo ký ức và tình cảm của người sáng tạo.

PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam cùng các cán bộ Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam chúc mừng triển lãm của NDNS Vương Duy Biên

Điều đáng chú ý là ở triển lãm này, NSND Vương Duy Biên không đặt nặng việc phô diễn kỹ thuật tạo hình hay theo đuổi một khuynh hướng duy nhất. Các tác phẩm cho thấy sự tìm tòi trong cách biểu đạt, nhưng điều ông muốn giữ lại sau cùng vẫn là cảm xúc. Hình khối, đường nét, chất liệu, suy cho cùng, cũng là phương tiện để người nghệ sĩ chuyển tải những điều mình quan tâm.

Chia sẻ tại lễ khai mạc, NSND Vương Duy Biên nói rằng ông đã thực hiện nhiều công trình lớn, nhưng cuộc sống lại cần những điều rất nhỏ, những điều gần gũi mà con người chia sẻ với nhau hằng ngày. Ông từng thử nghiệm nhiều khuynh hướng sáng tác, nhiều cách xử lý hình khối, song những điều tâm đắc nhất vẫn là gửi gắm tình cảm vào tác phẩm qua những đề tài gắn bó với đời sống và những trải nghiệm của bản thân.

“Cái quý nhất của con người đấy là cái tình cảm”, ông bày tỏ. Với NSND Vương Duy Biên, dù sáng tác theo khuynh hướng nào, lựa chọn đề tài gì, điều cốt lõi vẫn phải là tình cảm chứa đựng trong tác phẩm. Ông mong muốn triển lãm đem lại cho người xem những niềm vui, những chia sẻ nhẹ nhàng, giúp con người phần nào vơi đi những áp lực thường nhật.

Nhà điêu khắc, họa sĩ, NSND Vương Duy Biên phát biểu tại triển lãm

Có lẽ chính quan niệm ấy tạo nên mối liên hệ giữa “chuyện nhỏ” và “chuyện to”. Một bên là những công trình tượng đài mang tính biểu tượng, một bên là những tác phẩm có kích thước khiêm tốn, gần với không gian thưởng thức cá nhân. Nhưng ở cả hai, điều người nghệ sĩ hướng tới vẫn là khả năng đánh thức cảm xúc và tạo nên sự đồng cảm.

Phát biểu tại triển lãm, TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam nhận định là một nghệ sĩ tài hoa, thành công trên nhiều lĩnh vực, từ sáng tạo nghệ thuật đến quản lý văn hóa. Ông từng đảm nhiệm các cương vị Giám đốc Nhà hát Múa rối Trung ương, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn và Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hiện đang là Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam.

TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho biết từ khi còn là sinh viên, Nhà điêu khắc, họa sĩ, NSND Vương Duy Biên đã có tác phẩm được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sưu tập

Ngay khi còn là sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, họa sĩ Vương Duy Biên đã có tác phẩm được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sưu tập. Sau đó, ở tuổi 29, ông giành giải Nhất Cuộc thi sáng tác Tượng đài Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn tại Nam Định. Công trình được khánh thành năm 2000, trở thành một dấu ấn đáng kể trong sự nghiệp điêu khắc của ông. Gần đây, tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phú Quốc tiếp tục cho thấy sự gắn bó của Vương Duy Biên với thể loại điêu khắc tượng đài.

Phiên bản thu nhỏ Tượng đài "Chủ tịch Hồ Chí Minh - Miền Nam trong trái tim tôi" tại Phú Quốc của NDNS Vương Duy Biên được trưng bày tại triển lãm

Theo TS. Nguyễn Anh Minh: "Các tác phẩm tại triển lãm lần này, bên cạnh giá trị nghệ thuật, thì mỗi một tác phẩm đều mang đến một câu chuyện về triết lý về nghệ thuật, triết lý nhân sinh, triết lý về cuộc sống rất phong phú".

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Chủ tịch chuyên trách Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam, cũng cùng chung nhận định khi cho rằng sự đan xen giữa các công trình tượng đài quy mô lớn với những tác phẩm điêu khắc nhỏ đã đem đến một cách tiếp cận đáng chú ý đối với hành trình sáng tạo của NSND Vương Duy Biên. Từ những hình khối và đường nét, nghệ thuật điêu khắc không chỉ biểu đạt kỹ thuật tạo hình mà còn chuyển tải triết lý nhân sinh, nhịp sống và những suy tư của thời đại.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Chủ tịch chuyên trách Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Quốc hội phát biểu khai mạc triển lãm

Đề cập đến giá trị của sáng tạo nghệ thuật trong phát triển công nghiệp văn hóa, ông Nguyễn Tuấn Anh nhấn mạnh: “Công nghiệp văn hóa không nằm ở đâu xa lạ mà bắt nguồn từ chính những giá trị sáng tạo chân chính, từ năng lực biến những câu chuyện đời thường, những di sản tâm hồn thành các tác phẩm có sức sống bền lâu trong lòng công chúng và xã hội”.

Từ những công trình tượng đài đến các tác phẩm nhỏ trong không gian triển lãm, hành trình điêu khắc của Vương Duy Biên cũng cho thấy những khả năng biểu đạt khác nhau của nghệ thuật tạo hình. Điêu khắc không chỉ gắn với những biểu tượng lịch sử, những không gian trang trọng, mà còn có thể hiện diện trong đời sống thường nhật, trò chuyện với người xem bằng những hình tượng thân thuộc.

Công chúng tham quan triển lãm

“Chuyện nhỏ, chuyện to” vì thế không đơn thuần là sự đối sánh về kích thước hay quy mô tác phẩm. Đó còn là sự gặp gỡ giữa những vấn đề lớn của lịch sử, cộng đồng với những điều riêng tư, bình dị trong đời sống con người. Sau tất cả những tìm tòi về hình thức, điều Vương Duy Biên muốn giữ lại dường như vẫn là tình cảm, thứ không thể đo đếm bằng độ lớn của hình khối nhưng có thể làm nên sức sống của một tác phẩm nghệ thuật.

Triển lãm “Chuyện nhỏ, chuyện to” diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam số 66 Nguyễn Thái Học, Ba Đình, Hà Nội đến hết ngày 18/10/2026.

Một số tác phẩm trưng bày tại Triển lãm: