Phác đồ điều trị lao phổi chuẩn Bộ Y tế: Tuân thủ đúng để tránh lao kháng thuốc

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, lao vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tử vong hàng đầu. Năm 2024, toàn cầu ghi nhận khoảng 10,7 triệu người mắc lao và 1,23 triệu ca tử vong do lao. Những con số này cho thấy lao không phải là bệnh có thể xem nhẹ, đặc biệt với các trường hợp điều trị không đúng hoặc không đủ thời gian.

Tự ý bỏ thuốc giữa chừng: Sai lầm phổ biến dẫn tới lao kháng thuốc

Sau vài tuần điều trị, nhiều người bệnh thấy cơn ho giảm hẳn, bớt mệt và ăn ngủ tốt hơn nên nghĩ rằng mình đã khỏi và tự ngưng thuốc. Đây là một trong những sai lầm nguy hiểm nhất trong điều trị lao phổi.

Trên thực tế, triệu chứng thuyên giảm chỉ cho thấy vi khuẩn lao đã bị kìm hãm, chứ chưa bị tiêu diệt hoàn toàn. Khi người bệnh ngưng thuốc sớm, uống không đều hoặc bỏ liều, những vi khuẩn còn sót lại có cơ hội thích nghi và trở nên “lờn” thuốc, đây chính là cơ chế hình thành lao kháng thuốc.

Khi đã chuyển sang lao kháng thuốc, việc điều trị sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Thời gian điều trị thường kéo dài hơn, có thể tính bằng nhiều tháng đến hai năm. Người bệnh cũng có thể phải dùng nhiều loại thuốc hơn, chi phí cao hơn và đối mặt với nhiều tác dụng có hại của thuốc kháng lao hơn. Tỷ lệ điều trị thành công vì vậy cũng thấp hơn. Nguy hiểm hơn, người bệnh còn có thể lây chủng vi khuẩn kháng thuốc cho những người xung quanh và cộng đồng.

Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc mà cần uống thuốc đúng theo quy định bác sĩ

Phác đồ điều trị lao phổi chuẩn Bộ Y tế gồm những gì?

Theo Chương trình Chống lao Quốc gia, phác đồ điều trị lao phổi chuẩn dành cho người mắc lao phổi mới thường kéo dài khoảng 6 tháng và được chia làm hai giai đoạn rõ ràng:

Giai đoạn tấn công khoảng 2 tháng đầu: Người bệnh thường dùng phối hợp 4 thuốc chống lao hàng đầu gồm Isoniazid, Rifampicin, Pyrazinamide và Ethambutol, viết tắt là H, R, Z, E. Mục tiêu là tiêu diệt nhanh phần lớn vi khuẩn lao, giúp giảm triệu chứng và hạn chế khả năng lây lan cho cộng đồng.

Giai đoạn duy trì khoảng 4 tháng tiếp theo: Số loại thuốc được giảm bớt, thường còn Rifampicin, Isoniazid và Ethambutol, viết tắt là R, H, E. Giai đoạn này tập trung tiêu diệt số vi khuẩn còn lại và ngăn ngừa bệnh tái phát.

Nguyên tắc xuyên suốt của phác đồ là “đúng - đủ - đều - phối hợp thuốc”: uống đúng loại thuốc và liều lượng bác sĩ chỉ định, uống đủ thời gian của cả hai giai đoạn, và uống đều đặn mỗi ngày, không bỏ liều, dùng phối hợp ít nhất 2 thứ thuốc trở lên. Tại nhiều cơ sở, người bệnh còn được áp dụng điều trị có kiểm soát trực tiếp (DOTS) để bảo đảm việc dùng thuốc diễn ra đầy đủ và liên tục.

Cần lưu ý, loại thuốc, liều dùng và thời gian cụ thể có thể thay đổi tùy thể bệnh và do bác sĩ chuyên khoa chỉ định. Người bệnh không nên tự mua thuốc, tự tăng giảm liều hay đổi thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Quá trình điều trị lao phổi đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa

Vì sao tuân thủ đủ liệu trình lại quan trọng đến vậy?

Tuân thủ trọn vẹn phác đồ mang lại lợi ích kép: vừa giúp tiêu diệt triệt để vi khuẩn lao, hạn chế tái phát và biến chứng, vừa là cách phòng ngừa lao kháng thuốc hiệu quả nhất. Ngược lại, chỉ cần điều trị ngắt quãng hoặc dừng giữa chừng, mọi nỗ lực trước đó đều có nguy cơ “đổ sông đổ biển”.

Trong suốt liệu trình, người bệnh cần tái khám định kỳ và thực hiện các xét nghiệm theo dõi để bác sĩ đánh giá mức độ đáp ứng thuốc, kịp thời phát hiện tác dụng phụ hoặc dấu hiệu kháng thuốc và điều chỉnh hướng điều trị khi cần.

Theo dõi cùng bác sĩ chuyên khoa giúp điều trị đi đúng hướng

Vì liệu trình kéo dài nhiều tháng và cần điều chỉnh theo từng giai đoạn, vai trò của bác sĩ chuyên khoa là rất quan trọng: từ đánh giá tổn thương trên X-quang hoặc CT ngực phổi và xét nghiệm đờm, đến theo dõi đáp ứng thuốc, xử trí tác dụng có hại và nhắc nhở người bệnh tuân thủ đến kết thúc phác đồ.

Tại TP.HCM, Phòng khám Lao Phổi BS.CKII Nguyễn Văn Tẩn là một địa chỉ người bệnh có thể tham khảo khi cần thăm khám, tư vấn và theo dõi điều trị lao phổi cũng như các bệnh lý hô hấp. Với hơn 25 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực lao và bệnh phổi, bác sĩ thăm khám lâm sàng, chỉ định các kiểm tra cần thiết tùy tình trạng và đồng hành cùng người bệnh trong suốt quá trình điều trị nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh, kiểm soát tác dụng có hại của thugiảm nguy cơ tái phát và biến chứng.

Người bệnh có thể tham khảo Phòng khám Lao Phổi BS.CKII Nguyễn Văn Tẩn khi cần khám và theo dõi điều trị lao phổi

Lao phổi là bệnh có thể chữa khỏi, nhưng “chìa khóa” nằm ở việc tuân thủ trọn vẹn phác đồ điều trị. Đừng dừng lại khi mới thấy khỏe, hãy đi cùng bác sĩ chuyên khoa đến hết liệu trình để bảo vệ chính mình, gia đình và cộng đồng trước nguy cơ lao kháng thuốc.