Nhận diện và lượng hóa đóng góp của văn hóa đối với tăng trưởng

Tham dự buổi làm việc có: Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh; Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản Dương Trung Ý; Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng.

Xác định rõ những lĩnh vực có khả năng trở thành động lực tăng trưởng mới

Phát biểu tại buổi làm việc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết nêu rõ, trong một thời gian dài, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực của phát triển. Đây là quan điểm đúng đắn và cần tiếp tục khẳng định. Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, chỉ dừng lại ở đó là chưa đủ.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Báo Văn hóa

Theo ông Trịnh Văn Quyết, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đề ra các chỉ tiêu cụ thể: đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP, hình thành từ 5 - 10 thương hiệu quốc gia; đến năm 2045, đóng góp khoảng 9% GDP. Nghị quyết số 19-NQ/TW của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển cũng yêu cầu văn hóa Việt Nam trở thành lợi thế trong hoạt động kinh tế, xã hội và đối ngoại.

“Như vậy, Đảng đã chuyển từ khẳng định vị trí của văn hóa sang giao chỉ tiêu cho văn hóa. Mà đã là chỉ tiêu thì phải có lộ trình, có kế hoạch, có sản phẩm và có người chịu trách nhiệm”, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh.

Ông Trịnh Văn Quyết cho rằng, vấn đề không chỉ là Nhà nước đầu tư bao nhiêu cho văn hóa, mà còn cần xác định văn hóa tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế và xã hội. Không chỉ đếm số lượng thiết chế, hoạt động văn hóa còn phải tính toán được giá trị gia tăng, việc làm, thu nhập, xuất khẩu, thương hiệu và tác động lan tỏa của văn hóa đối với các ngành, lĩnh vực khác.

Theo đó, cần nhìn nhận văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là một khu vực tạo ra giá trị và động lực trực tiếp cho tăng trưởng. Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đề nghị lấy “chuỗi chuyển hóa” làm hệ quy chiếu chung trong thảo luận: Từ tài nguyên văn hóa thành tài sản, từ tài sản thành sản phẩm, từ sản phẩm đến thị trường, qua đó tạo ra giá trị kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia.

Các đại biểu tham dự buổi làm việc. Ảnh: Báo Văn hóa

Đánh giá kết quả nghiên cứu, ông Trịnh Văn Quyết cho rằng những số liệu hiện nay mới phản ánh quy mô và xu hướng phát triển. Các ngành công nghiệp văn hóa được ước tính đóng góp khoảng 5% GDP, với tốc độ tăng trưởng 7 - 8%/năm, nhưng chưa đủ cơ sở để xác định chính xác mức đóng góp của văn hóa vào GDP cũng như mức tăng trưởng hằng năm. Điều này cho thấy Việt Nam đang nói đến một nguồn lực quan trọng nhưng chưa đo lường đầy đủ được nguồn lực đó.

Trong bối cảnh Đảng đã đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% và 9% GDP, theo Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, tình trạng này cần sớm được khắc phục.

Từ cách tiếp cận trên, ông Trịnh Văn Quyết đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận, làm rõ 5 vấn đề.

Một là, nhận diện và lượng hóa đóng góp của văn hóa đối với tăng trưởng. Cần xây dựng một bức tranh có cơ sở khoa học, với hệ thống số liệu thống nhất, liên thông về quy mô khu vực văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; mức đóng góp vào GDP, GRDP, giá trị gia tăng, việc làm, thu nhập, ngân sách, xuất khẩu, thu hút đầu tư, cũng như các đóng góp trực tiếp, gián tiếp và tác động lan tỏa.

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết cho rằng cần nhận diện và lượng hóa đóng góp của văn hóa đối với tăng trưởng. Ảnh: Báo Văn hóa

Theo ông Trịnh Văn Quyết, đo lường là cơ sở để quản trị, lượng hóa là điều kiện để xác định đúng ưu tiên và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Do đó, cần trả lời cụ thể các câu hỏi: văn hóa đóng góp bao nhiêu, ở đâu, thông qua cơ chế nào, đo lường bằng phương pháp nào, cơ quan nào công bố và còn có thể đóng góp thêm bao nhiêu. Đồng thời, cần làm rõ tiến độ hoàn thiện Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ tiêu thống kê về đóng góp của công nghiệp văn hóa, những vướng mắc và thời điểm hoàn thiện, ban hành.

Hai là, xác định rõ những lĩnh vực có khả năng trở thành động lực tăng trưởng mới. Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng không thể dàn trải, bình quân chính sách cho mọi lĩnh vực. Sáu lĩnh vực trọng tâm gồm điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, trò chơi điện tử, du lịch văn hóa, quảng cáo và thủ công mỹ nghệ hiện chiếm trên 70% doanh thu công nghiệp văn hóa; bên cạnh đó là âm nhạc, thiết kế, thời trang, xuất bản, nội dung số.

Vấn đề đặt ra là xác định lĩnh vực nào Việt Nam có lợi thế cạnh tranh thực sự, có thị trường, khả năng ứng dụng công nghệ, mở rộng quy mô và vươn ra thế giới; lĩnh vực nào cần cơ chế đột phá; sản phẩm chủ lực nào có thể trở thành thương hiệu quốc gia ngay trong nhiệm kỳ này.

Ba là, nhận diện và tháo gỡ những điểm nghẽn then chốt cản trở quá trình chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành giá trị. Sáu nhóm điểm nghẽn được chỉ ra gồm: nhận thức và thể chế; dữ liệu và đo lường; chuyển hóa tài nguyên thành sản phẩm; thị trường và chuỗi giá trị; nhân lực và công nghệ; tổ chức thực hiện và phối hợp.

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đề nghị không chỉ dừng ở việc liệt kê mà cần phân loại rõ nguyên nhân, biểu hiện; xác định điểm nghẽn nào có thể tháo gỡ ngay bằng cơ chế hiện hành, điểm nghẽn nào cần sửa luật và điểm nghẽn nào cần thí điểm.

“Phải trả lời cho được câu hỏi: Vì sao ta có tài nguyên văn hóa phong phú, đội ngũ sáng tạo dồi dào, thị trường hơn một trăm triệu dân, mà giá trị kinh tế tạo ra vẫn chưa tương xứng?”, ông Trịnh Văn Quyết đặt vấn đề.

Bốn là, xác định vai trò của chuyển đổi số, dữ liệu, tài sản trí tuệ và đổi mới sáng tạo trong tạo bước nhảy về quy mô. Theo ông Trịnh Văn Quyết, nếu văn hóa tiếp tục phát triển chủ yếu bằng phương thức truyền thống thì khó tạo đột phá về năng suất và khả năng tiếp cận thị trường.

Do đó, cần làm rõ các yêu cầu, ưu tiên về số hóa di sản, kết nối dữ liệu văn hóa, phát triển nền tảng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, sản xuất và phân phối nội dung số, xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên bản quyền và tài sản trí tuệ, đồng thời xác định con đường đưa sản phẩm văn hóa Việt Nam ra thị trường xuyên biên giới.

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, lượng hóa đóng góp của văn hóa không đồng nghĩa với thương mại hóa văn hóa bằng mọi giá, càng không phải quy đổi mọi giá trị văn hóa thành tiền. Ảnh: Báo Văn hóa

Năm là, hoàn thiện cơ chế phối hợp, theo dõi, đánh giá và truyền thông. Phát triển văn hóa gắn với kinh tế liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp, vì vậy cần xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, cơ quan công bố số liệu và trách nhiệm đối với từng chỉ tiêu.

Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, lượng hóa đóng góp của văn hóa không đồng nghĩa với thương mại hóa văn hóa bằng mọi giá, càng không phải quy đổi mọi giá trị văn hóa thành tiền. Kinh tế văn hóa phải phát triển trên nền tảng bảo vệ bản sắc dân tộc, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và xây dựng con người Việt Nam.

“Lượng hóa là để nhìn rõ hơn giá trị của văn hóa, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, chứ không thu hẹp văn hóa vào vài con số”, ông Trịnh Văn Quyết nêu rõ.

Từ 5 vấn đề trên, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đề nghị các đại biểu tập trung trả lời 5 câu hỏi cốt lõi: Văn hóa hiện đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng và đến năm 2030 có thể đóng góp thêm bao nhiêu; những lĩnh vực, sản phẩm nào có thể tạo động lực tăng trưởng mới và trở thành thương hiệu quốc gia; điểm nghẽn lớn nhất là gì và cần tháo gỡ bằng cơ chế nào; huy động nguồn lực Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội ra sao để tạo đột phá, đồng thời phát huy vai trò của đội ngũ sáng tạo; tổ chức hệ thống dữ liệu, đo lường và truyền thông như thế nào để đóng góp của văn hóa được thể hiện bằng chỉ tiêu, lộ trình, kế hoạch và sản phẩm cụ thể.

Đưa văn hóa thấm sâu vào các ngành kinh tế

Phát biểu tại buổi làm việc, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng cho biết, mô hình phát triển văn hóa, con người toàn diện, hiện đại, sáng tạo, giàu bản sắc và nhân văn đã được xác định là một trong bảy thành phần của mô hình phát triển Việt Nam.

Trên cơ sở đó, Bộ VHTTDL đang nỗ lực phát huy vai trò của văn hóa đối với tăng trưởng theo hai hướng: phát triển kinh tế văn hóa, công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế có năng lực cạnh tranh; đồng thời đưa văn hóa, thiết kế, sáng tạo và bản sắc Việt Nam thấm sâu vào từng sản phẩm, dịch vụ, điểm đến và không gian đô thị của các ngành, lĩnh vực.

Trong năm 2026, Bộ VHTTDL xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế; phát triển nhân lực và năng lực sáng tạo; phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng văn hóa; phát triển doanh nghiệp lớn và xuất khẩu sản phẩm văn hóa; phát triển hạ tầng, các cực tăng trưởng và hệ sinh thái văn hóa tại địa phương; đưa văn hóa thấm sâu vào các ngành kinh tế.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Báo Văn hóa

Bên cạnh đó, Bộ VHTTDL xác định 3 giải pháp đột phá trong năm 2026 gồm thể chế, đổi mới phương thức quản lý và hình thành các cực tăng trưởng. Bộ VHTTDL đang xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10.2026, với 6 nhóm chính sách, nhằm hoàn thiện thể chế, kết nối các khâu trong chuỗi giá trị và khơi thông nguồn lực đầu tư.

Bộ cũng chú trọng đổi mới phương thức quản lý, tăng cường đo lường, định lượng tốc độ tăng trưởng và mức đóng góp của công nghiệp văn hóa vào GDP của đất nước và GRDP của từng địa phương, gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, địa phương.

Dự kiến cuối tháng 9 và đầu tháng 10.2026, Bộ sẽ làm việc với một số địa phương chủ lực như Hà Nội, Đà Nẵng, Huế, Quảng Ninh, Ninh Bình, TP. Hồ Chí Minh và các doanh nghiệp lớn để xác định những sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm ở quy mô quốc gia, có khả năng tạo doanh thu, thu hút khách quốc tế và hướng tới xuất khẩu.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng khẳng định Bộ VHTTDL sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai các nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng mô hình tăng trưởng mới giàu bản sắc, có giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

Quang cảnh buổi làm việc

Tại buổi làm việc, các đại biểu đã phát biểu, trao đổi, tập trung làm rõ những vấn đề liên quan đến phát huy vai trò của văn hóa, chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành giá trị kinh tế, qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Theo Báo Văn hóa