Tại Hoa Kỳ có một học viện mang tên Trần Nhân Tông

Nhiều học giả nổi tiếng trên thế giới đánh giá rất cao thời đại nhà Trần (1225-1400) là một trong những giai đoạn hoàng kim phát triển rực rỡ nhất trong lịch sử Đại Việt. Nhà Trần với các chiến công quân sự oanh liệt, sự phát triển văn hóa thuần Việt, phổ biến chữ Nôm và tinh thần tự tôn, độc lập cao độ, vượt xa ảnh hưởng của phương Bắc. Triều Trần được xem là một hiện tượng lịch sử quân sự bởi đây là một quốc gia nhỏ bé, nhưng đã 3 lần đánh bại quân xâm lược Nguyên - Mông, lực lượng quân sự hùng mạnh bậc nhất thời Trung đại. Nhiều học giả phương Tây coi chiến thắng của nhà Trần là một trong những chiến thắng hiếm hoi và có ý nghĩa. Một sử gia người Anh từng viết: “Việc Đại Việt đứng vững trước làn sóng bành trướng của Mông Cổ cho thấy sức mạnh tinh thần, tổ chức xã hội và bản lĩnh văn hóa có thể làm thay đổi cục diện lịch sử, ngay cả khi tương quan lực lượng hết sức chênh lệch”. Theo các nghiên cứu quốc tế, nếu Đại Việt thất bại, cánh cửa Đông Nam Á có thể đã hoàn toàn rơi vào tay đế quốc Mông Cổ, kéo theo sự biến đổi sâu sắc về chính trị và văn minh khu vực. 

Các học giả, nhà nghiên cứu thế giới quan tâm đến nhà Trần của Vương quốc Đại Việt nói chung đặc biệt họ lưu ý nhiều đến Trần Nhân Tông, một vị Phật hoàng trí giả anh minh, nhà văn hóa kiệt xuất của dân tộc.

Tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông, bảo vật quốc gia. Ảnh: Bảo tàng Quảng Ninh

Trần Nhân Tông (Trần Khâm) là con của Hoàng đế Trần Thánh Tông (Trần Hoảng), lên ngôi vua năm 21 tuổi (1278). Ông làm vua được 15 năm, đến năm 35 tuổi nhường ngôi cho con là Trần Anh Tông để lên làm Thái Thượng hoàng, rồi xuất gia trở thành một nhà tu hành.

Dưới sự trị vì của Trần Nhân Tông, triều đại Nhà Trần bước vào một thời kỳ thịnh trị và trở thành một trong những triều đại hiển hách nhất trong lịch sử Việt Nam, cả về võ công lẫn văn trị. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn Đại Việt phải đối mặt với nhiều thử thách. Lãnh thổ quốc gia còn nhỏ hẹp, thường xuyên chịu sức ép từ các thế lực bên ngoài. Đặc biệt, thời kỳ này trùng với sự trỗi dậy và bành trướng mạnh mẽ của đế chế Mông Cổ, sau này là triều Nhà Nguyên, một trong những đế chế rộng lớn và hùng mạnh nhất trong lịch sử nhân loại.

Vó ngựa của quân Mông Cổ từng tung hoành khắp Á - Âu, chinh phục nhiều quốc gia và tạo nên nỗi kinh hoàng đối với nhiều dân tộc. Tuy nhiên, trước sức mạnh tưởng chừng không thể cản phá ấy, Đại Việt - một quốc gia nhỏ bé - đã ba lần đánh bại quân xâm lược. Cùng với vua cha là Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông trực tiếp lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông lần thứ hai năm 1285 và lần thứ ba (1287-1288), giành thắng lợi vang dội, đỉnh cao là chiến thắng trong Trận Bạch Đằng năm 1288. Những thắng lợi này đã chấm dứt ý đồ xâm lược Đại Việt của nhà Nguyên và khẳng định ý chí độc lập của dân tộc.

Trong thời kỳ đó cũng xuất hiện nhiều danh tướng kiệt xuất như Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải và Phạm Ngũ Lão, những người đã góp phần làm nên chiến công hiển hách của triều Trần.

Sau khi lãnh đạo toàn dân đánh bại quân xâm lược phương Bắc, Trần Nhân Tông chú trọng khôi phục và xây dựng đất nước. Ông khởi xướng tinh thần hòa hợp, khoan dung và đoàn kết dân tộc, chủ trương “yêu thương - hòa giải”, coi những người xung quanh là anh em thân thuộc, còn những người lầm lỗi hay lưu lạc là những người con cần được cảm hóa và trở về.

Sau ngày về lại kinh thành Thăng Long, công việc đầu tiên là nhà vua ra lệnh đốt tất cả những bằng chứng có thể kết tội những người đã từng hợp tác với giặc bán nước hại dân. Trong Hoàng tộc, nhà vua thực hiện chính sách đoàn kết, không truy bức gắt gao với những ai lỡ lầm phạm tội lần đầu. Đối với dân chúng vua dùng kế sách “nới sức dân”, cho phép chuộc lại nô tì và ruộng đất. Đối với kẻ thù, vua dùng lời ôn tồn, mềm dẻo trong các thư từ qua lại với mục đích tranh thủ nền hòa bình. Mặc dầu giặc độc ác dã man như vậy, song khi đại thắng vua vẫn đối xử nhân đạo, sai đưa “đại vương Tích Lệ Cơ Ngọc” và các tướng tá bị bắt về nước an toàn  và tha cho hơn 8.000 quân Nguyên - Mông bị bắt làm tù binh về đoàn tụ với gia đình.

Đối với nước láng giềng phương Nam Chăm Pa, ngài kiến lập nền hòa bình với vương quốc này.

Trần Nhân Tông còn đặc biệt nổi tiếng là người sáng lập dòng thiền Phật giáo “Trúc Lâm Yên Tử”.

Những sự việc này đã được sử sách ca ngợi là có tác dụng an dân và định nhân tâm một cách sâu sắc, để rồi trong toàn bộ công cuộc mở rộng bờ cõi và xây dựng nền văn hóa, ngài đã hội tụ được những người giỏi giúp sức cho đại nghiệp.

Với tinh thần hòa giải - yêu thương đó của ngài đã làm rung động nhiều con tim của các học giả thế giới. Chính vì vậy, cách xa hàng nửa vòng trái đất, bên kia bán cầu, tên tuổi của một vị vua anh minh của nhà Trần được đặt tên cho một viện nghiên cứu “Học viện Trần Nhân Tông” (Tran Nhan Tong Academy, thuộc Đại học Harvard nổi tiếng ở Thành phố Boston, bang Massachusetts), Hoa Kỳ.

Thực ra ý tưởng thành lập Học viện Trần Nhân Tông và giải thưởng Quốc tế Trần Nhân Tông là do nhà báo Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Tổng biên tập báo điện tử Vietnamnet đề xuất từ năm 2009. Sau đó được cụ thể hóa qua buổi biểu diễn nhạc giao hưởng dưới chủ đề: “Hòa giải và Yêu thương” vào ngày 22/4/2019 tại Nhà hát Lớn Hà Nội.

Sáng kiến thành lập Học viện Trần Nhân Tông và Giải thưởng Quốc tế Trần Nhân Tông về “Hòa giải và Yêu thương” của ông Tuấn đã được sự ủng hộ nhiệt tình của các giáo sư, viện sỹ có uy tín ở Đại học Harvard, đặc biệt được Gs. Thomas Patterson đề xuất phương án để Học viện Trần Nhân Tông triển khai xây dựng tại Hà Nội một bảo tàng mang tên Trần Nhân Tông, đồng thời giáo sư đã động viên vợ là bà Lorie Conway, nhà làm phim tài liệu có uy tín sang Việt Nam làm một bộ phim tài liệu về Phật hoàng Trần Nhân Tông. Gs. Patterson còn cho biết nhiều đồng nghiệp của ông là những giáo sư nổi tiếng ở Harvard cùng với một số nhà báo ở Mỹ cũng rất sẵn sàng đồng hành cùng Viện Trần Nhân Tông, bởi tư tưởng minh triết và sự nghiệp lẫy lừng của Trần Nhân Tông mang một giá trị rất quý không chỉ của dân tộc Việt Nam mà còn của cả nhân loại.

Vì vậy, ngày 16/2/2011, tại Hà Nội đã diễn ra một cuộc Hội nghị bàn về vấn đề này. Tham dự hội nghị ngoài các học giả thế giới còn có bà cựu Tổng thống Latvia  Vaira Vike Freiberga.

Quang cảnh buổi hòa nhạc ngày 11/7 tại Boston.

Học viện Trần Nhân Tông do một nhóm các nhà nghiên cứu tại Đại học Harvard,  một trong những cái nôi của trí tuệ Mỹ đứng ra thành lập  và do Gs Thomas Patterson làm Chủ tịch. Gs Patterson hiện là Giám đốc nghiên cứu trung tâm Shorenstein thuộc Đại học Harvard, được đánh giá là một trung tâm nghiên cứu Báo chí, Chính trị và Chính sách công có uy tín trên toàn cầu, nơi thu hút được nhiều nhà lãnh đạo truyền thông, nhà báo nổi tiếng thế giới về đây nghiên cứu.

Giáo sư Patterson còn cho hay: “Khi được mời làm Chủ tịch Viện Trần Nhân Tông, tôi đã chấp nhận với tất cả sự nhún nhường. Nhiều năm trước tôi là một lính Mỹ tới Việt Nam và tôi đã đem lòng yêu đất nước, con người và lịch sử Việt Nam. Đó là thời điểm lần đầu tiên tôi nhận biết về Trần nhân Tông, vị vua đã hoàn thành được điều mà nhiều người không làm được: chiến thắng quân Mông Cổ ở thế kỷ XIII. Tuy nhiên, mãi đến năm 2010, tôi mới có được một sự hiểu biết đầy đủ về tầm vóc của ông, khi tôi cùng vợ đến viếng thăm Yên Tử, Quảng Ninh. Chính vào thời điểm này tôi bắt đầu ngưỡng mộ sự hy sinh lớn lao của ông đối với đất nước. Tôi vinh dự khi được đóng góp một phần  nhỏ trong việc thúc đẩy di sản Trần Nhân Tông để lại, thu hút được con tim của mọi người Việt Nam và các nơi khác”.

Viện Trần Nhân Tông (Tran Nhan Tong Academy) được thành lập nhằm mục đích:

Thứ nhất: Tổ chức nghiên cứu về Trần Nhân Tông theo chuẩn mực quốc tế, đồng thời xuất bản các kết quả nghiên cứu các ấn phẩm  về Trần Nhân Tông bằng nhiều loại hình.

Thứ hai: Thúc đẩy, ứng dụng những tư tưởng nhân ái, giàu trí tuệ của Phật hoàng Trần Nhân Tông vào cuộc sống.

Thứ ba: Quảng bá những tư tưởng với sự nghiệp vĩ đại của vua Trần nhân Tông trên toàn thế giới.

Viện Trần Nhân Tông, một cơ sở nghiên cứu khoa học về một danh nhân Việt Nam, truyền bá các giá trị và tìm kiếm các giải pháp cho các xung đột xã hội đương đại trên thế giới, đã nhận được sự ủng hộ của nhiều nhà hoạt động chính trị và truyền thông, các nhà nghiên cứu về khoa học chính trị, pháp lý..., các nhà hoạt động văn hóa nổi tiếng ở Việt Nam và trên thế giới, như bà Ann L. McDaniel, Phó giám đốc tập đoàn Truyền thông  The Washington Post, ông Michael Dukakis, nguyên ứng cử viên tranh cử Tổng thống Mỹ năm 1988, cựu Tổng thống Latvia bà Vaira Vike  Freiberga và một số học giả Việt Nam như cố Gs. Hoàng Tụy, cố Gs. Phan Huy Lê... 

Ngay sau khi ra đời, ngày 19/6/2011, viện chính thức công bố thành lập Giải thưởng Quốc tế Trần Nhân Tông  về “Hòa giải và Yêu thương”. Giải thưởng bao gồm huân chương, bằng chứng nhận và một tác phẩm âm nhạc cổ điển hoặc một bài thơ. Giải thưởng được xét chọn hàng năm cho những người bằng hành động, ảnh hưởng của mình, có những đóng góp nổi bật cho sự nghiệp hòa giải và yêu thương nhân loại, xây dựng tình hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc, tôn giáo, giải quyết các mối xung đột, chấm dứt chiến tranh, những người đóng góp to lớn trong việc giữ gìn và bảo vệ môi trường sinh thái trên thế giới.

Năm 2012, Ủy ban xét duyệt Giải thưởng Trần Nhân Tông được thành lập, gồm Chủ tịch Viện Trần Nhân Tông, Giáo sư Thomas E. Patterson; Giám đốc Học viện là nhà báo Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Tổng biên tập báo điện tử Vietnamnet, khi đó là nghiên cứu sinh tại Trung tâm Báo chí, Chính trị và Chính sách công Shorenstein Center on Media Politics and Public Policy thuộc Harvard University. Ủy ban còn có sự tham gia của Giáo sư Thomas Fiedler, nguyên Tổng biên tập tờ The Miami Herald, cùng một số học giả của Đại học Harvard.

Bên cạnh đó, Ban Cố vấn của giải thưởng quy tụ nhiều nhân vật uy tín như Nguyễn Văn An, nguyên Chủ tịch Quốc hội Việt Nam; Vaira Vīķe-Freiberga, cựu Tổng thống Latvia; Michael Dukakis, cựu Thống đốc bang Massachusetts; Ann McDaniel, Phó Chủ tịch thường trực Công ty truyền thông The Washington Post; cùng ông Philip Balboni, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Công ty truyền thông GlobalPost.

Cùng với giải thưởng, vào tháng 8 hàng năm tại Boston, bang Massachusetts Học viện Trần Nhân Tông còn tổ chức buổi hòa nhạc Trần Nhân Tông chủ đề “Hòa giải và Yêu thương”. Viện Trần Nhân Tông nhận được sự đồng hành của một số nhà lãnh đạo cơ quan có uy tín, của các học giả lớn  của Đại học Harvard và vùng Boston, cùng với tâm huyết  của các nhà khoa học, nhà văn hóa Việt Nam như nhà văn Việt Phương, GS Hoàng Tụy, GS Phan Huy Lê, PGS Trần Ngọc Vương...

Trần Mạnh Thường

Người đi mở nước

Đọc hai câu thơ của thi sĩ Huỳnh Văn Nghệ, tôi chợt nhớ tới công lao của những người đi mở cõi phương Nam: "Từ...