Những góc nhìn về đề môn Ngữ văn thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026   

“Hay và khó” là nhận định được nhiều người đồng tình khi đánh giá đề thi Ngữ văn năm nay. Đề thi mang tính phân loại cao. Để trả lời tốt các câu hỏi trong khoảng thời gian 120 phút, thí sinh phải có tính sáng tạo và khả năng phân tích, tổng hợp vấn đề ở mức độ từ khá trở lên. 

Trong bối cảnh việc sử dụng công nghệ hỗ trợ AI ngày càng phổ biến, không ít người có thói quen dùng ChatGPT, Gemini, Grok… trong mọi việc từ tra cứu đến tư vấn tâm lý, pháp lý hay ngay cả việc “sáng tạo” thì việc các thí sinh phải  tự mình xoay xở ​với câu hỏi về “những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới” cũng khiến người ta phải dừng lại suy nghĩ. 

Ở góc nhìn của những “cựu” thí sinh, sau khi đọc đề, đã có người hài hước thở phào nhẹ nhõm và thầm cảm ơn các đấng sinh thành vì đã may mắn được sinh ra sớm. Ở vai thí sinh, ai cũng muốn một đề thi “dễ thở”. Tuy nhiên, các thí sinh cũng cần thừa nhận rằng, khó và dễ mang tính thời điểm và mang tính tương đối. Điều quan trọng và mang tính quyết định là lực học và tâm lý của bản thân. Đề thi có khó thì cũng khó chung với mặt bằng các thí sinh, và đó là căn cứ để phân loại. Nếu đề thi dễ, thì nó cũng dễ với các thí sinh khác, và lúc đó, căn cứ phân loại sẽ dồn vào một điểm khó khác. 

Đề thi năm nay có thể đã vượt ra khỏi cái khuôn của “văn mẫu”, nơi các thầy cô giáo Ngữ văn có thể đánh giá học sinh một cách thực chất hơn mà không chỉ dừng ở việc xem em nào học thuộc lòng giỏi hơn. Khả năng thích nghi là một đòi hỏi thiết thực đối với những công dân toàn cầu, nơi việc “bắt kịp” dòng chảy của thế giới là một lợi thế chắc chắn. Một bài thi như thế ngay ngưỡng cửa bước vào đời, vừa để kiểm tra, cũng là lời nhắc nhở. 

Và dẫu có mang tính thời sự thế nào, thì việc phân tích bài thơ “Những chiếc lá” vẫn đòi hỏi thí sinh một tâm hồn biết đồng cảm và rung động. Một bài thơ với tứ thơ không mấy quen thuộc và có lẽ, sẽ bị lướt qua nếu không được dùng vào đề thi. Nhưng bài thơ được đặt vào câu 4 điểm quan trọng của phần Viết, nên bắt buộc thí sinh phải đọc, và phải đọc nhiều lần. Để rồi sau những lần đọc nhanh và đọc chậm, từng lớp ý nghĩa được lộ ra, thí sinh có thể phát hiện và viết ra được những gì mình cảm nhận được.

Đề thi hướng đến một công dân toàn cầu có tư duy phân tích tổng hợp, có chính kiến, biết phản biện, cập nhật xu hướng, nắm được công nghệ, đồng thời yêu thiên nhiên, yêu cái đẹp và nhân văn. Các thầy cô không chỉ dạy văn mà còn dạy cách làm người, theo góc nhìn đó, đề thi Ngữ văn năm nay có thể nói là “tròn vai”.