Người cha
Gần ba giờ sáng, tôi vẫn ngồi lặng trước bàn làm việc. Trong tay là cuốn học bạ cấp 2 ngày xưa đã ngả màu vàng.
Sáng nay, khi bổ sung một số giấy tờ cần thiết vào hồ sơ công chức, tôi bất ngờ tìm thấy nó trong tập hồ sơ được lưu trữ ở huyện từ mấy chục năm qua. Tôi xin lại để làm kỷ niệm một thời niên thiếu.
Nét chữ của thầy chủ nhiệm lớp 7B ngày xưa - thầy giáo Phạm Hoạt - khiến lòng tôi bồi hồi, xúc động nghẹn ngào. Những kỷ niệm buồn vui của tuổi học trò hơn ba mươi lăm năm trước bỗng sống động ùa về. Hình ảnh người thầy, người cha kính yêu hiện rõ trong tâm trí tôi.

Vợ chồng nhà giáo Phạm Hoạt
Ngày ấy, tôi là cô học trò bé nhỏ, hiền lành, nhút nhát và mau nước mắt nhất lớp 7B, Trường cấp 2 Thăng Long - lớp cuối cùng của cấp 2 hệ 10 năm.
Đó là một thời khó khăn, thiếu thốn mọi bề. Phòng học không đủ, chúng tôi phải học nhờ trong nhà ông Bế, xóm Ốc Thôn, xã Thăng Long.
Ngày nhận chủ nhiệm lớp tôi thầy đã đứng tuổi, tóc hoa râm, nét mặt phúc hậu, dáng vẻ nhanh nhẹn. Nhưng điều khiến chúng tôi nhớ nhất là thầy luôn gọi học trò bằng hai tiếng “các con”. Chỉ hai tiếng ấy thôi cũng đủ làm khoảng cách giữa thầy và trò trở nên gần gũi, thân thương.
Vừa bước vào lớp, nhìn bao quát một lượt, thầy đã nhận ra điều bất thường: Tại sao chỉ toàn con trai được ngồi ghế, còn con gái lại phải đứng?
Rồi dường như hiểu hết mọi chuyện, thầy ôn tồn bảo: Các con lớn và khỏe mạnh thì phải nhường ghế cho các bạn nữ. Các trò ấy nhỏ bé, xanh xao, yếu ớt thế này - thầy chỉ vào tôi - phải đi bộ ba, bốn cây số đến trường đã quá mệt, lại phải đứng suốt buổi thì còn sức đâu mà học nữa!
Bọn con gái tủi thân sụt sịt. Bọn con trai đỏ bừng mặt, cúi xuống ra chiều biết lỗi.
Ngay sau đó, những chiếc ghế được các bạn nam mang lên, dành cho sáu đứa con gái nhỏ nhất và ở xa nhất, mãi tận nông trường Yên Mỹ. Lần đầu tiên kể từ ngày khai giảng, chúng tôi được ngồi ghế để học. Ai nấy đều cảm động trước sự quan tâm tận tình của thầy.
Trong một buổi lao động, thầy lại phát hiện một điều vô lý: Tại sao con trai không ai chịu mang gánh? Cả lớp chỉ có vài đôi quang gánh, mấy trò nhỏ dùng để khiêng thì làm sao hoàn thành công việc? Rồi thầy nghiêm khắc phân tích để các bạn nhận ra sai lầm, hứa không chèn ép, bắt nạt con gái nữa.
Những buổi lao động sau đó, việc nặng nhọc, các bạn nam giành làm hết. Chúng tôi luôn được ưu tiên những công việc nhẹ nhàng hơn. Lớp đoàn kết, hòa thuận, gắn bó và luôn dẫn đầu trong các phong trào.
Riêng tôi, cách cư xử của thầy trong những ngày đầu ấy để lại một dấu ấn sâu đậm. Tôi cảm nhận được một điều mà có lẽ chỉ những đứa trẻ sớm thiếu vắng tình cha như tôi mới hiểu hết: Đó chính là tấm lòng của một người cha.
Gia đình tôi, bố mẹ đều là công nhân, đông con, tài sản chẳng có gì đáng kể. Trong thời bao cấp khó khăn, bố mẹ vẫn cố gắng lo cho các con học hành.
Rồi cha tôi đột ngột qua đời vì bệnh tim. Một mình mẹ chèo chống nuôi dạy các con bằng sự hy sinh thầm lặng. Dù cuộc sống vô cùng khó khăn, mẹ vẫn không cho phép ai bỏ học giữa chừng.
Tôi vốn là cô bé dễ xúc động, dễ tủi buồn, sống nội tâm từ nhỏ. Vòng tang cha cắt ngang tuổi học trò. Tôi không còn nét hồn nhiên như những bạn cùng trang lứa, sống lặng lẽ hơn, ít hòa đồng hơn.
Giờ ra chơi hôm ấy, tôi ngồi một mình trong lớp, lặng nhìn các bạn vui đùa ngoài sân. Một giọng nói dịu dàng vang lên phía sau: “Sao con không ra chơi cùng các bạn?”.
Tôi giật mình quay lại. Trước mắt tôi là thầy chủ nhiệm. Ánh mắt thầy thật hiền từ.
Thầy ân cần nói:
- Mấy hôm nay thầy để ý, giờ ra chơi nào con cũng ngồi trong lớp một mình. Thầy mới về nhưng đã biết hoàn cảnh của con. Cha mẹ thầy cũng mất sớm nên thầy rất hiểu tâm trạng con. Phải biết vượt lên những mất mát, đau thương của cuộc đời, con ạ! Nào, lau khô nước mắt rồi ra chơi cùng các bạn đi, con gái.
Tôi vẫn lặng người. Nước mắt cứ tuôn ròng khi nghe thầy nhắc đến mẹ cha. Thì ra thầy cũng từng chịu đựng nỗi đau sinh ly tử biệt. Giữa thầy và trò, vì thế, có một sự đồng cảm thật lạ kỳ.
Hai tiếng “con gái” nghe ngọt ngào, trìu mến như tiếng người cha đã khuất mà lòng tôi luôn yêu kính, nhớ thương. Những lời ân cần của thầy đã sưởi ấm nỗi lòng trống trải của tôi.
Tôi bước vào lớp với một niềm tin mới. Những lời khuyên nhủ, khích lệ của thầy tiếp thêm cho cô bé mười ba tuổi nghị lực để sống tự tin, cởi mở và chan hòa hơn. Ước mơ “được làm cô” tôi ấp ủ từ thuở nhỏ cũng được thầy khích lệ, động viên và thắp sáng từ buổi ấy.
Về sau, khi mẹ tôi - chỗ dựa tinh thần lớn nhất - qua đời, gánh nặng gia đình chồng chất, có lúc tưởng như tôi đã gục ngã.
Tôi lại nhớ lời thầy: “Phải biết vượt lên những đau thương, mất mát của cuộc đời, con ạ!”.
Tôi cố gượng dậy, tiếp tục những công việc mẹ đang làm, chăm lo cho gia đình, thay cha mẹ nuôi em ăn học nên người.
Thầy không chỉ yêu thương mà còn rất nghiêm khắc với học trò. Thầy kiểm tra gắt gao việc học bài, làm bài, cách vẽ hình, làm toán. Tất cả phải chính xác. Đặc biệt, không được nói dối hay gian lận trong học tập.
Cách dạy toán của thầy cuốn hút chúng tôi. Hàng chục năm sau, tôi vẫn nhớ những lời giảng và hình vẽ của thầy trên bảng. Chúng tôi yêu môn toán của thầy đến say mê. Chất lượng lớp từ chỗ non yếu đã vươn lên dẫn đầu toàn trường. Thầy còn dạy chúng tôi đạo lý làm người, cách đối nhân xử thế.
Sau đó, thầy chuyển vào thành phố Vũng Tàu cùng gia đình. Chúng tôi mất liên lạc từ đó.
Tốt nghiệp cấp 3, tôi thi vào trường sư phạm tỉnh, thực hiện ước mơ “trồng người” mà thầy đã thắp sáng.
Mùa xuân năm 1983, tôi trở về mái trường Thăng Long, trở thành đồng nghiệp của những thầy cô giáo cũ. Mỗi độ hè về, khi cầm bút nhận xét học sinh vào trang học bạ, tôi luôn nhớ đến lời nhận xét của thầy: Bởi một lời nhận xét của người thầy đôi khi có thể đi theo một đứa trẻ suốt cả cuộc đời.
Hằng năm, cứ đến ngày 20-11, lòng tôi lại rưng rưng nhớ thầy. Nhưng không có địa chỉ để gửi một lời chúc, một lời cảm ơn.
Mùa xuân năm 1999, một tin vui bất ngờ đến với thầy trò Trường Thăng Long: sau hàng chục năm xa cách, thầy Phạm Hoạt trở về thăm trường cũ.
Cuộc gặp ngắn ngủi. Khi tiễn thầy ra xe, nước mắt tôi không ngừng tuôn rơi.
Trong lá thư đầu tiên gửi cho tôi, thầy viết:
“Nhớ buổi chia tay chiều xuân ấy!
Hình bóng con tôi mắt lệ nhòa”
Thầy còn động viên tôi viết văn, làm thơ. Những tư liệu văn học thầy gửi sau đó đều có lời đề tặng bằng thơ.
Thầy viết:
“Ta đã về đây Thăng Long ơi!
Kỷ niệm thân thương của một đời
Cảnh cũ người xưa mừng chào gọi
Xúc động lòng ta biết mấy mươi…”
(Thăm lại Thăng Long)
Tôi cũng gửi đến thầy những câu thơ:
“Cô trò bé nhỏ năm xưa
Nghẹn ngào cứ ngỡ trong mơ gặp thầy
Bao năm mới có một ngày
Trường xưa, trò cũ đón thầy về thăm…”
Mùa hè năm 2000, đoàn giáo viên Trường THCS Thăng Long đến thăm thầy tại thành phố Vũng Tàu. Được tin, thầy ra tận đầu phố đón chúng tôi. Cả gia đình dành cho đoàn tình cảm chân thành, đầm ấm. Thầy dành cả ngày đưa chúng tôi đi thăm thành phố, chụp ảnh và viết thơ lưu niệm.
Riêng tôi, thầy dành một kiểu ảnh chụp chung hai thầy trò:
“Học trò cũng là con gái đây
Ấp ủ lòng ta những tháng ngày”
Tập album thầy tặng trở thành kỷ vật vô giá.
Xe từ từ chuyển bánh. Thầy đứng lặng trông theo, vẫy tay. Mắt thầy rưng lệ. Nước mắt tôi cũng ướt đẫm ngực áo.
Bên tai tôi vẫn vang lời thơ:
“Cảm tạ Thăng Long mến yêu ơi!
Hẹn ngày tái ngộ trọn niềm vui”…
Không ai ngờ rằng phút chia tay ấy cũng chính là phút giây vĩnh biệt. Ngày 28 tháng 11 năm 2005, thầy Phạm Hoạt từ trần tại thành phố Vũng Tàu, hưởng thọ 81 tuổi.
Ngày 8 tháng 2 năm 2006, tại Trường THCS Thăng Long, Hội Cựu học sinh tổ chức lễ tưởng niệm thầy. Ba mươi tư người thuộc nhiều thế hệ học trò về dự. Những học trò lớp đầu tiên tuổi đã ngoài bảy mươi, mái đầu trắng bạc. Lớp sau cùng là ba học trò lớp 7B năm xưa: tôi, cô Hiền và cô Thu.
Bốn mươi năm gắn bó với mái trường, thầy đã bồi dưỡng biết bao thế hệ học trò trưởng thành. Thầy đã đi vào cõi vĩnh hằng nhưng vẫn sống trong ký ức của mỗi học trò. Hàng trăm học trò cũ không thể về dự lễ cũng điện gửi lời tưởng niệm.
Mải miên man trong dòng hồi tưởng, tôi không biết dòng lệ đã ướt đẫm trang giấy từ lúc nào. Một tiếng gà báo sáng vang xa. Tôi chợt giật mình. Ngoài trời, trăng vẫn sáng. Không gian lặng bình, yên ả. Hương ngọc lan vẫn dịu ngọt, thấm sâu vào đêm, gợi một nỗi nhớ thương thường trực trong lòng.
Trên bàn làm việc, ngoài cuốn học bạ đã hơn ba mươi lăm năm tuổi, còn có những tập ảnh, những bài thơ và những bức thư thầy viết. Nét mực năm xưa đã nhạt theo thời gian, nhưng những lời thầy viết vẫn còn nguyên trong ký ức.
Bởi vậy, dù thầy đã đi xa, trong sâu thẳm tâm hồn tôi, thầy vẫn luôn ở đó - với mái tóc hoa râm, gương mặt phúc hậu, ánh mắt hiền từ và tiếng gọi thân thương: “Con gái!”
Một tiếng gọi đã đi cùng tôi suốt cuộc đời.
Bình luận