Từ quê ra phố (Đọc thơ Trần Nam Phong)

Thơ Trần Nam Phong, điều nổi bật trước tiên đến với người đọc là sự chân thật, buộc người đọc lấy sự chân thật mà hiểu, mà cảm chứ không phải sự “thông thái” thường tình. Có một cái gì đấy bàng bạc trong tình yêu ở thơ anh, trĩu nặng một nỗi niềm, một suy tư chứ không phải là thứ tình yêu vui tươi, nhẹ nhàng ta thường gặp. Thơ anh phảng phất một nỗi buồn mà như nhà triết học người Anh - Alan Wats có nói đại ý: nỗi buồn là một vẻ đẹp để phân biệt con người với các loài, phân biệt người cao thượng với người tầm thường. Trong số những nhà thơ hiện đại mà người đọc quen biết, nhiều người viết thơ rất hay về nỗi buồn: Hữu Thỉnh, Vũ Quần Phương, Thanh Thảo, Nguyễn Việt Chiến... và giờ là Trần Nam Phong.

Nhà thơ Trần Nam Phong.

Trước đây Tổ Hữu cũng đã từng viết: “Buồn ta buồn của muôn đời, buồn ta không chảy thành đôi lệ hèn, buồn ta ấy lửa đương nhen, buồn ta ấy rượu lên men say nồng”; sự lo lắng về cuộc đời, trách nhiệm với con người đôi khi làm cho tâm hồn thi sĩ có một nỗi buồn không phải bi quan mà một nỗi buồn giúp người ta đứng lên mạnh mẽ.

Từ tập Viết chờ sen lên cho đến tập thơ mới Thức dậy một dòng sông, tiếng thơ của Trần Nam Phong say đắm, lan tỏa, với bất cứ đề tài gì, thể thơ gì người đọc cũng đều thấy có một sự trầm tích sâu lắng suy tư về cuộc đời về con người. Chỉ một lần thăm quê, nhìn hàng cau, bụi chuối, nghe tiếng gió ngoài đê mà lòng tác giả cuộn lên bao suy tư, từ hiện tại nghĩ về quá khứ, từ người còn nhớ đến người mất, từ hiện thực nghĩ về ước mơ:

Về thăm bụi chuối, hàng cau

Bất ngờ gặp trận mưa mau trắng trời

Gọi trăng, trăng ngủ bên đồi

Gọi người, người đã sau lời cỏ ru…

Và nhà thơ đượm bâng khuâng về sự đổi thay, thời gian trôi đi niềm vui chưa trọn vẹn, từ “kiếp này” nghĩ đến “kiếp xưa” tâm tình còn phảng phất heo may trong nụ cười của mẹ:

“Mẹ cười, tóc bạc phơ bay/Ngoài đê tiếng gió heo may đã về” để rồi mong ước: “Bao giờ xanh lại ngày xuân/ Cho đời mẹ bớt tảo tần nắng mưa”.

Anh viết về tình yêu không nhiều nhưng cũng để lại một dấu ấn riêng quê kiểng và chân thật: “Đêm nay trăng thức ngoài hiên/Đợi em xem có nỗi niềm nào không”, “Gió là gió của hai ta/Trăng là trăng của thật thà môi em”.

Tập thơ "Thức dậy một dòng sông".

Anh viết nhiều về thế sự, về nỗi đời, về sự thay đổi chìm nổi của kiếp người...  Khi con người trải qua mất mát, lên xuống, con người gặp nhiều trắc trở, nên luôn lo lắng suy tư về lẽ đời và trong khi suy nghĩ nhiều về các nghịch cảnh nhà thơ có khi cũng nghĩ đến, gọi tên một “đấng từ bi” nào đấy mong làm vơi đi nỗi buồn, mong con người sống giàu tình yêu hơn. “Thẩn thơ áo tím, áo nâu/ Nào ai biết được cao sâu cõi người/  Hãy tin trong Phật có trời/ Tin lòng chung thủy của người mình yêu”.

Nỗi bâng khuâng triết lý về “đạo” về “duyên kiếp” trong thơ anh có lẽ là ở lòng hướng thiện, sự công bằng nhân ái của con người. Trong cái mâu thuẫn của sự đời anh đứng về phía lương thiện về cái tốt đẹp để suy tư và hy vọng... “Mưa chay có thấm cửa thiền/Làm sao mang được vô biên kiếp này”.

Một tác giả đã nói về anh từ quê ra phố nhầu nhĩ cuộc đời, nhầu nhĩ tâm tư (Vanvn.vn) có quá chăng, nhưng quả thực cuộc sống đô thị với bao nhiêu phức tạp cũng có đôi khi làm bụi mờ tâm hồn trong sáng bắt đầu của người thi sĩ đồng quê, tuy nhiên bao thăng trầm vẩn đục, lễnh loãng không xóa được, không làm phai mờ được tình yêu quê hương trong trẻo, chân thành khi tỉnh cũng như khi mơ chan chứa trong thơ anh.

Bàn cờ con tốt làm vua

Kim tiền, chứng khoán bỏ bùa nhà sư

Thổ thần nhảy múa thực hư

Khói lên nghi ngút ngất ngư hầu đồng

...Thị vàng thơm tận giấc mơ

Hội làng cô tấm cài nơ hoa cà

Đang đêm vọng tiếng tù và

Hình như phía bụi tre ngà trổ măng

(Giấc mơ tuổi thơ)

Tình quê luôn là một vệt dài sâu nặng trong thơ từ cổ chí kim, đến anh vẫn có cái gì riêng tư được tạo nên từ sự phối sinh tình cảm giữa một hồn thơ chân chất, với một vùng quê thanh nghèo mà giàu truyền thống, quê hương trong anh bởi vậy hiện lên thật đẹp, tuy vất vả về thiên nhiên khắc nghiệt, thăng trầm về đời sống kinh tế nhưng vẫn luôn tỏa ánh sáng vời vợi.

Tập thơ "Viết chờ sen lên".

Cuộc đời, tình yêu, trong thơ anh chảy một dòng với lịch sử. Lịch sử cũng như tổ tông, vẻ đẹp, bề dày của lịch sử nuôi dưỡng tâm hồn con người hiện đại. Trần Nam Phong nhận thức được điều đó, tự hào và luôn tìm về với lịch sử để nuôi dưỡng hiện tại, để sống kiên cường và hy vọng. Chỉ từ một con kênh nhỏ anh nối hiện tại với quá khứ làm nổi bật những thăng trầm của lịch sử và không nguôi hy vọng.

Ơn dòng sông chảy mạch nguồn nước Việt

Ơn tiền nhân vì Tổ quốc khơi dòng

Ơn bông lúa biết cúi đầu niệm hạt

Thức dậy mùa màng từ những dòng sông.

Phía sau nỗi buồn là hy vọng. Đọc thơ Trần Nam Phong như uống nước chè ngon, sau vị chát là vị ngọt, sau những vần thơ phảng phất nỗi trăn trở là những hy vọng. Lòng thi sĩ luôn băn khoăn một lẽ sống, cuộc sống lớn lao mà mình bé nhỏ, nên trĩu nặng một ưu tư: “Người đi ra bể tìm sông/ Ta về nhặt cái mênh mông cõi người/ Mà sao trĩu nặng trong đời/ Mây bay kiếp trước, mưa rơi kiếp này”.

Lo lắng suy tư, thấy rõ trách nhiệm của một kiếp người, sức sống quê hương, sự giáo dục của cha anh trong quá khứ đã rèn luyện cho tác giả một tư cách công dân một lòng tin bền bỉ: “Hãy tin trong nhiễu có điều/ Trong mây có móc, trong chiều có giông”.

Đời sống tinh thần mãnh liệt, tính cần cù nhẫn nại của đời trước còn truyền lại cho đời sau, tạo một cốt tính để thích nghi hoàn cảnh. Kỳ Anh - Hà Tĩnh, mảnh đất phên dậu trong lịch sử, để lại nhiều tiếng vọng hào hùng, nhiều chiến tích bất tử. Trần Nam Phong gắn bó văn hóa xứ quê và không phải điều đó không ảnh hưởng ít nhiều trong sự chuyển dịch âm hưởng đời sống vào thi ca tạo một nét vững vàng riêng mà quê hương mang lại.

Sức vóc cha ông

Hóa dòng sông khát vọng

Cho tôi được gọi

Dòng Sông Nước Việt muôn đời 

Tôi tin quê như tin về Đất Tổ

(Thức dậy một dòng sông)

Thể tài thơ anh quen thuộc là lục bát, một thứ lục bát nhuần nhụy tự nhiên trong trẻo như hồn đất, hồn quê nhuần thẩm trong tâm hồn anh (Nguyễn Việt Chiến), anh cũng có viết thơ tự do và có những thành công nhất định, tuy nhiên đọnglại vẫn là thơ lục bát. Nhiều người khen thơ lục bát của anh tươi mát uyển chuyển, quả đúng như vậy, hình như loại thơ này hợp với thể tạng của tâm hồn anh, sự dung dị tâm hồn có thể dung nạp được ngôn ngữ chân quê mộc mạc tạo nên một nét riêng dân dã của thơ anh:

Sinh ra trên trái đất này

Có mưa, có nắng, có ngày, có đêm

 Có biển rộng, có đất liền

Có nguồn cội nối muôn miền quê xa

Thơ anh viết tự nhiên, không quá dụng công lập tứ như nhiều tác giả đương đại mà chỉ trực tiếp thể hiện những tình cảm nặng trĩu miên man của mình, tuy nhiên nhiều lúc vẫn bột phát những tứ thơ khá độc đáo làm cho bài thơ có ấn tượng với người đọc. Đó là khi anh sử dụng lối tương phản giữa xưa và nay, tương phản giữa cảnh đời và lòng người, giữa thế sự và lịch sử, giữa thiên nhiên và cuộc đời giữa yêu và ghét..., những câu thơ tự nhiên nhưng để lại nhiều ấn tượng trong lòng người đọc.

Thơ anh viết trong những ngày đau yếu, đọc thơ anh chúng tôi chợt nhớ đến câu thơ của một thi sĩ tiền bối Anh vịn câu thơ mà đứng dậy, anh đến với chúng tôi cùng những nỗi niềm chân thành, thương cảm.

Hà Quảng

Trở lại - Thơ Nguyễn Bích Hạnh

Nguyễn Bích Hạnh sinh năm 1970, hiện là biên tập viên phụ trách mảng văn học của Ban Văn hóa nghệ thuật báo Thanh Niên....