Tôi sang Ba Lan dự Hội nghị Dịch giả văn học Ba Lan toàn thế giới lần thứ VI

Chiều ngày 27/6/2026, tôi rời Hà Nội sang Warszawa bằng máy bay của hãng hàng không Qatar Airways. Chuyến bay chở tôi đã hạ cánh an toàn tại sân bay Chopin Warszawa, mặc dầu trước khi cất cánh tôi có đôi chút lo ngại do chiến sự ở Trung Đông. Cứ tưởng sang Ba Lan lần này là thời cơ để tôi có ba tuần trốn nắng Việt Nam. Điều bất ngờ đã xảy ra. Ngay ngày hôm sau, ngày 28/6, thủ đô Ba Lan nắng nóng như đổ lửa, còn nóng hơn cả Hà Nội, khi nhiệt độ tại đây lên tới khoảng bốn mươi độ. May thay, chỉ hai ngày sau, nắng nóng hoàn toàn chấm dứt, nhiệt độ hạ xuống hai tư hai lăm, ban đêm còn xuống thấp hơn hai mươi độ. Dân Warszawa vui bụng, còn tôi cũng sướng bụng, vì tôi bắt đầu được hưởng thụ khí trời mát mẻ ở Ba Lan, điều tôi đã chắc mẩm trước khi lên đường.

Ngày 1/7/2026, tôi lên xe lửa xuống thành phố cố đô Krakow, cách Warszawa 300km về phía nam. Chuyến tàu tốc hành chạy êm như ru, không tiếng ồn. Tôi say sưa ngắm cảnh dọc đường, những cánh rừng xanh mướt mát, những cánh đồng rộng bao la, bằng phẳng, trải dài dọc hai bên đường tàu.  Xin nói thêm, diện tích Ba Lan xấp xỉ diện tích nước ta, hầu như chỉ có đồng bằng, núi non không đáng kể.

Tôi chạnh nhớ, cách đây mấy chục năm, hồi còn công tác tại Đại sứ quán Việt Nam ở Warszawa (1996 - 2000), tôi đã có dịp được tuỳ tùng Bộ trưởng Văn hoá Trần Hoàn trong chuyến viếng thăm Krakow của ông. Chiêm ngưỡng cảnh đẹp mê hồn dọc hai bên đường tàu, nhạc sĩ đã tột cùng xúc động, ông ngẫu hứng sáng tác ngay ca khúc Em ơi Ba Lan. Tôi vẫn còn nhớ, ngồi cạnh ông, tôi nghe ông lẩm nhẩm những ca từ mà tôi là người đầu tiên trực nghe từ miệng ông.

Các dịch giả tham dự Hội nghị Dịch giả văn học Ba Lan toàn thế giới lần thứ VI

Hội nghị Dịch giả văn học Ba Lan toàn thế giới lần thứ VI được tổ chức tại Trung tâm hội nghị ICE thành phố Krakow, tọa lạc trên bờ sông Visla, khánh thành năm 2014. Đây là một trung tâm hội nghị lớn hàng đầu ở Ba Lan, với diện tích sử dụng lên tới 37.015m2. Hội trường lớn (Sala Auditorium) có sức chứa đến 3.200 người.

Tham dự hội nghị có khoảng 300 dịch giả văn học Ba Lan với trên 50 ngôn ngữ khác nhau. Tại hội nghị này chỉ duy nhất một thứ tiếng được sử dụng, đó là tiếng Ba Lan. Tại vì, tất cả các dịch giả tham dự hội nghị đều là những dịch giả trực dịch tiếng Ba Lan, họ thông thạo ngôn ngữ này. Đoàn Việt nam tham dự hội nghị có bốn dịch giả: Lê Bá Thự, Nguyễn Thị Thanh Thư (từ Việt Nam sang) và Nguyễn Văn Thái, Thái Linh (đang sinh sống tại Ba Lan).

9h30 ngày 2/7/2026, Hội nghị Dịch giả văn học Ba Lan toàn thế giới lần thứ VI bắt đầu. Hội trường chật kín người tham dự, ngoài dịch giả còn có đông đảo khách mời khác. Sau tuyên bố khai mạc Hội nghị của Giám đốc Viện sách, ông Grzegorz Jankowicz là bài phát biểu dẫn đề của nhà thơ, nhà văn, họa sĩ Jacek Dehnel và phát biểu chào mừng của Bộ trưởng Bộ Văn hoá và Di sản quốc gia Ba Lan, bà Marta Cienkowska.

Lễ khai mạc chỉ diễn ra trong ba mươi phút, ngay sau đó hội nghị triển khai 40 cuộc giao lưu, tọa đàm, trao đổi, với hàng chục chủ đề khác nhau về văn hoá, văn học và dịch thuật, đó là: Có gì mới trong văn xuôi, trí tuệ nhân tạo và văn học, Về dịch thuật văn học thiếu nhi, Những tác phẩm kinh điển hiện đại, Điều gì mới trong văn học trinh thám, Có gì mới trong tiếng Ba Lan hiện đại, Sách Ba lan trên màn ảnh - chúng ta có thể xem gì, Làm thế nào để quảng bá thơ Ba Lan, Dịch giả với tư cách là người kiến tạo tuyển tập văn học, Có gì mới trong kịch, Có gì mới trong thể loại phóng sự, Có gì mới trong văn học dành cho thiếu nhi và thanh thiếu niên? Có gì mới trong văn học kỳ ảo, Về những bước ngoặt của thể loại  tản văn hiện đại, Làm thế nào để dịch, quảng bá và bán truyện tranh? Có gì mới trong thơ ca? Làm thế nào để chuẩn bị đề xuất gửi nhà xuất bản? Nên ký loại hợp đồng nào với nhà xuất bản? Xung quanh tiểu thuyết “Lód” (“Băng”) của Jacek Dukaj, Xung quanh tác phẩm “Người có răng thì cười” của Zyta Rudzka, “Búp bê” hay Đồi phù thuỷ”? - về việc dịch thuật và tìm nhà xuất bản cho các tác phẩm kinh điển Ba Lan, Xung quanh tiểu thuyết “Lakomy” của Malgorzata Lebda, Xung quanh tiểu thuyết “Kẻ trộm bóng đèn” của Tomasz Roycki, Xung quanh tiểu thuyết “Empuzjon” của Olga Tokarczuk.

Trong ba ngày làm việc các dịch giả tham dự hội nghị có thể chọn những cuộc tọa đàm, giao lưu có đề tài mình quan tâm để tham dự.

Tối 3/7/2026 đã diễn ra buổi lễ trọng thể trao Giải thưởng Transatlantyk (Con tàu xuyên Đại Tây Dương), giải thưởng văn học dịch hàng năm danh giá nhất Ba Lan, với 50 ngàn zloty tiền thưởng (trên 10 ngàn EURO) dành cho dịch giả văn học Ba Lan xuất sắc nhất. Người được nhận giải thưởng này năm 2026 là dịch giả Tapani Karkkainen, người Phần Lan.

Theo tôi, mỗi kỳ hội nghị dịch giả văn học Ba Lan là cơ hội tuyệt vời để chúng tôi gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm với các nhà văn, các nhà xuất bản, các nhà nghiên cứu, phê bình văn học của Ba Lan cũng như các dịch giả từ nhiều quốc gia khác nhau. Những thông tin được cung cấp về sự phát triển của văn hóa và văn học Ba Lan, các tác phẩm văn học Ba Lan, là vô cùng quý giá, góp phần hỗ trợ hiệu quả cho công việc giới thiệu văn học Ba Lan của chúng tôi.

Thăm Đại sứ quán Việt Nam tại Ba Lan

Năm 1996 - 2000, tôi từng công tác tại Đại sứ quán Việt Nam ở Ba Lan với cương vị Bí thư thứ nhất. Tôi đến thăm Đại sứ quán Việt Nam lần này với tư cách là cán bộ cũ của cơ quan. Đại sứ Hà Hoàng Hải cùng Bí thư thứ hai Đại sứ quán Lê Tuyết Nga tiếp tôi.

Trò chuyện thân mật với tôi, Đại sứ chia sẻ một số thông tin về hoạt động của Đại sứ quán ta và cộng đồng người Việt tại Ba Lan trong thời gian qua, nhất là những hoạt động trong lĩnh vực văn hoá và văn học nghệ thuật.

Dịch giả Lê Bá Thự tặng sách Đại sứ Hà Hoàng Hải

Hoạt động mới nhất diễn ra ngày 4/7/2026 tại Trung tâm thành cổ Wroclaw, lễ hội văn hóa Việt Nam đã diễn ra trong bầu không khí lễ hội đầy sôi động và màu sắc, mang đậm nét văn hóa, nghệ thuật và ẩm thực truyền thống của Việt Nam. Sự kiện được bảo trợ danh dự bởi Đại sứ Việt Nam tại Ba Lan và Thị trưởng thành phố Wroclaw; được đồng tài trợ và phối hợp tổ chức bởi thành phố Wroclaw, Hội người Việt Nam tại Ba Lan - Chi hội Wroclaw, Quỹ Hỗ trợ hội nhập người Việt Nam, Hội Phụ nữ, Hội Sinh viên Việt Nam tại Ba Lan.

Phát biểu khai mạc, Đại sứ Hà Hoàng Hải nhấn mạnh, Việt Nam - Ba Lan có quan hệ hữu nghị truyền thống trên 75 năm và hiện là những đối tác quan trọng của nhau; tại Ba Lan có trên 30 nghìn người Việt sinh sống, học tập, làm việc, trở thành cầu nối gắn kết, vun đắp tình hữu nghị giữa hai dân tộc. Sự kiện được nhiều cơ quan truyền thông, nền tảng mạng xã hội Ba Lan và thành phố Wroclaw đưa tin đậm nét, góp phần quảng bá, lan tỏa hình ảnh đất nước, con người, văn hóa, du lịch Việt Nam cũng như sự thành công trong quá trình hội nhập của cộng đồng người Việt tại Ba Lan.

Đại sứ cho biết, Ba Lan dự kiến sắp tới sẽ thành lập Viện Văn hoá Ba Lan tại khu vực Đông Nam Á và Việt Nam rất có thể được lựa chọn làm địa điểm cho cơ quan văn hoá này.

Cảm ơn Đại sứ Hà Hoàng Hải về cuộc gặp mặt thân tình hôm nay, tôi đã trao tặng Đại sứ và Đại sứ quán một số tác phẩm sáng tác và dịch thuật của tôi: hồi ức Tôi và làng tôi, Lê Bá Thự - Tiểu luận & Phê bình Văn học, Lê Bá Thự - Tác phẩm và Dư luận và một số tờ báo văn học nghệ thuật có bài viết của tôi.

Gặp gỡ, giao lưu với cộng đồng người Việt tại Ba Lan

Chiều 17/7/2026 tại Nhà hàng Vân Bình (Warszawa), báo Quê Việt trực thuộc Hội người Việt Nam tại Ba Lan đã tổ chức cuộc gặp gỡ, giao lưu với bốn dịch giả văn học Ba Lan: Lê Bá Thự, Nguyễn Văn Thái, Nguyễn Thanh Thư và Thái Linh vừa tham dự Hội nghị Dịch giả văn học Ba Lan toàn thế giới lần thứ VI trong các ngày 2 - 4/7/2026. Buổi giao lưu có sự hiện diện của đại diện Đại sứ quán Việt Nam tại Ba Lan, Hội Người Việt Nam tại Ba Lan, Câu lạc bộ Văn thơ tại Ba Lan cùng đông đảo văn nghệ sĩ, bạn đọc và những người yêu mến văn học Ba Lan.

Bốn dịch giả văn học Ba Lan: Lê Bá Thự, Nguyễn Văn Thái, Nguyễn Thanh Thư và Thái Linh gặp gỡ, giao lưu với cộng đồng người Việt tại Ba Lan

Không gian buổi gặp mặt diễn ra trang trọng nhưng gần gũi, nơi những câu chuyện về sách, về nghề dịch và về tình yêu dành cho văn hóa Ba Lan được sẻ chia bằng tất cả sự chân thành. Các dịch giả đã thông báo về kết quả hội nghị nói trên và chia sẻ với bà con cộng đồng thành quả dịch thuật văn học Ba Lan của mình. Cuộc gặp gỡ đã diễn ra trong không khí thấm đẫm tình cảm của bà con dành cho bốn dịch giả, những người đã chuyển ngữ trên sáu mươi đầu sách văn học Ba Lan sang tiếng Việt, góp phần tăng cường quan hệ hữu nghị, hiểu biết lẫn nhau giữa hai dân tộc Việt Nam - Ba Lan.

Trong bài Những người bắc nhịp cầu văn chương, biên tập viên báo Quê Việt, anh Xuân Dương, viết: “Lắng nghe những chia sẻ của bốn dịch giả, người tham dự dễ dàng nhận ra một điểm chung: không ai xem dịch thuật đơn thuần là công việc chuyển đổi ngôn ngữ. Dịch văn học là quá trình tái tạo thế giới nghệ thuật của tác giả trong một nền văn hóa khác. Người dịch phải đồng thời là nhà ngôn ngữ học, nhà văn hóa học, nhà phê bình và đôi khi còn là nhà sáng tạo. Chỉ một từ, một hình ảnh hay một nhịp câu cũng có thể quyết định linh hồn của cả tác phẩm. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò của dịch giả càng trở nên đặc biệt quan trọng. Họ không chỉ đưa văn học Ba Lan đến với Việt Nam mà còn góp phần xây dựng sự thấu hiểu, đồng cảm và tôn trọng lẫn nhau giữa hai dân tộc. Có lẽ vì thế, Hội nghị Dịch giả Văn học Ba Lan toàn thế giới không chỉ là một sự kiện nghề nghiệp, mà còn là diễn đàn của những "đại sứ văn hóa" - những người âm thầm mang theo ngôn ngữ, ký ức và tâm hồn của một dân tộc để trao gửi cho dân tộc khác”.

Với cảm xúc dâng trào, tôi đã đọc bài thơ Hoa lipa và hoa sữa, bài thơ tôi viết mấy chục năm về trước: “Đêm hè ở Vacsava/ Thoang thoảng mùi hoa lipa/ Anh chạnh nhớ về Hà Nội/ Nhớ hương hoa sữa quê nhà/ Nhớ ngày anh sắp đi xa/ Đúng mùa cây sữa trổ hoa/ Hôn em trong đêm Hà Nội/ Hương nồng trời đầy sao sa/ Dẫu rằng anh ở phương xa/ Cách nhau muôn trùng thương nhớ/ Mỗi khi nghĩ về hoa sữa/ Là anh lại gặp quê nhà/ Đêm hè ở Vacsava/ Thoang thoảng mùi hoa lipa/ Lại nhớ đêm nao Hà Nội/ Cái đêm tình của đôi ta”.

Gặp gỡ bà con đồng hương Thanh Hóa tại Ba Lan

Về cuộc gặp gỡ này, anh Đỗ Năm, Chủ tịch Hội đồng hương Thanh Hóa tại Ba Lan viết: “Chiều tối Chủ nhật ngày 12/7/2026, Hội đồng hương Thanh Hóa tại Ba Lan đã tổ chức cuộc gặp gỡ thân mật với nhà văn dịch giả Lê Bá Thự, nhân dịp anh sang dự Hội nghị dịch giả văn học Ba Lan toàn thế giới lần thứ sáu.

Buổi liên hoan gặp mặt đã diễn ra trong bầu không khí ấm tình đồng hương và vô cùng thân mật. Anh Lê Bá Thự - Cựu sinh viên Đại học Bách khoa Warszawa, Bí thư thứ nhất ĐSQ Việt Nam tại Ba Lan nhiệm kỳ 1996-2000 và là nhà văn, nhà thơ, dịch giả nổi tiếng - đã chia sẻ với những người em, người cháu trong đại gia đình Thanh Hoá yêu thương về những kỷ niệm đối với con người, đất nước Ba Lan, giới thiệu những tác phẩm văn học do anh sáng tác, dịch thuật, cùng với những huân chương, huy chương mà anh đã được trao tặng từ các cơ quan, nhà nước Ba Lan cũng như Việt Nam.

Chúng tôi vô cùng xúc động và tự hào về anh Lê Bá Thự, cảm ơn anh đã tận tụy, chu đáo mang theo cả sách, báo từ Việt Nam đem sang trao tặng cho mọi người. Thay mặt bà con trong cộng đồng người Thanh Hoá đang sinh sống tại Ba Lan, tôi kính chúc anh Lê Bá Thự, tuổi 84 luôn mạnh khỏe tràn đầy năng lượng, để tiếp tục tỏa sáng trong sự nghiệp và hưởng trọn niềm vui cùng con cháu trong gia đình”.

Dịch giả Lê Bá Thự gặp gỡ bà con đồng hương Thanh Hóa tại Ba Lan

Tôi thực sự xúc động trước tình cảm chân thành, nồng ấm của bà con xứ Thanh dành cho tôi. Sau khi tặng một số tác phẩm văn học của tôi, trong đó có cuốn hồi ký Tôi và làng tôi, tôi đã đọc bài thơ Nơi sông Mã sông Chu tôi viết về quê hương Thanh Hóa. Bài thơ khá dài, hai khổ cuối cùng của bài thơ tôi viết: “Hôm nay tôi đi trên đường quê hương/ Thoang thoảng đâu đây mùi thơm hoa giẻ/ Hoa của tình quê của thời son trẻ/ Thức dậy trong tôi những kỷ niệm làng/ Trời tỉnh Thanh hôm nay nắng chói chang/ Tắm mát hồn tôi sông Chu sông Mã/ Người quê tôi dù có đi muôn ngả/ Nhớ sông Chu sông Mã lại muốn về”.

Theo thông tin tôi được cung cấp, tại thủ đô Warszawa có trên 400 người Thanh Hoá đang làm ăn sinh sống, không tính trẻ em. Nói chung người Thanh Hoá ở Ba Lan làm ăn phát đạt, nhiều người trở thành đại gia, giàu có. Người xứ Thanh ở Ba Lan luôn luôn hướng về quê hương, nơi sông Mã, sông Chu, như câu thơ tôi viết: “Người quê tôi dù có đi muôn ngả/ Nhớ sông Chu sông Mã lại muốn về”.

Sau ba tuần vắng mặt tại Việt Nam, do sang Ba Lan dự Hội nghị Dịch giả văn học Ba Lan toàn thế giới lần thứ VI, ngày thứ năm, 23 tháng 7, tôi lại đến tòa soạn Thời báo Văn học Nghệ thuật, tham dự cuộc họp mặt hàng tuần, lại cùng các nhà văn, nhà báo thân quen giao lưu, chia sẻ thông tin, bình luận thời cuộc.

Thưởng thức những quả anh đào chín mọng, ngọt lành, tôi mang về từ Ba Lan, cùng nhau cụng ly, nhấm nháp “Rượu Bò rừng” (Żubrówka), loại rượu đặc sản Ba Lan, vốn được nhiều nhà văn nhà báo Việt Nam, như nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, Hoàng Trần Cương, hồi các anh còn sống, ưa chuộng, các bạn đồng nghiệp nồng nhiệt chúc mừng tôi về thành công tốt đẹp toàn diện của chuyến đi Ba Lan lần này của tôi.