Scotland - Kinh đô của Whisky

Tác giả bài viết trước cổng một nhà xưởng sản xuất Whisky

Nguồn gốc Whisky

Vào thế kỷ thứ XV nhà tu Kitô giáo thực hiện truyền giáo ở xứ sở này và đồng thời cũng mang các dụng cụ kỹ thuật và hiểu biết về chế tạo ra dược phẩm, nước hoa. Theo lịch sử thì họ cùng là những người đầu tiên chưng cất một chất lỏng trong suốt rồi từ đó xuất hiện các làng mạc mở quán rượu. Trải qua suốt quá trình dài nấu rượu, lên men từ các loại ngũ cốc để mang lại hương vị quen thuộc hấp dẫn, mãi tới thế kỷ XVIII mới có những lò nấu chuyên Whisky. Năm 1822 một đạo luật khắt khe về thuế đối với việc chưng cất rượu của Scotland ra đời. Chính điều này đã làm cho những chủ lò nấu tìm cách trốn thuế làm vào ban đêm, đấu tranh với binh lính cả trộm cắp cất giấu rượu trong các thùng gỗ sồi vào trong rừng, dưới hầm lâu năm vô tình làm cho rượu Whisky thấm đẫm hương vị của gỗ và có màu vàng nâu như đá hổ phách và làm cho thức uống này thêm đậm đà, êm dịu. Năm 1826 Robert Stein đăng ký bản quyền phát minh một phương pháp chưng cất liên tục mới cũng có thể nấu từ hạt ngũ cốc không cần phải mạch nha. Đến năm 1832, phương pháp này được cải tiến bởi người Ireland là Aeneas Coffey, với công thức này của ông đã cho ra đời những sản phẩm mới tinh khiết hơn. Những người Ireland không thích loại Whisky này và vì thế Coffey rời đến Scotland.

Năm 1856 một người Scotland là Andrew Usher đã sản xuất loại rượu Blended Whisky đầu tiên, sau này các thương gia đã nấu Whisky từ mạch nha và lúa mì nhờ phương pháp sản xuất của Coffey thành “Blended Scotch”. Loại Whisky này đã được tiêu thụ nhiều nhất tại Anh và sau đó trên toàn thế giới. Trở thành một thứ rượu hấp dẫn sang trọng. Một phần cũng nhờ vào tai họa sâu bệnh lúc đó đã phá hủy gần như toàn bộ cây nho ở Pháp và vì thế rượu vang Cognac và Brandy trở nên vắng bóng.

Với khí hậu ẩm thấp, mát mẻ giúp cho quá trình ủ rượu chậm hơn, nguồn nước ngấm qua các hoang mạc, chảy qua các lớp đá Granit hoặc các lớp sa thạch giữ một vai trò quan trọng tạo nên chất lượng rượu mà chỉ Scotland mới có được. Ngày nay Whisky Scotland được sản xuất với gần 100 lò nấu rượu phân chia ở 5 vùng chính, với những lợi thế nguồn nước, khí hậu, chất đất, chất lượng ngũ cốc riêng mà mỗi loại rượu ở từng vùng đều có hương vị riêng biệt quyến rũ làm nên một Scotland - Kinh đô riêng biệt của Whisky. Mặc dù Whisky còn có ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng sơ khai bắt đầu từ Scotland, mà thế giới những người sành rượu khẳng định chỉ Whisky Scotland mới là thứ thiệt, sang trọng, đẳng cấp, đã có những chai Whisky ở đây lên tới 5 - 7 trăm ngàn USD.

Các vùng sản xuất Whisky chính

Trong hầm ủ rượu Whisky gỗ sồi

Vùng Highlands nằm ở phía bắc tất cả các loại Whisky ở đây đều được cho là mạnh. Vùng Speyside là vùng đất dọc theo sông Spey thuộc vùng đất của Bá tước Morayshire và Banffshire vùng này được coi là trung tâm của Whisky Scotland với trên 50 lò nấu tập trung trong một diện tích không lớn.

Vùng Lowlands vùng đất phía nam các loại Whisky sản xuất ở đây thường mềm và nhẹ, vùng đảo Islay Whisky có xuất xứ từ đây thông thường được xem là đặc biệt, mặc dù có hương khói hoặc hương than nhiều hay ít.

Còn lại Whisky được ghi từ các đảo khác như Arran, Mull, Jura, Skye, Orkney hoặc được ghi Shetland thì sẽ không có đặc trưng riêng. Nếu những ai sành rượu mạnh thì ít nhất trong tủ rượu cũng có một chai xuất xứ Islay, điều đặc biệt thứ rượu vùng này mang vị đặc trưng của than bùn, vốn dùng để làm khô lúa mạch tạo ra Whisky. Những người bình thường thì không thích mùi này. Còn ngược lại những người sành rượu biết thưởng thức văn hóa rượu thì lại thích thứ mùi này, còn trở nên nghiện và muốn càng đậm hương vị than bùn càng tốt.

Lượng than bùn được sử dụng chế Whisky được tính toán phù hợp từng lò nấu để cho ra thứ Whisky vùng Islay thực sự mang mùi vị của Islay.

Những bãi than bùn ở khắp nơi trên đảo, mùi khói và bếp lửa sưởi những mùa đông dài cộng với vị mặn của biển. Islay là nơi khắc nghiệt, một nơi hứng chịu những cơn bão từ biển. Ngoài 2 ngôi làng chính, thì nơi đây là nơi sinh sống của cừu và chim chóc. Các bãi than bùn phủ đầy được hình thành qua hàng ngàn năm trải dài nhiều dặm trên đảo.

Một thứ rượu mang nhãn là Scotch whiskey phải được sản xuất trọng một lò chưng cất tại Scotland, được chưng cất và trữ ít nhất là 3 năm trong những thùng gỗ sồi, có niêm phong của ngành thuế quan, có những loại đựng trong thùng gỗ sồi từ 8 đến 12 năm, cũng có thế kéo dài 15 đến 20 năm, 25 đến 30 năm và 50 năm. Thời gian lưu trữ Whiskey càng lâu năm thì càng mềm và êm nhưng giá lại rất cao theo thời gian, có chai cũng tới cả 50 đến 100, vài trăm ngàn bảng Anh như các loại chai mang thương hiệu của các hãng đóng chai như Whiskey của Teacher’s Macallan, Highland, Parkhay, Laphroaig...

Những ngày ở Scotland, tuy trời rất lạnh nhưng chúng tôi đã được sưởi ấm phần nào từ những ly Whisky thơm dịu, để rồi tận dụng tối đa thời gian tham quan các lâu đài cổ, với những kiến trúc độc đáo kèm theo là những câu chuyện li kì. Với riêng tôi còn là những địa chỉ của các Bảo tàng nghệ thuật cả cổ điển và đương đại. Những lễ hội truyền thống ở đây nhưng trước hết không thể không đến và thưởng thức đặc sản rượu mạnh từ các quầy rượu trên phố, bảo tàng các loại Whisky, các lò nấu nhằm truyền thêm năng lượng… Gọi là lò nấu nhưng thực chất đều là những nhà xưởng lớn với các quy trình khép kín nghiêm ngặt...

 Mỗi cơ sở nấu rượu, nhất là bảo tàng rượu, cửa hàng rượu ở đây, khi chúng tôi đến đều được giới thiệu tỉ mỉ, còn được mời nếm thử đủ các thứ Whisky, đủ các vùng miền với các hương vị quyến rũ, khó tả của từng loại Whisky. Phải nói cũng từ đây tôi mới có thêm chút kiến thức, kinh nghiệm để có thể tìm mua thứ sản phẩm này chính xác, hoặc như khi uống sẽ không bỏ đá vào Whisky hoặc là Malt (tức rượu mạch nha) mà chỉ có thể cho đá vào các loại Blended Whisky (rượu pha trộn) để chứng tỏ mình cũng là người sành rượu…

Giá trị kinh tế từ Whisky

Mỗi khi đến thăm và thưởng thức hương vị từng loại whisky ở từng nhà xưởng, chúng tôi luôn được người hướng dẫn cho biết, người dân Scotland luôn tự hào và xem Whisky như một báu vật thiên nhiên ban tặng cho vương quốc cao nguyên này. Thứ rượu Whisky do chính người Scotland sản xuất, chưng cất với một quy trình kiểm tra nghiêm ngặt được thế giới biết đến “Scottish” hay “Scotch” đã trở thành một thương hiệu rượu mạnh số một thế giới.

Không chỉ được yêu thích, ưa chuộng mà nó trở thành thứ hàng hóa sang trọng được bán rộng rãi trên khắp thế giới, các nhà hàng quán bar luôn tự hào về doanh số bán hàng kỷ lục. Được biết từ Whisky còn giải quyết việc làm cho trên 14.000 lao động làm việc trong các ngành công nghiệp Whisky. Bên cạnh đó còn có khoảng 70.000 người làm việc trong các ngành cung ứng liên quan đến Whisky. Trung bình hàng năm có khoảng 1.000 triệu chai Whisky được bán. Doanh số từ Whisky xuất khẩu đạt trên 3 tỷ bảng Anh. Trong đó trên 80% là từ Blended Whisky với giá trị kinh tế lớn mang lại cho Scotland. Chính vì vậy mà từ chính quyền, nhà sản xuất, doanh nghiệp và người dân Scotland luôn ý thức trong mọi điều kiện, hoàn cảnh phải giữ gìn uy tín, chất lượng thương hiệu tuyệt đối cho thứ sản phẩm được coi là báu vật mang tên Whisky “Scottish” hay “Scotch” của xứ sở mình.

Tại Việt Nam được biết từ năm 2010, theo đề nghị từ Đại sứ quán Anh nhằm đảm bảo uy tín thương hiệu của Whisky, Cục sở hữu trí tuệ Việt Nam đã trao giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý “Scotch Whisky” cho Đại sứ quán Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland tại Hà Nội, với sự chứng kiến của đại diện phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, Hiệp hội Scotch Whisky cùng các cơ quan truyền thông, thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc thực thi các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ, trong đó có việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho xuất xứ của sản phẩm sành điệu này.

Đỗ Ngọc Dũng

Thu qua Phủ Quỳ

Những cánh đồng lúa rộng nghìn mẫu rực vàng như một nỗi day dứt khi vào mùa gặt. Đất trời đang trôi xuôi đến những...