Chủ tịch Hồ Chí Minh với nền báo chí cách mạng Việt Nam 

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là lãnh tụ cách mạng, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất của Việt Nam, mà còn là người sáng lập và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam. Ngày 18/6/1919, thay mặt những người yêu nước Việt Nam tại Pháp, Nguyễn Ái Quốc gửi đến Hội nghị hòa bình Versailles (Pháp) bản Yêu sách của nhân dân An Nam, bản yêu sách được đăng trên báo L’Humanité (Nhân đạo), cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Pháp cùng ngày được xem như bài báo đầu tiên của Người đánh dấu sự khởi đầu cho sự nghiệp báo chí cách mạng của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh.

Bản Yêu sách của nhân dân An Nam

Năm 1921, Người cùng một số nhà cách mạng châu Phi như Algeria, Maroque, Tunisi... thành lập Hội Liên hiệp Thuộc địa, đến năm 1922 cho ra đời tờ báo Le Paria (Người cùng khổ), cơ quan ngôn luận của Hội.

Để ra được tờ báo này, Nguyễn Ái Quốc cùng các đồng chí của mình, trước hết phải thành lập cho được Hội Hợp tác Người cùng khổ và mỗi người tham gia Hội phải đóng cổ phần. Nhưng số người đóng cổ phần không đủ, nên Hội Hợp tác Người Cùng khổ không ra được báo. Tuy nhiên Nguyễn Ái Quốc vẫn quyết tâm xuất bản tờ báo này và Người trở thành trụ cột của tờ báo, vừa là chủ nhiệm, chủ bút, phóng viên, biên tập viên và cả phát hành.

Trong lời kêu gọi nhân dân các nước thuộc địa, Nguyễn Ái Quốc nhấn mạnh: “Người cùng khổ là tờ báo đầu tiên có mục đích thực hiện tình đoàn kết nhân dân các nước thuộc địa với nhân dân chính quốc  đấu tranh chống kẻ thù chung. Để công việc được thành công, chúng tôi kêu gọi sự tận tâm của các bạn hãy gia nhập  Hội Hợp tác Người cùng khổ  và hãy đặt mua dài hạn báo Người cùng khổ - Le Paria”.

Số đầu tiên của báo Le Paria ra mắt bạn đọc ngày 01/4/1922, mỗi kỳ in ra 1.000 bản, mang nội dung chống chủ nghĩa thực dân, kêu gọi đoàn kết giữa các dân tộc bị áp bức. Báo tồn tại đến năm 1926, ra được 38 số, để lại dấu ấn đậm nét trong sự nghiệp báo chí cách mạng thế giới.

Tiếp nối hành trình làm báo cách mạng, tháng 11/1924, Nguyễn Ái Quốc được Quốc tế Cộng sản cử về công tác tại Quảng Châu, Trung Quốc. Tại đây Người sáng lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và xuất bản báo Thanh niên, số đầu tiên ra ngày 21/6/1925. Và sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời (nay CHXHCN Việt Nam) đã lấy ngày này làm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Tháng 11/1924, Nguyễn Ái Quốc được Quốc tế Cộng sản cử về công tác tại Quảng Châu, Trung Quốc. Tại đây Người sáng lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và xuất bản báo Thanh niên

Tháng 12/1926, Người cho xuất bản báo Công nông, dành cho giai cấp công nhân và nông dân. Tháng 2/1927, Nguyễn Ái Quốc tiếp tục cho ra đời báo Lính Kách mệnh (tiền thân của báo Quân đội Nhân dân ngày nay), nhằm phục vụ đội ngũ cán bộ, chiến sĩ quân đội cách mạng.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập (3/2/1930), để giới thiệu những vấn đề lý luận, hướng dẫn kinh nghiệm hoạt động cách mạng cho cán bộ đảng viên, Người chủ trương ra Tạp chí Đỏ (tiền thân của Tạp chí Cộng sản ngày nay), in ronéo, khổ tạp chí 13x19 cm, chữ đánh máy. Tạp chí Đỏ đã góp phần quan trọng  trong việc nâng cao nhận thức và kỹ năng  công tác cho cán bộ đảng viên.

Sau gần nửa thế kỷ bôn ba ở hải ngoại tìm đường cứu nước, năm 1941, Người trở về tổ quốc, ngay sau đó, Người cho thành lập báo Việt Nam Độc lập, kêu gọi toàn dân đứng lên chiến đấu giành độc lập dân tộc.

Điều đó cho thấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng báo chí, coi đó là vũ khí sắc bén của cách mạng Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại gần 2.000 bài báo, với hàng trăm bút danh khác nhau. Đó là một di sản vô cùng quý giá về tư tưởng, lý luận, phương pháp, làm báo cách mạng và nhân cách người làm báo.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi báo chí là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, văn hóa và người làm báo là chiến sĩ trên mặt trận ấy. Người còn xác định: “Bài báo là tờ hịch cách mạng”. “Cán bộ báo chí là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”, trích trong Điện của Chủ tịch Hồ Chí Minh chúc mừng Hội Nhà báo Á-Phi, năm 1965.

Với Người, báo chí là công cụ để phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân, người nhấn mạnh: “Đối tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng. Một tờ báo không được đại đa số dân chúng ham chuộng thì không xứng đáng là một tờ báo” (trích "Thư gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng" năm 1949)” và “Không riêng viết sách, viết báo, mà công tác gì muốn làm tốt phải coi trọng ý kiến của nhân dân”.

Tại Đại hội lần thứ II, Hội Nhà báo Việt Nam, ngày 16/4/1959, Người căn dặn: “Tất cả những người làm báo phải có lập trường chính trị vững chắc. Chính trị phải làm chủ. Đường lối chính trị đúng, thì những việc khác mới đúng được. Cho nên các báo chí của ta phải có đường lối chính trị đúng”. Đây là một yêu cầu nền tảng để báo chí cách mạng không bị chệch hướng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và các nhà báo tại Đại hội lần thứ II Hội Nhà báo Việt Nam, năm 1959. Ảnh tư liệu

Dù bận trăm công nghìn việc với vai trò một nhà lãnh đạo tối cao của đất nước, nhưng Bác vẫn luôn luôn quan tâm đến sự phát triển của nền báo chí cách mạng. Tại Đại hội II Hội Nhà báo Việt Nam, Bác nhận xét: ưu điểm các nhà báo là cơ bản, nhưng khuyết điểm vẫn còn nhiều. Một trong những khuyết điểm đó là nắm vấn đề chính trị không được chắc chắn. Người luôn nhắc nhở  phải học tập để tiến bộ, phê phán thói tự mãn: “Muốn tiến bộ, muốn hay thì phải cố gắng học hỏi, ra công rèn luyện. Chớ tự ái cho mình là tuyệt rồi. Tự ái tức là tự phụ, mà tự phụ là kẻ địch dữ tợn, nó ngăn chặn con đường tiến bộ của chúng ta”. Cũng tại Đại hội này, Bác chỉ rõ: “Về nội dung viết, mà các cô, các chú  gọi là đề tài thì tất cả những bài báo Bác viết chỉ có một đề tài là chống thực dân, đế quốc, chống phong kiến, địa chủ, tuyên truyền độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Duyên nợ của Bác đối với báo chí là như vậy đó”.

Bác luôn nhấn mạnh yêu cầu trung thực - một phẩm chất cốt lõi của người làm báo: “Không biết rõ, hiểu rõ, chớ nói, chớ viết càn”. “Viết báo trước tiên phải đúng sự thật, bắt nguồn từ thực tế cuộc sống, với những con số, những sự kiện đã được xem xét, kiểm tra, chọn lọc. Bởi sự thật vừa là sức mạnh của bài viết, cũng đồng thời là thước đo đạo đức của người làm báo cách mạng”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với các nhà báo năm 1960. Ảnh: Tư liệu

Đặc biệt, Người còn chỉ ra nhiều căn bệnh trong nghề làm báo như dài dòng, rỗng tuếch, cầu kỳ, khô khan, bệnh sáo cũ, viết không ai hiểu, bệnh hay nói chữ... Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng rất coi trọng phương pháp thể hiện: “Phải viết cho đúng trình độ của người đọc, viết phải rõ ràng, gọn gàng..., phải học cách nói tiếng nói của quần chúng. Viết làm sao cho quần chúng đều hiểu, đều tin, đều quyết tâm làm theo lời kêu gọi của mình”. Bác kịch liệt phê phán: “Muốn viết báo cho oai, muốn đăng bài mình lên các báo lớn. Cái đó không đúng. Những khuyết điểm đó đều do chủ nghĩa cá nhân đẻ ra”.

Tại Đại hội III Hội Nhà báo Việt Nam (năm 1962), Bác khẳng định: “Nhiệm vụ chính của báo chí là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng”. Người kết luận tất cả những nhiệm vụ cách mạng đều là nhiệm vụ của báo chí.

Theo Bác giữa cách mạng và báo chí có một sự thống nhất hữu cơ, bởi: “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tư tưởng phải được tự do... Khi mọi người đã phát biểu ý kiến, đã tìm thấy chân lý, lúc dó, quyền tự do tư tưởng hóa ra quyền tự do  phục vụ chân lý. Chân lý là cái gì có lợi cho Tổ quốc, cho nhân dân. Cái gì trái với lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân tức là không phải chân lý”.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng là kim chỉ nam cho đội ngũ người làm báo Việt Nam. Đó là tư tưởng nhất quán về mục tiêu phụng sự  Tổ quốc, phụng sự nhân dân, về sự trung thực, dũng cảm, gắn bó với thực tiễn  và không ngừng học hỏi. Làm báo theo lời dạy của Bác cũng là cách tốt nhất để báo chí tiếp tục phát huy vai trò trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thân yêu của chúng ta hôm nay.