Wislawa Szymborska: Một nhân cách đáng kính, một hồn thơ giản dị mà sâu sắc

Sự kiện diễn ra trong không gian dành riêng cho những người yêu thơ với trà, hoa và những bài thơ của nhà thơ đoạt giải Nobel người Ba Lan. (Ảnh: Huyền Thương)

Một nhân cách đáng kính

Dịch giả Nguyễn Thái Linh, người đã dịch nhiều bài thơ của Szymborska nhận định rằng, bà là một người ấm áp, giản dị, chung thuỷ, hóm hỉnh và đầy tri thức. Bà yêu thương con người, kể cả những con người bình thường nhất.

Nhà văn, dịch giả Lê Bá Thự - một người yêu thơ Szymborska, người cũng đã từng dịch rất nhiều thơ của bà cho biết, Wislawa Szymborska là một nhà thơ cực kỳ khiêm tốn, bà không thích xuất hiện trên tivi, trên báo chí, không thích xuất hiện trước đám đông. Nếu chúng ta muốn biết về bản thân bà thì chỉ còn có cách phải đọc thơ bà, bởi không bao giờ bà thổ lộ hoặc giải thích tiểu sử của mình.

Nhà văn, dịch giả Lê Bá Thự đã có những chia sẻ rất xúc động về nhà thơ Szymborska. (Ảnh: Huyền Thương)

Tại buổi giao lưu, nhà văn, dịch giả Lê Bá Thự đã chia sẻ kỷ niệm một lần được gặp mặt bà trực tiếp: Năm 2005, trong thời gian dự Hội nghị những người dịch văn học Ba Lan trên thế giới, tại nhà hát Slowacki cổ kính ở cố đô Krakow, tôi có cơ hội được gặp bà. Khi tôi tự giới thiệu, tôi là dịch giả Việt Nam, bà thốt lên: "Việt Nam! Tôi biết Việt Nam từ lâu, và tôi còn làm thơ về Việt Nam nữa đấy".

Theo nhà văn Lê Bá Thự, Wislawa Szymborska là một người bạn chân tình của Việt Nam, bà đã dành cho đất nước chúng ta rất nhiều tình cảm qua hai bài thơ đầy xúc động là "Việt Nam" và "Lá chắn". Hai bài thơ ấy đã góp phần giúp nhân dân thế giới hiểu đúng về cuộc kháng chiến chính nghĩa, những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam nói chung và của những người phụ nữ Việt Nam nói riêng. 

Một hồn thơ giản dị mà sâu sắc

Con người, nhân cách Szymborska như thế nào thì cách mà thơ của bà đến với trái tim người đọc cũng vậy, không ầm ĩ, không truyền thông ồn ào mà chỉ lặng lẽ, kín đáo, nhẹ nhàng nhưng lại tạo được những rung động mãnh liệt, lại in sâu trong tâm trí người đọc.

Szymborsk - Một trong những nhà thơ, nhà tiểu luận và dịch giả tài năng nhất của Ba Lan.

Trong suốt cuộc đời mình Szymborska chỉ viết khoảng 350 bài thơ, nhưng đó là 350 thi phẩm quan trọng, xếp vào hàng bậc nhất của nền thi ca Ba Lan mà nhà văn Lê Bá Thự gọi là "những tinh hoa đã vượt qua sự chọn lựa vô cùng khắt khe của tác giả”.

Qua những bài thơ tinh tế đã phản chiếu một tư duy sắc sảo và đầy nhân ái của tác giả với thế giới và cuộc đời. Mỗi một bài thơ của bà đều được đón nhận như một sự kiện quan trọng, các tác phẩm của bà đã được dịch ra hơn 40 thứ tiếng trên thế giới.

Nhà văn, dịch giả Lê Bá Thự khẳng định: Những bài thơ có sức truyền cảm mạnh mẽ của bà được chuyển ngữ sang tiếng Việt đã thực sự cuốn hút các nhà thơ, nhà văn và những người yêu văn học Ba Lan ở Việt Nam. Chúng sẽ là hình ảnh không bao giờ phai mờ của bà trong tâm trí người đọc nước ta.

Bạn đọc có thể thấy ở thơ bà một hồn thơ giản dị mà sâu sắc, đầy ẩn dụ và hóm hỉnh. Thơ Szymborska rất tinh tế, chính xác, đầy châm biếm thuần tuý, mang tính phản biện sâu sắc nhưng đồng thời cũng là tiếng nói trữ tình, say mê, tiếng nói yêu thương con người tha thiết nhưng không lâm li, giản dị nhưng rất sâu sắc, đầy trí tuệ, đầy minh triết nhưng cũng rất nhạy cảm.

Szymborska cũng là bậc thầy về ngôn từ, bà xây dựng cho mình một ngôn ngữ riêng, không lặp lại ai và không ai có thể lặp lại. Mỗi bài thơ của bà lại là một thế giới riêng, không lặp lại nhau, không bài nào giống bài nào.

Chia sẻ về việc dịch thơ của Szymborska, dịch giả Nguyễn Thái Linh cho biết: Tôi dịch thơ Szymborska như một trải nghiệm cuộc sống, mỗi bản dịch đều gắn với một kỷ niệm, một cảm xúc nào đó mà tôi đã trải qua.

Cũng theo dịch giả Nguyễn Thái Linh, thơ Szymborska rất khó dịch vì nó vô cùng chuẩn xác, mỗi một từ đều có ý nghĩa, mỗi bài thơ đều khác biệt, đều có bản sắc riêng.

Bạn đọc có thể thấy ở thơ bà một hồn thơ giản dị mà sâu sắc, đầy ẩn dụ và hóm hỉnh.

Trong cuộc đời sáng tác đầy vinh quang của Wislawa Szymborska, theo nhà văn, dịch giả Lê Bá Thự, bài thơ “Không có gì hai lần" là bài thơ bất hủ, in đậm trong lòng độc giả nhất.

Không có gì xảy ra hai lần

Sẽ chẳng bao giờ là như vậy

Mới hay đó là nguyên nhân

Khi sinh ra ta không thuần thục

Ta không lão luyện lúc từ trần

Bài thơ là một minh chứng cho sự tinh tế, khéo léo của Szymborska, tuy nói về cuộc sống và tình yêu nhưng từ đầu đến cuối tác giả lại không hề nhắc một lần nào hai từ “tình yêu”, mặc dầu đó là chủ đề của bài thơ.

Theo dịch giả Lê Bá Thư, "Không có gì xảy ra hai lần" đã phản ánh đúng thực tế cuộc sống. Mỗi người chúng ta đều nằm trong quy luật vật đổi sao dời, mỗi người chỉ sống có một lần và chỉ có vậy, số phận con người không lặp lại.

Sau trên nửa thế kỉ tồn tại, bài thơ "Không có gì hai lần" của bà đã ăn sâu vào tiềm thức, đi vào cuộc sống thường nhật của công chúng Ba Lan và những người yêu thơ của bà trên thế giới.

Huyền Thương

“Những ngày Văn học châu Âu“: Lễ hội văn học đa sắc màu

Ngày 13/5, tại Hà Nội, Hiệp hội các Viện Văn hóa châu Âu (EUNIC) và các Đại sứ quán châu Âu ở Việt Nam tổ chức...