Bản quyền phát hành âm nhạc thời nền tảng số: “Không còn chỗ cho sự mơ hồ”

Đằng sau sự bùng nổ ấy là những thách thức về quyền sở hữu, doanh thu, trách nhiệm pháp lý và cách các nghệ sĩ, đơn vị phát hành thích nghi với cuộc chơi toàn cầu.

Trong cuộc trao đổi dưới đây, ông Nguyễn Văn Dũng, CEO của TD Network người có nhiều năm làm việc trong lĩnh vực phân phối và truyền thông âm nhạc số, chia sẻ góc nhìn về thực trạng bản quyền và con đường phát hành âm nhạc tại Việt Nam hiện nay.

Thưa ông, bản quyền âm nhạc hiện nay đang đứng trước những thay đổi lớn nào?

Thay đổi lớn nhất là tốc độ và phạm vi sử dụng tác phẩm. Trước đây, một ca khúc chủ yếu được khai thác qua CD, radio hoặc biểu diễn trực tiếp. Ngày nay, chỉ cần một đoạn nhạc dài 15–30 giây, bài hát có thể xuất hiện đồng thời trên TikTok, Facebook, YouTube Shorts, Instagram Reels, Spotify hay các nền tảng streaming khác.

Theo CEO Nguyễn Văn Dũng bản quyền âm nhạc trở thành yếu tố then chốt trong kỷ nguyên phát hành số và mạng xã hội.

Điều này khiến khái niệm bản quyền không còn gói gọn trong “ai là tác giả”, mà mở rộng sang “ai được quyền sử dụng, sử dụng ở đâu, trong bao lâu và tạo ra giá trị kinh tế như thế nào”. Nếu không có hệ thống quản lý rõ ràng, quyền lợi của người sáng tạo rất dễ bị xâm phạm hoặc thất thoát.

Nhiều nghệ sĩ trẻ cho rằng họ “không quá quan trọng bản quyền, miễn là bài hát nổi”. Quan điểm của ông ra sao?

Đây là suy nghĩ khá phổ biến, nhưng cũng là một trong những rủi ro lớn nhất. Việc một ca khúc nổi lên mà không có kiểm soát bản quyền giống như xây nhà trên nền đất chưa có sổ đỏ. Khi bài hát đạt hàng triệu lượt nghe, vấn đề tranh chấp sẽ xuất hiện: ai thu tiền, ai có quyền cấp phép, ai chịu trách nhiệm khi có khiếu nại.

Ở giai đoạn đầu, nghệ sĩ có thể thấy lợi ích từ độ phủ truyền thông. Nhưng về dài hạn, nếu quyền sở hữu không rõ ràng, chính họ là người mất nhiều nhất, từ doanh thu, cơ hội hợp tác cho đến quyền kiểm soát tác phẩm của mình.

Vậy vai trò của đơn vị phát hành trong bối cảnh này là gì?

Đơn vị phát hành hiện nay không chỉ đơn thuần là “đưa nhạc lên nền tảng”. Họ đóng vai trò như người quản lý hệ sinh thái: đăng ký bản quyền, phân phối nội dung, theo dõi việc sử dụng tác phẩm, thu - phân chia doanh thu và xử lý vi phạm nếu có.

Một bài hát khi phát hành chuyên nghiệp sẽ đi kèm hồ sơ pháp lý đầy đủ: thông tin tác giả, đồng tác giả, nhà sản xuất, tỷ lệ sở hữu, phạm vi khai thác. Điều này đặc biệt quan trọng khi bài hát được sử dụng trong quảng cáo, phim ảnh hoặc lan tỏa mạnh trên mạng xã hội.

TikTok đang được xem là “mảnh đất vàng” cho âm nhạc. Điều này tác động thế nào đến câu chuyện bản quyền?

TikTok mang lại cơ hội rất lớn, nhưng cũng đặt ra thách thức mới. Một đoạn nhạc có thể được hàng chục nghìn người sử dụng để tạo video, nhưng nếu không được cấp quyền đúng cách, doanh thu từ đó có thể không quay về đúng chủ sở hữu.

Ngoài ra, nhiều trường hợp bài hát viral trên TikTok trước khi được phát hành chính thức. Nếu không có chiến lược bản quyền ngay từ đầu, rất khó kiểm soát việc sao chép, chỉnh sửa hoặc sử dụng trái phép trên các nền tảng khác.

CEO Nguyễn Văn Dũng cho biết phát hành chuyên nghiệp giúp bảo vệ quyền lợi nghệ sĩ và giá trị lâu dài của tác phẩm.

Theo ông, đâu là những sai lầm phổ biến của nghệ sĩ khi phát hành nhạc hiện nay?

Sai lầm lớn nhất là xem nhẹ hợp đồng và quy trình pháp lý. Không ít nghệ sĩ ký kết vội vàng, không đọc kỹ điều khoản về quyền sở hữu hoặc thời hạn khai thác. Một số khác tự phát hành nhưng không đăng ký bản quyền đầy đủ, dẫn đến tranh chấp khi tác phẩm thành công.

Bên cạnh đó, nhiều người chỉ tập trung vào việc “làm sao để viral”, mà quên mất rằng một sản phẩm âm nhạc cần vòng đời dài hơn một xu hướng mạng xã hội. Khi xu hướng qua đi, giá trị bền vững của tác phẩm mới là yếu tố quyết định.

Thông điệp ông muốn gửi tới các nghệ sĩ trẻ?

Hãy nghiêm túc với tác phẩm của mình ngay từ đầu. Một ca khúc được bảo vệ tốt về bản quyền không chỉ giúp nghệ sĩ yên tâm sáng tạo, mà còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong tương lai. Khi âm nhạc được đặt đúng giá trị, cả người sáng tạo lẫn thị trường đều được hưởng lợi.

Cảm ơn CEO Nguyễn Văn Dũng