Một thoáng lam mờ (truyện ngắn)

Hay là năm nay các vườn đào, vườn quất, vườn hoa bị trận bão tháng Tám ta tàn hại, nên giờ sắp đến ngày ông Táo chầu giời, tuy lòng người vẫn rộn ràng đón đợi mà đường phố vẫn vắng bóng hoa.

- Tết năm nay em băm hai cân thịt, làm một trăm cái nem rán, cho tủ lạnh cùng với hai con gà giò, một nồi thịt đông nấu sẵn. Thêm ít hoa quả nữa là khách đến lúc nào cũng chẳng lo.

Ấy thế, từ hai mươi tháng chạp, cô giáo Loan, bốn mươi tuổi xinh đẹp, dạy tiếng Anh, sống độc thân cạnh nhà ông Hoàn đã dạo khúc mở đầu của bản giao hưởng Tết nhất rồi. Tuy nhiên, khúc tiếp theo do vợ chồng ông Nhuần hàng xóm bên tả lĩnh xướng mới thật tưng bừng và náo nhiệt.

Gia đình ông bà Nhuần - ông thợ xây, bà buôn bán đường dài, vốn đã đông như một bộ lạc hùng mạnh, gồm hai vợ chồng, tám đứa con, giờ lại đón thêm hai ông già bà già ở Lào Cai xuống. Thuỷ chung như nhất với cái truyền thống: “No ba ngày tết, đói ba tháng hè”, họ mua sắm mới khiếp làm sao! Quần áo mới nhất loạt, từ ông bà, bố mẹ, đến con cái. Miến đao cả một bó dài to như bó mía. Gà, một bu chật. Lá dong chất đầy lòng chiếc xích lô. Gạo nếp đã đặt sẵn cô hàng gạo Hải Hậu hai yến hoa vàng. Riêng ông Nhuần thì thuê ship chở về năm két bia và một vò rượu thuốc, rồi vừa bê vào vừa toang toang: “Cái này là của tao! Của tao! Tao uống để phục vụ bu chúng mày!” khiến bà vợ hồi xuân bật cười rồi the thé: “Chỉ được cái nói phét thành thần!”.

Tết nhất trước hết là tràn ngập bầu không khí chan hòa. Vợi hẳn đi những lời riếc lác, mắng mỏ, chửi bới nhau ở cái ngõ nhỏ chật hẹp, đa phần là dân lao động vốn rất sẵn những động chạm lặt vặt hàng ngày. Bà vợ ông  thợ xây mọi ngày nổi tiếng chua ngoa, vậy mà mấy hôm nay như đổi tính, bỗng xởi lởi, vui vẻ lạ thường.

- Tết nhất, tiệc tùng có món này nó dã rượu mà cũng tiêu thịt mỡ, bác Hoàn ạ. Thế liệu Tết này bác gái đang ở với cô con gái trên Lào Cai có về không?

Hăm hai tháng chạp, bà Nhuần đã đem sang biếu ông Hoàn nhà báo  một lọ măng chua Lạng Sơn, rồi hỏi thăm và bảo ông có cần mua sắm gì bà sẽ giúp. Ông Hoàn cám ơn bà Nhuần, cho biết bà vợ ông sau ngày Táo quân chầu giời sẽ từ Lào Cai về và nói sẽ tự đi mua sắm được.

Tự đi mua sắm được. Thì ông Hoàn trong những ngày bà vợ lên Lào Cai trông nom cô con gái ở cữ vẫn chả tự mua sắm đấy thôi. Vả lại, Tết nhất phải đi mua sắm, phải bận rộn thì mới là Tết nhất chứ! Bận rộn chính là cái nét thẩm mỹ của Tết nhất. Ấy thế, ngồi ở trong nhà, nghe bà Nhuần quát tháo, sai bảo lũ con, đứa rửa lá, đứa đãi đậu; nhìn ra ngoài sân thấy ông Nhuần đang cởi trần vung rìu bổ củi nấu bánh; và lắng tai một tí, lại thấy như có bản nhạc do bộ gõ chơi ở ngay bên cạnh nhà mình: Cô giáo Loan đang băm thịt làm một trăm cái nem, để đãi khách nhân dịp đón xuân này; mới càng thấy rằng bận rộn Tết nhất cũng là một thú vị lắm. Thú vị vô cùng cả lúc mồ hôi sâm sấp lưng, tay xách nách mang hai cân giò và một con gà làm sẵn về tới sân, cả cô giáo Loan cùng bà Nhuần xồ ra hỏi giá cả, rồi bà Nhuần xoe xoé:

- Ôi giời ơi! Ông già mua hớ rồi! Giò chỉ hai trăm mốt thôi. Gà đắt nhất chưa đến trăm chín. Tết nhất nó lợi dụng tăng giá, nó chém đẹp rồi, ông già ơi!

*

Vậy là đã đủ hương vị của cái Tết cổ truyền chưa? Cả mùi hương thắp trên ban thờ tổ tiên, con trai liệt sĩ. Cả nỗi bồn chồn mong đợi bà vợ về sum họp. Và hoa đào dẫu mất mùa cũng gạn được đôi cành góp một tứ thơ.

Tính đếm ra là vậy là đầy đủ hết cả rồi mà sao vẫn cảm thấy thiếu thiếu, trống vắng, vẫn thấy hình như cái Tết chưa đến là thế nào? Thiếu vắng cái gì đây, kể cả khi bà vợ ông đã về đúng hẹn? Cái gì nhỉ, nó nhỏ bé, mơ hồ và có vẻ như trừu tượng nữa, mà không có nó thì chưa phải là Tết? Chưa phải là Tết!

Hay là ông thiếu cái bận rộn của Tết nhất.  Không bận rộn sao gọi là Tết? Nhưng nếu đúng vậy thì cũng phải nói rằng, nội trong cái ngõ này, bận rộn nhất vẫn là cô giáo Loan.

Thì ra, cô giáo Loan  từ miệng mình  phát ra câu nói trên từ hai mươi tháng chạp chỉ là để tỏ ra mình đang an nhàn thanh thản; hơn nữa, để che giấu nỗi bồi hồi đang càng lúc càng trở nên xôn xang khi ngày Tết đã cận kề thôi. Công của, thời gian cô bỏ ra cho cái Tết này đâu có ít! Chẳng hạn, việc quan trọng không thể đừng với cô Tết này là có bộ cánh mới, bộ áo dài màu tím Huế may đo từ cuối tháng một ta rồi. Cửa hàng hẹn hai mươi lăm ngày, nhưng vẫn phải giục luôn, vì sợ lỡ hẹn, Tết không có cái mà mặc. Dĩ nhiên, cái Tết còn đang lấp ló tít xa, sau khi cô đã ngồi tính toán: năm nay mua sắm những gì, nấu nướng những món gì. Rồi không viết ra giấy mà cứ như lên bảng kế hoạch và lòng dạ càng lúc càng bồn chồn không yên. Cũng may từ hăm sáu tháng chạp, học trò đã nghỉ học.

Minh họa: Ngô Xuân Khôi

Nhưng, học trò nghỉ học mà cô đâu có rỗi. Lạ thế, không phải soạn bài, đi dạy nữa mà lúc nào cũng cứ búi xùi xùi như nhà đang có đám giỗ đám cưới. Đang làm việc này lại chợt hốt hoảng nghĩ tới việc nọ xuýt quên. Măng, miến đã mua, còn mộc nhĩ, nấm hương, trứng, hoa quả... kê ra tờ giấy để khỏi quên, để ngày mai đi chợ mua cả thể. Chợ Tết, mê man là hàng hoá, bước vào người cứ như say; nhưng say thì say mà cũng phải tỉnh táo để chọn lựa. Ôi, bà trẻ ơi, hàng hoa nhà em mà bà cầm lên vật xuống thế thì nát như tương còn gì! Nghe cửa hàng rên mà phì cười. Tết nhất thì phải bận rộn, phải cầu kỳ, chứ không là ngày dưng à.

Te tưởi về đến nhà, đặt làn xuống mới sực nhớ quên hạt tiêu và chưa mua cối xay sinh tố. Nhưng vào đến nhà, nhìn lên cô lại giật mình: chết thôi, quên chưa quét bàn thờ, tỉa chân hương. Ấy vậy mà vừa kê cái ghế đẩu, chưa kịp leo lên, quét dọn, đã lại tụt xuống vì sực nhớ, bố mẹ mất rồi, chỉ còn lại hai chị em thôi, thế nào thì cũng phải gửi thiệp chúc Tết cho cậu Đăng đang bận công việc ở sân bay Long Thành, Đồng Nai.

Tối hăm tám Tết, Loan mới ra phố mua hoa. Đào năm nay hiếm vì vụ lụt chết nhiều. Nhưng cuối cùng thì cô cũng mua được một cành đào hoa nở loáng thoáng như da báo, khá đẹp.

-  Ui, cành đào đẹp quá, cô Loan! Tết nhất cô sắm sửa đã xong chưa?

-  Bác Nhuần! Khuya rồi, bác còn đi làm à? Bác ơi, cháu muốn nhờ bác một việc.

- Việc gì cơ, cô?

- Mồng một Tết bác xông nhà cháu nhé.

- Tưởng việc gì! À, năm nay chú ấy có về ăn Tết không?

- Kìa, bác!

- Sao thế, cô giáo?

“Chú ấy có về ăn tết không?”. Sao bác Nhuần lại biết chuyện riêng tư ấy của Loan? Vì lâu nay Loan vẫn giấu kín chuyện này. Một chuyện tình muộn màng và thầm lặng. Anh ấy là bộ đội, đóng ở biên giới. Nhưng sao ông Nhuần lại hỏi thế? Nhưng sao anh ấy lại không về? “Vì chàng thiếp phải bưng mâm/ Còn như mình thiếp bốc thầm cũng xong”. Vào đến buồng, cắm cành đào vào lọ hoa, Loan ngồi lặng giữa quạnh hiu và thấy con tim mình đập thật rộn ràng.

*

Sớm bửng hai mươi tám tháng chạp, ông Hoàn bật dậy. Thì ra cái  thiếu vắng mà ông chờ đợi, cùng với sự bận rộn chẳng lẽ là đây ư? Cái điều ông thấp thỏm mong chờ chẳng lẽ là đây ư? Bồi hồi, ông mở cửa bước ra, và ngẩn người đứng ở giữa vuông sân, mảnh đất chung cư của mấy hộ trong ngõ. Trời đã tang tảng sáng. Bóng ông mờ mờ trong màn sương từ đâu như khói phả ra, ngập ngụa cả không gian, biến đổi và đẩy lùi tất cả  cảnh vật ra xa xa.

- Tết đến thật rồi, ông bà Nhuần, cô giáo Loan ơi!

Nao nức, ông nhà báo giang rộng hai cánh tay, reo vang và lặng đi đến mấy phút.

Trời đã đổ lạnh từ đêm qua và lúc này cái sân nhỏ trước nhà ông đang ở trong cuộc biến hóa, trở thành một khoảng trời mờ mờ như có tấm voan phủ. Sương mưa đã về đọng từng giọt trong như pha lê trên cả hàng dây  thép lõng thõng vắt đi vắt lại ở đầu hồi nhà ông Nhuần.  Sương mưa đã về! Sương mưa, nó đấy, cái ông Hoàn mong chờ. Nó đấy, những hạt sương li ti,  phủ lên khung cảnh một thoáng lam mờ. Nó đấy, huyền  ảo mà hiện hữu như từ cỗ máy thiên tạo tài tình  nào đó sản ra, chứ đâu chỉ là sản phẩm của đới gió lạnh phương bắc tràn về kết hợp với hơi ẩm nơi biển đông  theo gió phả vào. Nó  đấy! Chao ôi! Chỉ một thoáng lam mờ  thôi mà đã xoá nhoà  hẳn đi cái trơ hoẻn, nông sờ, trần trụi của trời đất, biến thực tại thành một cõi mung lung, hư huyền. 

Ôi, một chút sương ngưng, nhưng nếu không có nó thì mùa xuân lấy gì khiến ta xao xuyến, mơ màng! Xao xuyến và mơ màng. Xao xuyến và mơ màng, một nhu cầu của đời sống tinh thần. Vì như thế là ta đã quen. Như quen cái khấp khởi của cây lúa chiêm đầu tháng tư. “Lúa chiêm lấp ló đầu bờ/ Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”. Như quen cái xôn xang của một đêm đầu tháng bảy, nhìn lên bầu trời, bỗng rưng rưng vì nhận ra, vắng biệt đi đâu suốt những tháng ngày đằng đẵng, giờ, sao Thiên Ngưu đã nhấp nháy bên tả , đối ngạn với bên kia là sao Chức Nữ, qua dòng sông sao mờ là nhịp cầu Ô Thước. “Tục truyền tháng Bảy mưa ngâu/ Con trời lấy đứa chăn trâu cũng phiền”. Và thế là đầy trời lã chã nước mắt nhớ thương sum họp mỗi năm một lần của vợ chồng Ngâu, khi khoan khi nhặt, khi sụt sùi, lúc  nức nở lên cơn sầu cơn tủi, cơn vui cơn mừng. 

“Đông hiềm giá lạnh chằm mền kép. Hạ lệ mồ hôi kết áo đơn”. Từ thời Nguyễn Trãi xa ngái đã là vậy. Thế đấy! Giờ thì ta hiểu thêm cái lẽ  đời Thiên Nhân tương hợp. Người với tự nhiên là một. Ta hiểu, gieo trồng  khoai lúa là cái đức của con người, nhưng mưa thuận gió hòa là cái ân của trời đất. Ta cảm cái ơn của trời đất cho ta cảnh trí tươi đẹp của non sông gấm vóc. Đất nước là đồng bào, lịch sử, văn hóa và môi trường sinh tỏa đã in hằn trong ký ức ta. Xa đất Bắc, ta  nhớ không nguôi nỗi nhớ mưa phùn cùng ngọn gió đông hàn. Xa Sài Gòn, ta nôn nao nhớ cái nắng rực rỡ sắc hoa mai vàng. Giờ thì ta hiểu, một thoáng sương lam đâu có phải là một hiện hình ngẫu sự. Sương lam một thoáng là hẹn hò của tiết trời sang xuân  để ta hiểu lòng ta. Xao xuyến mơ màng chính là cái năng lượng giúp ta vượt qua cái nhộn nhàng, vất vả hôm nay.

Một thoáng lam mờ, những hạt sương mưa li ti tưởng  đâu có phải là vô nghĩa vô tình; ấy là cái tình của  trời đất, nhờ cái tình ấy ấp ủ mà cây cối  suốt mùa đông giá được sưởi ấm để bật lên những búp chồi tơ non cho mùa xuân đất nước đang tới kia rồi! Một thoáng lam mờ để lòng ta vui xôn xao những hy vọng của một năm mới đã gần kề.

Truyện ngắn của Ma Văn Kháng

Tiếng trống chèo hội xuân (truyện ngắn)

Tiếng hát chèo mượt mà vang lên từ phía chùa làng, sao mà nồng nàn da diết đến vậy. Lời bài hát như xoáy vào lòng ông...