Gia Lai – Khi hai miền di sản cùng mở một chân trời sáng tạo

Trong hai ngày 22 và 23/10/2026, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh ở phường Quy Nhơn, Đại hội đại biểu Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Gia Lai lần thứ I, nhiệm kỳ 2026–2031, diễn ra với sự tham dự của 353 đại biểu, đại diện cho 598 hội viên.

Dự Đại hội có bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, cùng đại diện các cơ quan, ban, ngành của tỉnh, các thế hệ cán bộ Hội và đông đảo văn nghệ sĩ. Về phía Trung ương có PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam. Sự hiện diện của lãnh đạo địa phương, đại diện các tổ chức văn học nghệ thuật và nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cho thấy Đại hội không chỉ là dịp kiện toàn bộ máy, mà còn là cuộc gặp gỡ để cùng suy nghĩ về tương lai sáng tạo của một vùng đất vừa mở rộng không gian phát triển.

Toàn cảnh Đại hội

Gia Lai hôm nay có một lợi thế không dễ tìm thấy ở nơi khác: phía cao nguyên là không gian cồng chiêng, những trường ca, sử thi và đời sống cộng đồng giàu bản sắc của các dân tộc Tây Nguyên; phía duyên hải là mạch nguồn văn hóa của vùng đất Bình Định trước đây, với truyền thống Tây Sơn, nghệ thuật tuồng Đào Tấn, bài chòi và những lớp trầm tích văn hiến lâu đời.

Hai miền văn hóa ấy vốn có lịch sử, cảnh quan và nhịp sống riêng, nay cùng hiện diện trong một địa phương. Nhưng sự gần nhau trên bản đồ chưa đủ làm nên sức mạnh văn hóa. Chỉ khi những người sáng tạo thực sự đi vào đời sống của nhau, hiểu và trân trọng sự khác biệt, những nguồn chất liệu ấy mới có thể gặp gỡ trong tác phẩm, tạo ra giá trị mới mà vẫn giữ được căn cốt của từng vùng đất.

Từ thực tế ấy, phát biểu tại Đại hội, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam nhận định: "Việc hợp nhất hai Hội Văn học Nghệ thuật không chỉ là sự thay đổi về tổ chức, mà còn là sự hội tụ của hai truyền thống văn học nghệ thuật, hai đội ngũ sáng tạo và những nguồn lực văn hóa phong phú, tạo nên một không gian sáng tạo mới rộng lớn và giàu tiềm năng hơn”.

Sự hội tụ chỉ thực sự có ý nghĩa khi chuyển hóa thành khả năng sáng tạo, thành môi trường nghề nghiệp cởi mở và cuối cùng là những tác phẩm đủ sức đi xa hơn phạm vi địa phương.

Nhìn lại hoạt động của văn nghệ sĩ Gia Lai và Bình Định trước đây, có cơ sở để tin vào khả năng ấy.

PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Phó Chủ tịch không chuyên trách Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phát biểu chỉ đạo Đại hội

Dẫu điều kiện còn nhiều khó khăn, các hoạt động sáng tác, nghiên cứu, trại viết, đi thực tế, triển lãm, hội thảo và quảng bá tác phẩm vẫn được duy trì; nhiều tác giả có tác phẩm được ghi nhận ở các giải thưởng trong và ngoài địa phương. Đặc biệt, sự quan tâm dành cho đề tài lịch sử, văn hóa và con người đã góp phần lưu giữ những nét riêng của vùng đất, từ ký ức buôn làng đến đời sống miền biển.

Theo đánh giá của PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, chính tinh thần trách nhiệm và sự đồng thuận của hội viên trong quá trình hợp nhất đã giúp hai tổ chức Hội từng bước ổn định, duy trì hoạt động chuyên môn và tăng cường gắn kết đội ngũ. Tuy nhiên, thành tựu của ngày hôm qua chỉ có thể trở thành điểm tựa cho ngày mai nếu tổ chức Hội mới không bằng lòng với việc cộng lại những gì đã có.

Từ những kết quả và cả những đòi hỏi mới ấy, điều cần thiết trước hết là xây dựng được một mái nhà nghề nghiệp thực sự chung, nơi người viết văn, làm thơ, sáng tác âm nhạc, hoạt động sân khấu, mỹ thuật, nhiếp ảnh hay nghiên cứu văn hóa dân gian đều cảm thấy được lắng nghe và có cơ hội đóng góp.

Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam đề nghị Hội xây dựng môi trường sinh hoạt “dân chủ, cởi mở, tôn trọng cá tính sáng tạo”. Sáng tạo cần tự do tìm tòi, trong khi một tổ chức Hội muốn vững mạnh lại cần sự đồng lòng. Đoàn kết vì thế không có nghĩa là xóa đi khác biệt, mà là biết kết nối những tài năng, thế hệ và cách tiếp cận nghệ thuật khác nhau trong một mục tiêu chung.

Từ một mái nhà chung như vậy, những chuyến đi thực tế có thể đưa nhà văn miền biển đến với đời sống cao nguyên, đưa nghệ sĩ Tây Nguyên tiếp cận sâu hơn những lớp văn hóa duyên hải; những cuộc trao đổi nghề nghiệp có thể nối kinh nghiệm của nghệ nhân với sự tìm tòi của người trẻ.

Đó không phải là những cuộc gặp gỡ mang tính hình thức, bởi văn học nghệ thuật chỉ có chiều sâu khi người sáng tạo có trải nghiệm, biết lắng nghe và biết đặt số phận con người ở trung tâm tác phẩm. Một câu chuyện bình dị nơi buôn làng, một thân phận giữa những biến động của đời sống hay một ký ức được gìn giữ qua tiếng hát dân gian đều có thể trở thành chất liệu nghệ thuật lớn, nếu được thể hiện bằng tài năng và sự chân thành.

Cũng từ yêu cầu đưa đời sống vào tác phẩm, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân đặc biệt lưu ý việc đầu tư chiều sâu cho tác phẩm và chăm lo lực lượng kế cận, nhất là văn nghệ sĩ trẻ, văn nghệ sĩ người dân tộc thiểu số. Đây là câu chuyện dài hạn đối với Gia Lai. Những giá trị văn hóa truyền thống không thể chỉ được giữ lại trong hồ sơ, bảo tàng hay các dịp trình diễn; chúng cần tiếp tục hiện diện trong đời sống và được các thế hệ mới tiếp nhận bằng ngôn ngữ sáng tạo của thời mình. Muốn vậy, người trẻ phải có cơ hội đi thực tế, học hỏi nghệ nhân, tiếp cận tư liệu, trao đổi với những người đi trước và quan trọng hơn, được khích lệ tìm tiếng nói riêng thay vì chỉ lặp lại những khuôn mẫu quen thuộc.

Nhưng tác phẩm dù tâm huyết đến đâu cũng khó phát huy hết giá trị nếu không tìm được con đường đến với công chúng. Việc đổi mới phương thức hoạt động, phát huy vai trò của Tạp chí Văn nghệ Gia Lai, tăng cường liên kết với các Hội chuyên ngành Trung ương và ứng dụng công nghệ để lưu giữ, giới thiệu, quảng bá tác phẩm, như Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam đề cập, vì thế cần được nhìn nhận như một phần của quá trình phát triển sáng tạo.

Chuyển đổi số không chỉ là thay đổi phương tiện đăng tải, mà còn mở ra cơ hội hình thành nguồn tư liệu văn hóa có hệ thống, giúp công chúng trẻ tiếp cận di sản và giúp tác phẩm của văn nghệ sĩ địa phương có thêm đời sống ngoài trang sách, sân khấu hay phòng triển lãm. Khi được thực hiện có chiều sâu, hoạt động ấy còn có thể góp phần kết nối văn học nghệ thuật với giáo dục, du lịch và quảng bá hình ảnh Gia Lai.

Tất nhiên, không thể đặt toàn bộ kỳ vọng ấy lên vai người nghệ sĩ. Sáng tạo cần tài năng và lao động bền bỉ, nhưng cũng cần môi trường, cơ chế và những điều kiện vật chất phù hợp. Tại Đại hội, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam bày tỏ mong muốn lãnh đạo tỉnh tiếp tục quan tâm về chính sách, tổ chức và nguồn lực, nhất là hỗ trợ sáng tác, quảng bá tác phẩm và bồi dưỡng lực lượng trẻ; đồng thời khẳng định Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam sẽ đồng hành, tạo điều kiện để Hội Gia Lai mở rộng giao lưu, liên kết với các tổ chức chuyên ngành và văn nghệ sĩ cả nước. Sự quan tâm ấy, nếu được chuyển thành những chương trình cụ thể và lâu dài, sẽ là điểm tựa để các định hướng của Đại hội đi vào thực chất.

Đại hội đã bầu 15 thành viên vào Ban Chấp hành, 5 thành viên vào Ban Thường vụ. NSƯT Đặng Công Hưng được bầu giữ chức Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Gia Lai khóa I, nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Vì thế, khi nhiệm kỳ 2026–2031 bắt đầu, những kỳ vọng cần được đặt vào đúng thước đo của văn học nghệ thuật. Đó không chỉ là số cuộc triển lãm, số trại sáng tác hay số tác phẩm được công bố, mà còn là những sáng tác có khả năng ở lại với người đọc, người xem; là những tài năng trẻ trưởng thành; là di sản được gìn giữ mà không đóng khung trong quá khứ.

Ra mắt Ban Chấp hành khóa mới Hội VHNT tỉnh Gia Lai lần thứ I, nhiệm kỳ 2026 – 2031

Từ tiếng cồng chiêng giữa đại ngàn đến nhịp phách bài chòi miền biển, Gia Lai đang có trong tay một kho tàng cảm hứng rộng lớn. Điều đáng chờ đợi sau Đại hội lần thứ I là từ cuộc hội tụ ấy sẽ xuất hiện những tác phẩm mang hơi thở cuộc sống hôm nay, vừa nhận ra gốc rễ văn hóa của mình, vừa đủ sức đối thoại với công chúng của một thời đại đang đổi thay.