Thánh địa Machu Picchu - Peru

Thế giới biết đến di sản này là do công lao của nhà thám hiểm và khảo cổ Hiram Bingham người Mỹ. Ngày 24/7/1911, ông đến được Machu Picchu, nhờ người dân bản xứ Quechua dẫn đường nên ông đã phát hiện ra nơi đây và đặt tên cho di sản này là “Thành phố đã mất của người Inca”. Như vậy, từ ngày nhà thám hiểm phát hiện ra thì thị trấn Machu Picchu đã bị bỏ quên đã trên 400 năm, tính từ ngày đế chế Inca bị sụp đổ. Thị trấn này không được người xưa xây ghi tên trong cổ sử của Peru. Bởi thế nó được mang tên ngọn núi gần đó là Machu Picchu.

Theo các nhà khảo cổ học, nhà vua Pachacuti bắt đầu cho xây đựng Machu Picchu vào khoảng năm 1440. Machu Picchu không phải là một thành phố thông thường mà là một nơi nghỉ dưỡng của giới cầm quyền và quý tộc Inca từ thủ đô triều chính Cuzco đến đây hưởng thụ.

Đền thờ Mặt Trời

Thị trấn Machu Picchu nằm ở một địa điểm hoang vắng nhưng rất hùng vĩ thuộc dãy núi Andes. Do xây dựng một nơi rất cheo leo nên đã bỏ hoang từ lâu, lại bị cây rừng phủ kín trong nhiều thế kỷ, thánh địa Machu Picchu bị tàn phá nặng nề, trước khi người Tây Ban Nha xâm chiếm và tiêu diệt đế chế Inca.

Mặc dù đã đọc và nghiên cứu qua nhiều tài liệu, nhưng khi đặt chân đến đây, người viết bài này cảm thấy hết sức sững sờ trước vẻ đẹp kỳ diệu và vô cùng hoành tráng, mặc dù công trình chỉ còn là phế tích. Tuy vậy tôi vẫn nhìn thấy ở đây còn có những thủy kiều, những ngôi nhà tắm công cộng, những bức tường hình vòm, một kiểu kiến trúc đặc trưng của người Inca và toàn bộ công trình đều được xây bằng đá hoa cương đen tuyền rất lộng lẫy.

Người hướng dẫn du lịch cho biết, thành phố Machu Picchu gồm có 140 công trình lớn nhỏ khác nhau, đủ các loại kiến trúc từ đền thờ, lâu đài, lăng mộ, quảng trường, đường sá, ngõ hẻm, nhà tắm và khoảng 200 nhà ở bao gồm nhà dân, trại lính, nhà kho, nhà tù, xưởng thủ công, nhà dành cho hoàng gia, giới quý tộc của đế chế Inca. Tất cả đều tọa lạc bên sườn núi cao. Trên triền núi giữa các khu nhà có những vách đá khối ốp quanh các ô đất, tạo thành những ruộng bậc thang đẹp đến ngỡ ngàng. Thành phố Machu Picchu có hai đường dẫn nước đổ vào các khu nhà ở được ưu tiên theo thứ bậc xã hội. 

Theo quan sát của tôi, thị trấn này hiện có tất cả 16 nhà tắm công cộng, chúng được khoét sâu vào lòng núi đá và được bố trí, sắp xếp theo một bố cục rất hợp lý cho người sử dụng. Nghệ thuật kiến trúc thánh địa Machu Picchu khá kỳ thú, các cầu thang lên xuống được khoét vào bên sườn núi đá, những cửa sổ lớn mở ra trên dốc núi. Các đền thờ ở Machu Picchu đều được xây bằng những khối đá cực lớn, nặng hàng chục tấn, được xếp bên nhau không dùng vôi vữa, mà rất ăn khớp một cách khó tưởng tượng nổi, lại nằm ngay ở sườn núi dốc dựng đứng, càng làm tăng thêm vẻ uy nghi, hùng vĩ.

Theo các chuyên gia, người Inca là những bậc thầy trong việc xây dựng các bức tường đá không dùng vữa. Những khối đá được xếp với nhau một cách rất hoàn hảo, tới mức một tờ giấy, hay một lưỡi dao mỏng cũng khó có thể lọt qua khe hở giữa hai khối đá lắp kề nhau. Người dân ở đây nói rằng, chính nhờ việc xây không dùng vữa này, khiến cho thành phố có khả năng chống động đất. Bởi khi có động đất, các khối đá trong tòa nhà sẽ “nhảy múa” rung chuyển theo xung động của trận động đất, rồi sau đó trở lại vị trí cũ. Do đó nếu không xây theo phương pháp này, nhiều tòa nhà ở Machu Picchu đã sụp đổ do vùng này thường xảy ra động đất.

Công trình xây bằng đá.

Trên một gò đất cao, đứng tại đây có thể nhìn bao quát xung quanh, đó là địa điểm được chọn để hành lễ. Xung quanh vị trí này có tường xây bao quanh không có mái che, gọi là khu Mặt Trời. Tương truyền tại đây đặt một chiếc đĩa lớn bằng vàng, tượng trưng cho mặt trời. Khi ánh nắng mặt trời rọi thẳng vào chiếc đĩa vàng chính là lúc bắt đầu giờ hành lễ. Tiếc thay chiếc đĩa này đã bị mất. Đặc biệt người ta tìm thấy ở đây có nhiều tượng đá với hình thù kỳ lạ. Một số nhà nghiên cứu cho rằng những tượng đá này có thể dùng phục vụ cho đài quan sát thiên văn, nơi tiến hành những tính toán về vị trí của mặt trời.

Hiện còn lại xung quanh Machu Picchu một bức tường thành cao, dày bảo vệ. Phía ngoài tường bảo vệ là một con hào sâu và vọng gác. Nhiều nhà khoa học cho rằng Machu Picchu có thể từng là kinh đô của người Inca, là thánh địa của nhà vua Inca thứ IX là Pachacuti và có khoảng 1.000 người sinh sống tại đây. Tuy nhiên dựa vào số lượng đền thờ và địa điểm hành lễ còn lại, các nhà khoa học lại nghiêng về giả định cho rằng Machu Picchu là một trung tâm  tôn giáo quan trọng của người Inca.

Phía Tây Machu Picchu có nhiều đền thờ và địa điểm hành lễ nhất. Rõ ràng đây là nơi cử hành nghi lễ tôn giáo. Đặc biệt qua các cuộc khai quật khảo cổ, người ta tìm thấy ở đây có khoảng 100 bộ hài cốt, mà đa phần là hài cốt phụ nữ trẻ, chưa lập gia đình, còn trinh tiết, đã đưa đến giả định rằng: Machu Picchu là nơi người Inca làm lễ hiến tế phụ nữ theo nghi thức tôn giáo của người Inca.

Tôi hỏi: “Tại sao Machu Picchu bị bỏ phế hoang tàn trước khi người Tây Ban Nha đến xâm chiếm, mà không bị kẻ xâm lược vừa mới đến này đã phát hiện ra?”. Anh bạn đồng hành cùng tôi trả lời: “Theo các nhà nghiên cứu Peru có thể là do con đường độc đạo, dốc dựng đứng dẫn đến thánh địa Machu Picchu đã bị cây cỏ mọc um tùm, che mất lối đi. Đồng thời khi người Tây Ban Nha đến họ phải mất một thời gian khá dài để tìm hiểu phong tục tập quán và học tiếng nói của người dân bản xứ.  Nhờ vậy mà người Inca che giấu không cho kẻ xâm lược biết thị trấn Machu Picchu”.

Tại thành phố Machu Picchu, từ Cổng Mặt Trời (Inti Punku) có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh các ngọn núi hùng vĩ của đất nước Peru tươi đẹp. Đây cũng là nơi lý tưởng để ngắm hoàng hôn rực rỡ của vùng đất Nam Mỹ, Tây bán cầu.

Đền thờ Mặt Trời (Temple of the Sun) là một trong những công trình đặc biệt nhất của thánh địa Machu Picchu, được xây từ những viên đá mịn bằng cách xếp chồng lên nhau rất sít chặt. Kiến trúc khổng lồ này nổi bật nhất so với các công trình khác của Machu Picchu.

Rời đền Mặt Trời, tôi đến đền Kondor, một hạng mục của Machu Picchu, cũng được xây bằng đá với hình dạng giống như con chim kền kền. Phía sau ngôi đền là ngôi nhà tù, nơi giam giữ và cũng là nơi thực hiện xét xử các tù nhân. 

Ngày nay được sự quan tâm của Chính phủ Peru và sự giúp đỡ của UNESCO, Machu Picchu được tôn tạo và bảo quản khá tốt. Machu Picchu trở thành một nơi tham quan du lịch lý thú của du khách thập phương.

Bức tường xây bằng đá.

Khung cảnh thanh cao của Machu Picchu gợi cho tâm trí người ta về những con người hiền hậu, sống hòa hợp với thiên nhiên. Nhưng về vai trò của Machu Picchu  đối với người Inca cho đến nay vẫn là một điều bí ẩn. Hiện nay chỉ có đồ thủ công mỹ nghệ  của người Inca là còn tồn tại.

Nhà thơ Chile Pablo Neruda (1904 - 1973) khi đến vãn cảnh Machu Picchu đã viết: “Không khí mang theo nó mùi thơm của hoa chanh tạo nên sự tinh khiết cho khu vực xây dựng bắng đá hiu quạnh này”.

Thánh địa Machu Picchu đã được UNESCO ghi vào danh sách Di sản thế giới năm 1983. Đặc biệt, ngày 7/7/2007, Tổ chức New Open World Coporation (NOWC) đã bình chọn Thánh địa Mach Picchu là một trong 7 kỳ quan của thế giới mới.

Trần Mạnh Thường

Thủ đô Vienna

Sau gần 8 giờ, ô tô lăn bánh trên cao tốc từ Frankfurt am Main, Đức, chúng tôi đã đến Vienna, thủ đô Áo. Nơi đây lừng...