Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển

Trong hàng trăm hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 diễn ra trên cả nước, việc tôn vinh những cống hiến của các thế hệ văn nghệ sĩ mang ý nghĩa đặc biệt, không chỉ ghi nhận những đóng góp cho nền văn học nghệ thuật nước nhà mà còn góp phần tạo thêm động lực cho hoạt động sáng tạo, để những giá trị văn hóa tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa và hiện diện trong đời sống mỗi ngày.

Sáng 22/11, tại trụ sở số 51 Trần Hưng Đạo (Hà Nội), Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tổ chức chương trình kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946 – 24/11/2026), chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11.

Trọng tâm của chương trình là lễ tôn vinh 50 văn nghệ sĩ tiêu biểu do 10 hội văn học nghệ thuật chuyên ngành Trung ương lựa chọn. Cùng với đó là các hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống, giới thiệu tư liệu điện ảnh và khai mạc không gian triển lãm Mỹ thuật – Nhiếp ảnh với chủ đề Di sản văn hóa Việt Nam.

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển - 1

Các đại biểu tham quan Triển lãm Mỹ thuật – Nhiếp ảnh với chủ đề Di sản văn hóa Việt Nam. Ảnh Nguyễn Chi

Tôn vinh những người âm thầm gìn giữ phần sâu thẳm nhất của tâm hồn dân tộc

Phát biểu tại chương trình, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam khẳng định, văn hóa là sự kết tinh những giá trị nhân văn cao đẹp, hun đúc nên tâm hồn, khí phách và bản lĩnh của con người Việt Nam. Lịch sử dân tộc cho thấy, những thời kỳ đất nước phát triển mạnh mẽ đều gắn liền với sự phát triển của văn hóa.

Nhìn lại dấu mốc Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất ngày 24/11/1946, ông nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước vừa giành độc lập, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quy tụ đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ từ ba miền để hiến kế xây dựng nền văn hóa mới. Tư tưởng “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định tại hội nghị đã thể hiện tầm nhìn chiến lược, đề cao vai trò của văn hóa trong công cuộc kiến thiết đất nước.

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển - 2

PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phát biểu tại chương trình. Ảnh Nguyễn Chi

Theo Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và việc xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định vị trí của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước. Văn hóa không chỉ hiện diện trong di sản, lễ hội, tác phẩm nghệ thuật mà còn trong lối sống, đạo đức, nhân cách và ứng xử của mỗi người. Ngày Văn hóa Việt Nam vì thế có ý nghĩa thúc đẩy sự tham gia, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của nhân dân, phát huy văn hóa như một nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước.

Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam khẳng định, chương trình là dịp ôn lại một dấu mốc lịch sử quan trọng của nền văn hóa cách mạng Việt Nam; tri ân những thế hệ văn nghệ sĩ đã cống hiến tài năng, tâm huyết, trí tuệ và cả cuộc đời mình cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước; đồng thời thể hiện quyết tâm tiếp tục xây dựng nền văn học nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, xứng đáng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và khát vọng phát triển của dân tộc trong thời đại mới.

Cũng tại chương trình, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương khẳng định tư tưởng “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã soi sáng hành trình dân tộc và vẫn còn nguyên giá trị khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển - 3

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu chỉ đạo. Ảnh Nguyễn Chi

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, văn học nghệ thuật có sức mạnh vô cùng đặc biệt: “Trong chiến tranh, những bài hát đã nâng bước đoàn quân, những trang văn, bức tranh đã giữ lại hình ảnh của những con người làm nên lịch sử. Trong hòa bình, văn nghệ sĩ tiếp tục đi cùng với những vui buồn của đất nước, nâng niu vẻ đẹp trong số phận bình dị, lên tiếng trước những điều cần thay đổi. Nhiều tác phẩm đã đi qua năm tháng, trở thành ký ức chung, niềm tự hào chung của người Việt Nam”.

Ông cho rằng, nếu khoa học khai mở cho xã hội tri thức về tự nhiên thì văn nghệ sĩ giúp khai mở về cái thiện, cái đẹp và tình yêu thương và văn nghệ sĩ luôn là những chiến sĩ tiên phong khai mở cho con người ý nghĩa của cuộc sống.

Bởi vậy, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, tôn vinh văn nghệ sĩ cũng chính là tôn vinh những người âm thầm gìn giữ phần sâu thẳm nhất của tâm hồn dân tộc.

Kỳ vọng về một bước tiến mới của văn hóa

Đón nhận sự tôn vinh trong dịp đặc biệt này, các văn nghệ sĩ đều bày tỏ niềm vui, sự xúc động trước sự quan tâm, ghi nhận của Đảng, Nhà nước và Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam đối với những đóng góp của đội ngũ văn nghệ sĩ. Với họ, đây không chỉ là niềm vinh dự mà còn là sự động viên, khích lệ để tiếp tục sáng tạo, cống hiến.

Chia sẻ với phóng viên, nhà thơ Bằng Việt cho biết ông thực sự bất ngờ và xúc động trước sáng kiến tổ chức lễ tôn vinh các văn nghệ sĩ tiêu biểu nhân dịp Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức.

Theo nhà thơ, điều đáng quý là hoạt động tôn vinh không giới hạn ở một lĩnh vực sáng tạo mà có sự hiện diện của các văn nghệ sĩ thuộc nhiều chuyên ngành, từ văn học đến sân khấu, điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, múa, văn nghệ dân gian và các lĩnh vực nghệ thuật khác. Điều đó thể hiện sự trân trọng đối với những đóng góp đa dạng của đội ngũ văn nghệ sĩ trong đời sống văn hóa đất nước.

Nhà thơ Bằng Việt đặc biệt xúc động khi những đóng góp của các thế hệ văn nghệ sĩ, nhất là những người đã dành phần lớn cuộc đời cho sáng tạo nghệ thuật, được quan tâm, ghi nhận. Theo ông, đây không chỉ là sự tri ân mà còn cho thấy nhận thức ngày càng rõ nét về vai trò của văn hóa đối với sự phát triển đất nước.

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển - 4

Nhà thơ Bằng Việt đặc biệt xúc động khi những đóng góp của các thế hệ văn nghệ sĩ, nhất là những người đã dành phần lớn cuộc đời cho sáng tạo nghệ thuật, được quan tâm, ghi nhận. Ảnh Nguyễn Chi

Nhìn lại những thành tựu kinh tế của Việt Nam trong những năm qua, nhà thơ cho rằng văn hóa cũng cần có bước phát triển mạnh mẽ, tương xứng với sự phát triển kinh tế. Ông kỳ vọng Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ tạo thêm động lực cho hoạt động sáng tạo, thúc đẩy công nghiệp văn hóa, để văn hóa không chỉ làm giàu đời sống tinh thần mà còn đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế đất nước.

Với PGS.TS Trần Đức Ngôn, niềm vui được tôn vinh càng có ý nghĩa khi gắn với sự kiện Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức. Ông cho rằng việc xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam thể hiện sự đề cao vị trí của văn hóa như một nền tảng phát triển đất nước, mở ra kỳ vọng về một giai đoạn phát triển mới của văn hóa nước nhà.

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển - 5

PGS.TS Trần Đức Ngôn, nguyên Hiệu trưởng Đại học Văn hóa Hà Nội, nguyên Hiệu trưởng Trường Viết Văn Nguyễn Du (bìa trái) tại  Lễ tôn vinh. Ảnh: Nguyễn Chi

Điều PGS.TS Trần Đức Ngôn đặc biệt nhấn mạnh là Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ dành cho văn nghệ sĩ hay những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, mà là ngày có ý nghĩa đối với toàn dân. “Xây dựng văn hóa là xây dựng đời sống văn hóa cho nhân dân”, ông chia sẻ và cho rằng người dân phải thực sự là chủ thể thực hành, sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Chỉ khi văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân, những chủ trương và hoạt động tôn vinh mới phát huy được ý nghĩa, mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

NSNA Trần Mạnh Thường chia sẻ, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho văn hóa, nhưng trong thực tế đời sống, đã có thời kỳ văn hóa chưa được xã hội nhìn nhận đúng với vị trí, vai trò của nó. Người ta thường chú trọng đến phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất mà chưa quan tâm tương xứng đến những giá trị văn hóa, tinh thần. Trong khi đó, ông cho rằng văn hóa chính là một động lực quan trọng thúc đẩy xã hội phát triển. Vì vậy, việc chính thức xác lập ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam khiến ông đặc biệt phấn khởi, bởi đây là sự khẳng định và đề cao hơn nữa vị trí của văn hóa trong đời sống đất nước.

Tuy nhiên, theo ông, để sự quan tâm ấy tạo ra chuyển biến lâu dài, không chỉ cần chủ trương, chính sách từ các cơ quan lãnh đạo, quản lý mà còn đòi hỏi trách nhiệm của chính đội ngũ văn nghệ sĩ và công chúng. Nếu những người hoạt động văn hóa, nghệ thuật không thực sự tận tâm, nỗ lực sáng tạo thì các hoạt động tôn vinh cũng khó phát huy đầy đủ ý nghĩa. Ông tin tưởng rằng, với sự quan tâm, cổ vũ của Đảng, Nhà nước và sự chung tay của toàn xã hội, văn hóa sẽ ngày càng khẳng định vai trò, không chỉ đáp ứng nhu cầu tinh thần mà còn đóng góp thiết thực cho nền kinh tế thông qua sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển - 6

NSNA Trần Mạnh Thường (thứ tư từ trái sang) tại Lễ tôn vinh. Ảnh: Nguyễn Chi

Để văn hóa hiện diện trong đời sống mỗi ngày

Đề cập đến trách nhiệm của đội ngũ văn nghệ sĩ và các tổ chức hội văn học nghệ thuật trong giai đoạn mới, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân , Chủ tịch không chuyên trách Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam nhấn mạnh, kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất không chỉ để tự hào về truyền thống mà còn là dịp nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm trước những yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển - 7

Ngày Văn hóa Việt Nam tạo động lực mới cho văn học nghệ thuật phát triển - 8

Tôn vinh các văn nghệ sĩ thuộc nhiều chuyên ngành. Ảnh Nguyễn Chi

Theo ông, cần tiếp tục xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ vững vàng về tư tưởng, trong sáng về đạo đức, sâu sắc về tri thức, giàu khát vọng sáng tạo và có trách nhiệm với xã hội; đồng thời quan tâm phát hiện, bồi dưỡng lực lượng sáng tác trẻ, trân trọng kinh nghiệm, vốn sống của các thế hệ đi trước, xây dựng môi trường sáng tạo dân chủ, cởi mở, tôn trọng sự khác biệt và khuyến khích những tìm tòi nghệ thuật có giá trị.

Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam cũng đặt ra yêu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu, lý luận, phê bình, sáng tác và quảng bá tác phẩm; tổ chức các cuộc vận động, cuộc thi, liên hoan, trại sáng tác có trọng tâm, tránh hình thức, dàn trải. Trong đó, các hội văn học nghệ thuật địa phương cần gắn hoạt động sáng tạo với thực tiễn phát triển của từng vùng miền, chú trọng bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, tăng cường sự phối hợp giữa các hội chuyên ngành Trung ương và địa phương.

Đặc biệt, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân nhấn mạnh trách nhiệm của văn nghệ sĩ trong việc bám sát thực tiễn đất nước, đi sâu vào đời sống nhân dân, thấu hiểu những trăn trở, khó khăn và khát vọng vươn lên của các tầng lớp nhân dân; bằng sức mạnh nghệ thuật đấu tranh với cái xấu, cái ác, đồng thời vun đắp, tôn vinh những giá trị tốt đẹp.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng sáng tạo, ông cũng đề cập yêu cầu chủ động chuyển đổi số, số hóa tác phẩm và di sản nghệ thuật, mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng thông qua các không gian văn hóa số. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cần gắn với bảo vệ quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ, trong khi hội nhập quốc tế và phát triển công nghiệp văn hóa phải trở thành những nhiệm vụ quan trọng của toàn hệ thống Liên hiệp.

Phát biểu chỉ đạo tại Chương trình, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng, ý nghĩa của Ngày Văn hóa Việt Nam không thể chỉ được đo bằng quy mô của các hoạt động kỷ niệm. Điều đáng mong đợi hơn là tình yêu nghệ thuật được nuôi dưỡng trong cả 365 ngày.

“Đó có thể là một em nhỏ lần đầu nghe dân ca và muốn học hát, một gia đình cùng đi xem kịch, một người trẻ tìm thấy quê hương mình trong bảo tàng hay một cộng đồng cùng gìn giữ di sản… Những điều tưởng như nhỏ bé ấy, nếu được vun đắp mỗi ngày, sẽ tạo nên sức mạnh văn hóa lớn lao, góp phần kết nối cộng đồng và bồi đắp sức mạnh nội sinh của đất nước”, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn.

Để hiện thực hóa điều đó, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương mong muốn các văn nghệ sĩ tiếp tục đi sâu vào đời sống nhân dân bằng sự nhạy cảm, trách nhiệm và bản lĩnh. Từ nhà máy, làng quê, đô thị đến vùng biên giới, hải đảo, từ khát vọng của người trẻ đến nỗi niềm của người lao động, cuộc sống vẫn còn rất nhiều câu chuyện chờ được kể. Theo ông, đất nước cần những tác phẩm không chỉ phản ánh hiện thực mà còn thắp lên niềm tin, khơi dậy khát vọng và hướng con người đến những điều tốt đẹp.

“Càng bước vào thời đại trí tuệ, nghệ thuật càng phải giữ những cái điều mà không một cỗ máy nào thay thế được: trái tim, sự chân thành và phẩm giá của con người”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

PGS.TS mong muốn Liên hiệp và các hội văn học nghệ thuật thực sự trở thành mái nhà nâng đỡ tài năng, khuyến khích tìm tòi, bảo vệ khát vọng sáng tạo, đặc biệt là chăm lo cho lực lượng nghệ sĩ trẻ, tạo điều kiện để các thế hệ gặp gỡ, truyền nghề và cùng sáng tạo những giá trị mới.

“Tác phẩm có giá trị không thể ra đời chỉ bằng lời động viên. Nghệ sĩ cần thời gian, điều kiện làm nghề, cơ hội công bố và một môi trường lý luận phê bình lành mạnh”, ông nói, đồng thời khẳng định việc trân trọng những người đi trước cũng chính là cách bồi đắp tương lai.

PGS.TS đề nghị đưa nghệ thuật đến gần với nhân dân hơn nữa, không để những tác phẩm có giá trị chỉ nằm trên giá sách, trong phòng triển lãm hay giới hạn ở một đêm diễn. Cần đưa sách đến trường học, nghệ thuật về thôn bản, tăng cường những cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ và công chúng, tận dụng không gian số để tác phẩm Việt Nam đến với người Việt ở khắp nơi và bạn bè quốc tế.

Cùng với việc mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh yêu cầu tôn trọng lao động sáng tạo, bảo vệ quyền tác giả. Ông cho biết Ban Tuyên giáo Trung ương đã lắng nghe những đề xuất của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, các hội văn học nghệ thuật và văn nghệ sĩ tại cuộc tọa đàm tham vấn trong tháng 10 vừa qua; đồng thời sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, tham mưu tháo gỡ những vướng mắc trong đặt hàng, hỗ trợ sáng tác, phổ biến tác phẩm và bảo vệ quyền tác giả, để các chủ trương, chính sách thực sự tạo ra điều kiện làm nghề tốt hơn cho văn nghệ sĩ và mang lại lợi ích thiết thực cho công chúng.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn bày tỏ mong muốn mỗi địa danh ở Việt Nam, mỗi không gian cộng đồng đều có thêm những tác phẩm, giai điệu, câu chuyện khiến con người tự hào về nơi mình sống và gần nhau hơn trong tình yêu đất nước.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn: “Nếu Ngày Văn hóa Việt Nam năm sau chúng ta có thêm một tác phẩm được đón nhận, một nghệ sĩ trẻ được chắp cánh, một làn điệu được trẻ em hát tiếp, một cộng đồng có thêm không gian thưởng thức nghệ thuật, thì ngày hội hôm nay đã gieo được những hạt giống tốt lành”.

Nguyễn Chi

Tin liên quan

Tin mới nhất