Phục dựng chân dung Nữ Anh hùng tình báo Đinh Thị Vân (1916-1995)

Kỷ niệm 30 năm bà Đinh Thị Vân rời cõi tạm. Tại Hà Nội, đông đủ anh chị em thúc bá, con cháu họ Đinh làng Đông An, nội ngoại gần xa, cung kính dâng hương tưởng niệm Đại tá Đinh Thị Vân, nữ Anh hùng lực lượng Vũ trang Nhân dân đầu tiên của Ngành Tình báo Quốc phòng Việt Nam, không chỉ bởi những chiến công hiển hách, mà còn bởi bà là người đã hy sinh hạnh phúc riêng vì nhiệm vụ, kiên cường trước sự tra tấn dã man của quân thù, bà đã nêu cao khí tiết “Uy Vũ Bất Năng Khuất” của người chiến sĩ cách mạng - người đảng viên ưu tú của Đảng - người lính Cụ Hồ.

Trở về đời thường, bà sống cuộc đời bình dị, thanh bạch, được nhân dân địa phương, các cháu thanh thiếu niên trong và ngoài quân đội ngưỡng mộ, tin yêu. Bà đã hoá thành “trụ thạch” tinh thần để con cháu đời đời noi theo. Tên của bà - Anh hùng Đinh Thị Vân được tạc trên bia đá tại Nhà thờ họ Đinh làng Đông An và đặc biệt được đặt tên cho 3 con đường: tại tỉnh lộ giáp xã Trà Lũ (tỉnh Ninh Bình); tại thành phố Nam Định và thành phố Đà Nẵng.

Sau triển lãm “Bản diện Kim cương II” trưng bày 80 tác phẩm tranh chân dung bằng màu dầu tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam vào tháng 10 năm 2024, hoạ sỹ Đinh Quang Tỉnh (Ba Tỉnh) vẫn tiếp tục sáng tác những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc như: Madam Bình, Nam Phương Hoàng Hậu, Cô gái Hà Nội, Danh hoạ Đông Dương Lê Thị Lựu… Nhưng tôi ấn tượng hơn cả là chân dung Nữ Anh hùng tình báo Đinh Thị Vân “Giữa đời thường”.

Chân dung “Nữ Anh hùng tình báo Đinh Thị Vân” (1916-1995)” -  Tranh sơn dầu trên toan Nga – Kích thước 40x50cm – sáng tác 2025 của tác giả Đinh Quang Tỉnh (Ba Tỉnh).

Tranh chân dung không còn xa lạ với cuộc sống và giới sưu tập. “Chân dung” là nghệ thuật ghi lại hình ảnh của con người đang sống hoặc đã từng sống, tập trung vào khuôn mặt, đặc tả diện mạo, biểu cảm và hình dáng, cảm xúc của nhân vật. Trong lĩnh vực vẽ chân dung, gương mặt luôn là yếu tố quan trọng nhất bởi nó thể hiện thần thái, cảm xúc và bản sắc của nhân vật. Trong đó, thử thách lớn nhất đối với người họa sĩ để đặc tả cốt cách, thần thái nhân vật nằm ở đôi mắt và khoé môi. Vẽ gương mặt là một kỹ năng khó, đòi hỏi sự tinh tế, am hiểu về giải phẫu học và khả năng quan sát sâu sắc của người hoạ sĩ.

Tất nhiên, đã là tranh chân dung thì cần giống diện mạo của nhân vật mẫu, nhưng chỉ giống thôi là chưa đủ. Bởi nếu đơn thuần là vẽ giống thì mới dừng lại ở tả thực; giá trị thực sự của nghệ thuật là sự sáng tạo, ý tưởng độc đáo; là sự trừu tượng đồng thời thể hiện được phong cách riêng có của họa sĩ nhằm lột tả được cá tính, cảm xúc, tâm hồn của nhân vật mới tạo nên một tác phẩm mỹ thuật thành công. Mỗi bức tranh chân dung có thể là một câu chuyện, nhưng cũng có thể ẩn sâu trong đó là cả thiên truyện. Tranh chân dung chính là “bản dịch” của tâm hồn, là một vùng biển cả của cảm xúc sâu lắng và thầm kín, chan chứa nhiều nỗi niềm của nhân vật và của tác giả.

Hoạ sĩ Đinh Quang Tỉnh đã dành cả đời mình đam mê, đắm chìm trong nghệ thuật vẽ tranh chân dung. Ông cũng dành thời gian để nghiên cứu về giải phẫu con người và áp dụng hiểu biết sâu sắc này vào tác phẩm, điều này mang lại cho ông nhiều thành công trên con đường sáng tạo nghệ thuật, những nhân vật trong tranh của ông không chỉ chính xác về mặt hình thể mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về cá tính và lịch sử của mỗi nhân vật.

Vẽ gương mặt là một thử thách lớn trong hội họa, đòi hỏi sự am hiểu về giải phẫu, tỷ lệ, ánh sáng và đặc biệt là khả năng truyền tải cảm xúc. Đối với một hoạ sĩ suốt đời trung thành với thể loại vẽ chân dung cũng là cơ hội được thể hiện tài năng hội hoạ, ông sở hữu một khối lượng tranh chân dung đồ sộ, tạo nên một dòng tranh chân dung của riêng mình.

Tác phẩm chân dung Nữ Anh hùng tình báo Đinh Thị Vân “Giữa đời thường”, được họa sĩ Ba Tỉnh phục dựng không chỉ tái hiện dung mạo người nữ anh hùng đã đi vào huyền thoại của ngành tình báo quân đội, mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ hôm nay hiểu rõ hơn về giá trị lịch sử, những hy sinh, gian khổ, những chiến công thầm lặng mà vô cùng hiển hách của các thế hệ cha anh đi trước; đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần quả cảm, niềm tự hào dân tộc cho lớp lớp con cháu mai sau.

Họa sĩ Đinh Quang Tỉnh (Ba Tỉnh) và bức chân dung “Nữ Anh hùng tình báo Đinh Thị Vân” (1916-1995)”.

Ngày nay, mặc dù thời đại công nghệ số đang phát triển với tốc độ chóng mặt, nhưng mỹ thuật vẽ chân dung vẫn mang lại giá trị nguyên bản, xúc cảm lay động lòng người mà không có khoa học, máy móc hiện đại nào thay thế được trí tuệ và sức sáng tạo của con người. Nghệ thuật vẽ tranh chân dung bằng sơn dầu là phát minh tuyệt vời của nhân loại để lưu giữ dung mạo của một con người, một khoảnh khắc, giúp họ sống mãi với thời gian, vượt qua sự phai mờ của ký ức. Quá trình sáng tác đã tạo ra mối liên kết đặc biệt giữa nghệ sĩ và nhân vật, giúp nghệ sĩ hiểu sâu hơn và người xem cảm nhận được sự đa dạng, độc đáo của con người. Mỗi đường nét, màu sắc, ánh sáng đều chứa đựng thông điệp, những câu chuyện về cuộc đời, tình yêu, nỗi đau, hay sự bất khuất kiên cường… Tranh chân dung kỳ diệu ở chỗ nó biến một hình ảnh tĩnh thành một thực thể sống động, đầy cảm xúc, và có sức mạnh kết nối con người với quá khứ, hiện tại, và tương lai. Trong Chương trình Thời gian ơi kể chuyện của Đài Truyền hình Việt Nam năm 2025 đã mệnh danh họa sỹ Đinh Quang Tỉnh là “Ông Vua hoạ chân dung” đây không chỉ là một lời động viên khen tặng mà còn là nhận định, đánh giá cao đối với một tài năng hội họa đương đại.

Vũ Thanh Nhàn

Đọc tranh Ngô Hải Yến

Năm 2012, Ngô Hải Yến quyết định rời bục giảng trường Đại học Sư phạm để chuyên tâm vào sáng tác. Sự lựa chọn...