Người trẻ Việt biết về trầm cảm nhiều nhưng khoảng cách đến sự giúp đỡ vẫn xa đến thế?

Có một nghịch lý trong xã hội Việt Nam hiện đại: thế hệ trẻ hôm nay kết nối nhiều hơn bất kỳ thế hệ nào trước đó, nhưng lại đang trải qua lo âu và cô đơn ở mức đáng báo động.

Những con số không thể làm ngơ

Một khảo sát công bố năm 2025 ghi nhận 61,9% học sinh Việt Nam có biểu hiện lo âu và 43,6% có biểu hiện trầm cảm. Bộ Y tế ước tính mỗi năm có gần 15 triệu người mắc các rối loạn tâm thần, dẫn đầu là trầm cảm và rối loạn lo âu.

Đáng chú ý hơn cả con số mắc là con số bị bỏ sót: phần lớn người gặp vấn đề chưa từng được chẩn đoán hay tiếp cận điều trị. Theo WHO, mỗi đô la đầu tư vào điều trị lo âu và trầm cảm mang lại khoảng 4 đô la lợi ích từ sức khỏe và năng suất. Bỏ qua sức khỏe tâm thần là một quyết định đắt giá.

Người trẻ giữa đám đông đô thị, ánh nhìn xa xăm, cô đơn trong sự náo nhiệt - Ảnh: Freepik

Ba lớp áp lực đè chồng lên một thế hệ

Một là, Áp lực thành tích: được dạy từ nhỏ rằng điểm số sẽ bằng với giá trị bản thân, người trẻ bước vào những cuộc đua không điểm dừng: thi cử, việc làm, thăng tiến.

Hai là, Áp lực so sánh: mạng xã hội là bộ sưu tập nhiều khoảnh khắc đẹp nhất của người khác. Tiếp xúc liên tục với "cuộc sống hoàn hảo" ấy, lâu dần sẽ hình thành nên sự thiếu hụt của bản thân mình.

Ba là, Sự mơ hồ về tương lai: kinh tế bất ổn, thị trường việc làm thay đổi vì trí tuệ nhân tạo (AI). Người trẻ không biết mình đang đi về đâu, đây là vấn đề làm tăng rối loạn lo âu, căng thẳng và dẫn đến trầm cảm.

Áp lực thành tích là lý do tiềm ẩn dẫn tới con đường trầm cảm - Ảnh: Freepik

Vực sâu giữa "biết" và "làm"

Người trẻ Việt không thiếu thông tin về trầm cảm, rất nhiều bài viết, podcast, video về sức khỏe tâm thần nhiều chưa từng có ở trên mạng xã hội. Nhưng tỷ lệ thực sự tìm đến hỗ trợ chuyên môn vẫn thấp. Vì sao lại như thế?

Một phần câu trả lời nằm ở cách thông tin được truyền tải. Theo Nguyễn Quốc Chinh, người đã trực tiếp triển khai nhiều chiến dịch truyền thông sức khỏe cộng đồng về trầm cảm. Với vai trò là Digital Marketing Manager tại một đơn vị dược phẩm, anh cho rằng: “Rào cản lớn nhất không phải thiếu thông tin, mà là thông tin không đến đúng người, đúng lúc, đúng cách. Người trẻ không thiếu bài viết giáo dục về trầm cảm, họ thiếu nội dung khiến họ thấy đây là chuyện của mình. Hơn nữa, vấn đề sức khoẻ tâm thần ở Việt Nam chưa được đề cao như các quốc gia khác, vì thế tình trạng rối loạn lo âu và trầm cảm đang âm thầm phát triển không ngừng và người chịu tác động nhiều nhất hiện nay đó là người trẻ”.

Nhận định này chỉ ra điều mà nhiều chiến dịch bỏ quên: nội dung hiệu quả hiếm khi bắt đầu bằng số liệu hay thuật ngữ y khoa, mà bằng một câu chuyện đủ gần để người đọc thấy chính mình trong đó. Biết một con số thống kê không đủ sức đẩy ai đó nhấc máy gọi cho cán bộ y tế để hỗ trợ, nhưng nhận ra mình trong câu chuyện của người khác thì có thể.

Bạn có thể bắt đầu từ hôm nay

Tự kiểm tra định kỳ: như việc khám sức khỏe thể chất hằng năm, hãy thật lòng hỏi bản thân: "Gần đây tinh thần của mình như thế nào?"

Tìm cộng đồng phù hợp: một nhóm bạn biết lắng nghe và chia sẻ điều tích cực, một người đồng hành tin cậy, một cộng đồng online lành mạnh.

Biết khi nào tình trạng đang xấu đi: nếu triệu chứng ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày quá hai tuần, đừng tự chịu một mình. Hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý lâm sàng hoặc bác sĩ tâm thần. Sớm hơn luôn tốt hơn.

Tự tầm soát bằng cách thực hiện bài Trắc nghiệm hoàn toàn miễn phí: đây là một trong những công cụ hữu ích đã được chuyên gia Y tế đầu ngành cố vấn nội dung, uy tín và an tâm: https://grapsy.vn

Tự tầm soát bằng cách thực hiện bài Trắc nghiệm miễn phí giúp sống khoẻ hơn

Khủng hoảng sức khỏe tâm thần ở giới trẻ không thể giải bằng vài bài đăng hay một buổi tập huấn. Nhưng mỗi cuộc trò chuyện cởi mở, mỗi dấu hiệu được nhận ra sớm, mỗi người dũng cảm tìm sự hỗ trợ kịp thời đều là một bước tiến về phía trước tươi sáng và khoẻ mạnh hơn.