Ghé Vườn ông Sáu Dân, nhớ một tấm lòng với văn hóa văn nghệ

“Vườn ông Sáu Dân” nằm trong Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt, thuộc xã Trung Thành, tỉnh Vĩnh Long, là không gian trưng bày những hình ảnh, hiện vật về cuộc đời và sự nghiệp của ông. Một góc vườn tái hiện hình ảnh cây vú sữa thân quen của quê hương miền Nam, nơi ông sinh ra, lớn lên và bắt đầu con đường hoạt động cách mạng. Nơi đây còn giới thiệu những công trình mang dấu ấn của Thủ tướng Võ Văn Kiệt như đường dây tải điện 500 kV Bắc – Nam, đường Hồ Chí Minh – đường Trường Sơn công nghiệp hóa, Nhà máy lọc dầu Dung Quất, Thủy điện Trị An; cùng những công trình góp phần làm đổi thay vùng Đồng bằng sông Cửu Long như khai hoang Đồng Tháp Mười, ngọt hóa bán đảo Cà Mau, thoát lũ ra biển Tây, cầu Mỹ Thuận 1…

Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Ảnh TTXVN

Những hình ảnh, hiện vật ấy đưa tôi nhớ về một thời gian khó của đất nước, khi nền kinh tế còn chịu cảnh bao vây, cấm vận, đời sống nhân dân thiếu thốn, chiến tranh biên giới diễn ra căng thẳng. Trong những năm tháng ấy, ông được nhắc đến với những tên gọi thân thuộc như “Chủ tịch gạo”, “Bí thư xé rào”; với hình ảnh người lãnh đạo trong màu áo thanh niên xung phong trên công trường hay có mặt tại tuyến phòng thủ bảo vệ Thành phố Hồ Chí Minh trong chiến tranh biên giới Tây Nam.

Trên những cương vị công tác của mình, đồng chí Võ Văn Kiệt là một trong những người tiên phong trong công cuộc đổi mới. Ông đã tìm tòi, đề xuất và thực hiện nhiều chủ trương, chính sách mang tính đột phá, góp phần chuyển đổi từ cơ chế kinh tế tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị trường, từng bước ổn định kinh tế đất nước, cải thiện đời sống nhân dân.

Trong lĩnh vực chính trị, đối ngoại, đồng chí Võ Văn Kiệt cũng có nhiều đóng góp vào việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước, tạo môi trường thuận lợi để Việt Nam mở rộng quan hệ và hội nhập quốc tế. Đó là quá trình rút quân tình nguyện Việt Nam khỏi Campuchia, bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc, tiến tới bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ, tăng cường quan hệ với các nước Đông Nam Á, ASEAN và nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới.

Trong “vườn” còn có tượng Thủ tướng trong vai một nghệ sĩ nhiếp ảnh với chiếc máy ảnh trên tay đang tác nghiệp; chiếc xe đạp gắn bó với ông trên các nẻo đường rừng ở căn cứ Trung ương Cục miền Nam ở Tây Ninh, hay ở một góc vườn còn tái hiện một ký ức đau buồn của gia đình ông - đó là mô hình chiếc tàu đò Thuận Phong đang chạy trên sông Sài Gòn ngày 17/12/1966, trên bầu trời là những chiếc trực thăng đang quần thảo chuẩn bị xả đạn… chiếc tàu đò Thuận Phong bị đánh chìm năm ấy đã lấy đi sinh mạng của vợ và 2 con ông.

Là người có năng khiếu viết báo, chụp ảnh, quan tâm đến văn hóa - văn nghệ, mê thơ, nhạc, hát bội, cải lương. Những bài báo của ông kêu gọi tinh thần đại đoàn kết, cùng nhau phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, được nhiều người biết đến như: Đại đoàn kết dân tộc - cội nguồn sức mạnh của chúng ta; Khơi dậy hào khí và động lực cống hiến; Cùng làm cho dân giàu nước mạnh thì sẽ tìm được điểm tương đồng; Lấy từ bi cởi bỏ hận thù; Người Công giáo gặp Chúa trong lòng dân tộc…

Bút tích của đồng chí Võ Văn Kiệt trên bức ảnh tặng lực lượng Thanh niên xung phong thành phố ngày ra quân năm 1976. Ảnh chụp trong “Vườn ông Sáu Dân”.

Được biết trong thời kháng chiến, ông làm nòng cốt cho phong trào văn nghệ quần chúng, khi trở thành lãnh đạo cấp cao ông càng chú ý đến việc nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân, quan tâm đến hoạt động nghề nghiệp, đời sống của văn nghệ sĩ, nhà báo. Ông từng phát biểu: “Kinh tế và văn hóa gắn bó hết sức chặt chẽ với nhau, kinh tế không tự mình phát triển nếu thiếu nền tảng văn hóa, và văn hóa không phải là sản phẩm thụ động của kinh tế. Phát triển trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa kinh tế và văn hóa mới là sự phát triển năng động, có hiệu quả và vững chắc”.

Năm 2026 là năm đầu tiên chúng ta kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, hơn 30 năm trước Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã có nhiều nghĩ suy, trăn trở về văn hóa khi đất nước đổi mới, mở cửa. Trong thư gửi Hội nghị báo chí và xuất bản tháng 12/1992, đồng chí Võ Văn Kiệt khẳng định: “Nói đến văn hóa là nói đến dân tộc, một dân tộc đánh mất truyền thống văn hóa và bản sắc dân tộc thì dân tộc ấy sẽ mất tất cả”. Ông cũng lưu ý: “Khi mở cửa giao lưu với các nước trên thế giới, chúng ta có điều kiện mở rộng mối quan hệ, song cần nghiên cứu giới thiệu văn hóa dân tộc ta với các nước, đồng thời tiếp thu có chọn lọc văn hóa nước ngoài, hết sức tránh văn hóa lai căng mất gốc, trái với thuần phong mỹ tục của ta, cùng các âm mưu xuyên tạc, xấu, độc của các thế lực thù địch”.

Nhìn ra bãi cỏ xanh mượt đối diện với “Vườn ông Sáu Dân” tôi nhớ lại nơi đây từng diễn ra các hoạt động văn hóa - văn nghệ như Liên hoan Ảnh nghệ thuật Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ 32 năm 2017 do tỉnh Vĩnh Long đăng cai. Với chủ đề: “Đất nước - Con người Đồng bằng sông Cửu Long trên đường phát triển”, Ban tổ chức đã nhận được 2.850 tác phẩm ảnh dự thi của 441 nghệ sĩ nhiếp ảnh đến từ 13 tỉnh, thành trong khu vực và chọn ra 210 tác phẩm vào vòng triển lãm, chấm giải. Nhân dịp ấy, còn có Triển lãm ảnh với chủ đề “Yêu quê hương qua góc nhìn Võ Văn Kiệt” giới thiệu với công chúng nhiều bức ảnh do chính Thủ tướng sáng tác lúc sinh thời.

Một góc Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt.   Ảnh: Trần Thắng

Trước khi sáp nhập tỉnh, vào tháng 6/2025, tại Khu lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phối hợp với UBND huyện Vũng Liêm tổ chức Triển lãm 150 bức Tranh - Ảnh về thành tựu xây dựng Nông thôn mới của huyện Vũng Liêm, do các hội viên Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh thực hiện trong đợt thực tế sáng tác tại địa phương.

 “Vườn ông Sáu Dân” được bố trí trong một không gian không rộng lắm trong Khu Lưu niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt nhưng không gian ấy đã tập hợp được nhiều tư liệu, hiện vật quý và đã kể một câu chuyện khá đầy đủ về cuộc đời, thân thế, sự nghiệp của Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Là nơi các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, cơ quan Trung ương, địa phương, khách nước ngoài, cán bộ, người dân, sinh viên, học sinh, lực lượng vũ trang… đến tham quan, học tập, cùng các hoạt động văn hóa - văn nghệ, về nguồn, hội thi, nói chuyện chuyên đề… thường xuyên diễn ra trong không gian mở, nhưng trang trọng và thấm đậm nghĩa tình nơi đây.

Từ giã “Vườn ông Sáu Dân”, hình ảnh quen thuộc mà tôi thường gặp khi đến nơi đây là màu sen hồng và chim sáo. Sen trong Khu lưu niệm thì trổ theo mùa và có rải rác quanh năm, còn con chim sáo thì “thường trực” hơn. Tôi thường thấy mấy con chim sáo hay tung tăng chơi đùa, kiếm ăn trên bãi cỏ, khi thì vụt bay lên, lúc thì sà xuống, rồi cất tiếng hót líu lo như chào đón khách đến tham quan… phải vậy chăng mà trước khi rời đi, để làm “tròn vai” một văn nghệ sĩ sau khi chiêm nghiệm “Vườn ông Sáu Dân” trong tôi đã có mấy câu thơ về hình ảnh con chim sáo trong khu vườn:

Con chim sáo trong khu vườn bác Sáu

Hoàng hôn rồi mà chưa chịu rời đi

Như quyến luyến nơi người từng về nghỉ

Chùm nhãn đung đưa, thảm cỏ xanh rì…

Như vẫn còn đây nụ cười rạng rỡ

Hòa trong khu vườn vú sữa xum xuê

Ngỡ đang đi trên làng quê Trung Hiệp

Áo trắng sang sông soi bóng người về

Con chim sáo trong khu vườn bác Sáu

Hót mấy câu rồi vỗ cánh bay đi

Chọn cây dừa cao chim về xây tổ

Miền đất địa linh hoa trái ngọt ngào!