Tân Cương: Hành trình khám phá tri thức làm chè đặc sản

Không gian văn hóa trà lưu giữ tri thức nghề chè Tân Cương

Nằm giữa những đồi chè xanh ngút mắt của xã Tân Cương, Không gian văn hóa Trà Tân Cương là điểm dừng chân giúp du khách tìm hiểu lịch sử hình thành, phát triển của vùng chè nổi tiếng Thái Nguyên. Được đưa vào hoạt động từ Festival Trà Quốc tế - Việt Nam năm 2011, công trình có diện tích khoảng 1,7 ha, là nơi lưu giữ, giới thiệu những giá trị về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật thưởng trà.

Không gian được tổ chức thành các khu vực trưng bày ngoài trời, nhà trưng bày và khu thưởng trà. Tại đây, du khách có thể tìm hiểu các hiện vật, dụng cụ chế biến, bộ ấm chén qua nhiều thời kỳ, cũng như những câu chuyện gắn với quá trình hình thành thương hiệu trà Tân Cương. Nổi bật trong khuôn viên là công trình “Ấm trà tri kỷ”, tạo điểm nhấn độc đáo cho không gian văn hóa trà.

Không gian văn hóa Trà Tân Cương là nơi giới thiệu lịch sử, tri thức và những giá trị đặc trưng của vùng chè. Ảnh: Tuyết Vân/Travel+

Thái Nguyên hiện sở hữu năm vùng trà tiêu biểu, trong đó Tân Cương vẫn được xem là vùng trà tiêu biểu nhất. Ảnh: Tuyết Vân/Travel+

Không chỉ là nơi trưng bày, giới thiệu hiện vật, Không gian văn hóa Trà Tân Cương còn giúp du khách nhận diện những vùng trà tiêu biểu của Thái Nguyên, tìm hiểu đặc điểm sản phẩm và sự khác biệt trong văn hóa thưởng trà. Trong đó, trà Tân Cương gây ấn tượng bởi hương cốm non tự nhiên, vị chát dịu và hậu ngọt sâu.

Năm 2023, “Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương” được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Danh hiệu này ghi nhận giá trị của kho tàng kinh nghiệm được người dân tích lũy trong quá trình lựa chọn giống, chăm sóc, thu hái và chế biến chè. Đây cũng là cơ sở để những câu chuyện về nghề chè được giới thiệu sâu rộng hơn tới du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Khám phá quy trình sản xuất chè cùng người làm nghề

Rời không gian trưng bày, hành trình tìm hiểu nghề chè tiếp tục tại những đồi chè và cơ sở sản xuất trong vùng. Tại đây, du khách có thể trực tiếp quan sát cách người dân chăm sóc cây chè, lựa chọn thời điểm thu hái và tìm hiểu những yêu cầu đối với nguyên liệu trước khi đưa vào chế biến.

Để có được sản phẩm chè chất lượng, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người làm nghề. Từ lựa chọn búp chè đạt chuẩn, làm héo, sao, vò đến sấy, người thợ phải kiểm soát thời gian, nhiệt độ và kỹ thuật phù hợp. Chỉ một thay đổi nhỏ trong quá trình chế biến cũng có thể ảnh hưởng đến hương thơm, màu nước và vị trà thành phẩm.

Thu hái đúng thời điểm và lựa chọn búp chè đạt chuẩn là những khâu quan trọng trong quá trình tạo nên sản phẩm chè đặc sản. Ảnh: Hoàng Quốc Bảo/Lộc Tân Cương

Theo những người gắn bó lâu năm với nghề, kinh nghiệm chế biến không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn được hình thành qua quá trình quan sát, thực hành và điều chỉnh theo từng lứa chè. Mỗi gia đình, cơ sở sản xuất có thể sở hữu những bí quyết riêng, nhưng đều hướng tới việc giữ được hương vị đặc trưng của chè Tân Cương.

Một trong những địa chỉ tiêu biểu để tìm hiểu quy trình này là Hợp tác xã chè Hảo Đạt. Thành lập năm 2016, hợp tác xã đã xây dựng vùng nguyên liệu, đầu tư nhà xưởng và từng bước ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Đơn vị hiện có vùng chè nguyên liệu tập trung đạt tiêu chuẩn VietGAP và định hướng hữu cơ, cùng hệ thống chế biến khép kín với mức độ tự động hóa cao.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng sản phẩm, các cơ sở sản xuất cũng chú trọng kết hợp giới thiệu nghề chè với hoạt động tham quan, trải nghiệm. Du khách có cơ hội gặp gỡ người làm nghề, tìm hiểu quy trình chế biến và cảm nhận rõ hơn công sức phía sau mỗi sản phẩm trà. Qua đó, giá trị của chè Tân Cương không chỉ được nhìn nhận ở hương vị mà còn ở tri thức, kỹ năng và sự bền bỉ của những người gìn giữ nghề truyền thống.

Tại không gian văn hóa trà du khách sẽ trực tiếp cảm nhận được những khác biệt của các loại trà. Ảnh: Tuyết Vân/Travel+

Phát huy giá trị tri thức nghề chè gắn với phát triển du lịch

Sau khi tìm hiểu quy trình sản xuất, thưởng trà là trải nghiệm giúp du khách cảm nhận rõ hơn thành quả của hành trình làm chè. Một chén trà ngon không chỉ thể hiện ở màu nước, hương thơm mà còn ở vị chát dịu và hậu ngọt đọng lại sau khi thưởng thức. Qua cách pha, cách chọn ấm chén và thưởng trà, du khách có thêm góc nhìn về nét tinh tế trong văn hóa trà của người Việt.

Tại Tân Cương, trải nghiệm này có thể được nối dài bằng việc ghé thăm các hợp tác xã, cơ sở sản xuất và điểm du lịch cộng đồng trong vùng. Những mô hình như Hợp tác xã Trà và Du lịch cộng đồng Tiến Yên, Hợp tác xã chè Hảo Đạt hay các cơ sở sản xuất khác mở ra cơ hội để du khách tìm hiểu đời sống của người làm chè, thưởng thức sản phẩm tại vùng nguyên liệu và lựa chọn đặc sản địa phương.

Du khách tham quan không gian trưng bày văn hóa trà. Ảnh: Tuyết Vân/Travel+

Việc kết nối không gian văn hóa trà với các vùng nguyên liệu và cơ sở sản xuất cũng góp phần hình thành sản phẩm du lịch trải nghiệm có chiều sâu. Thay vì chỉ tham quan, mua sắm sản phẩm, du khách được tiếp cận toàn bộ hành trình từ cây chè trên nương đến chén trà trên bàn, hiểu hơn về giá trị lao động và tri thức làm nghề.

Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu phát huy giá trị di sản, gắn sản xuất nông nghiệp với phát triển du lịch của địa phương. Khi người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia, nghề chè có thêm cơ hội mở rộng thị trường, tạo sinh kế và giới thiệu bản sắc vùng miền. Việc bảo tồn cảnh quan vùng chè, nâng cao chất lượng sản phẩm và duy trì những kỹ thuật truyền thống vẫn là yếu tố quan trọng để phát triển lâu dài.

Hành trình khám phá Tân Cương vì thế không chỉ dừng lại ở việc thưởng thức một sản phẩm đặc sản. Qua từng đồi chè, công đoạn chế biến và câu chuyện của người làm nghề, du khách có thể cảm nhận những tri thức được bồi đắp qua nhiều thế hệ – nền tảng làm nên danh tiếng của vùng “Đệ nhất danh trà”.