“Binh trạm phía Tây” qua một góc nhìn trẻ

Hiện nay, có một thực tế là không ít người đọc kể cả bạn đọc trẻ ngại đọc sách, đặc biệt là các tác phẩm văn học viết về chiến tranh. Có người cho rằng đọc mãi tác phẩm ấy, đề tài ấy quá quen và không có gì mới. Nhưng khi đọc những trang viết tập truyện ngắn “Binh trạm phía Tây” của nhà văn Châu La Việt do Nhà xuất bản Quân Đội ấn hành năm 2016, em lại thực sự bị cuốn hút lạ kỳ. Mỗi trang sách của nhà văn đều chạm đến những miền cảm xúc thiêng liêng, tựa như những chuyến tàu tốc hành kỳ diệu đưa ta đến thế giới mà trước đây ta chưa từng đặt chân đến, giúp ta biết về nó.

Tập truyện ngắn “Binh trạm phía Tây” của nhà văn Châu La Việt.

Điều dễ nhận thấy trong nội dung tập truyện ngắn của nhà văn Châu La Việt chính là sự quy tụ tập trung đề tài gắn liền với những ám ảnh về hiện thực cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc, trong đó nổi bật là nhân vật: Người lính. Với nhiều người viết, chiến tranh chưa bao giờ là một câu chuyện cũ, nhưng lại không dễ viết.

Những truyện ngắn của Châu La Việt thường có lẫn chút tự truyện. Nhân vật trong tác phẩm sống với những đoạn đời mà nhà văn từng nếm trải. Không xây dựng một cốt truyện hoàn chỉnh theo lối truyền thống, truyện của ông ngồn ngộn những chi tiết, xoay quanh cuộc đời của những người lính. Ông rất khéo tìm cho mình một "cái cớ" để nhân vật có thể bộc bạch tâm sự, suy nghĩ và hồn nhiên bộc lộ tính cách như câu chuyện của các nhân vật bên bếp lửa rừng trong truyện ngắn “Học sinh trường huyện”. Tình người trong chiến tranh được thể hiện sâu đậm đã làm cho tác phẩm của Châu La Việt có một sức sống tiềm tàng như "những tầng cây săng lẻ".

Truyện ngắn “Tháng ba hoa xoan nở” kể về cuộc gặp gỡ của người con chưa bao giờ được gặp ba, éo le là người cha từng ở chiến tuyến bên kia. Câu chuyện mở ra câu chuyện. Hình ảnh người lính hiện lên thật đẹp. Đẹp hơn nữa là sự hi sinh dũng cảm để bảo vệ quê hương, đất nước. Nhà văn viết về những người con hi sinh vì đất nước, dân tộc với  một trái tim đầy trân trọng cảm phục và yêu thương, mang lại cho người đọc những cảm xúc chân thật.

Tình cha con trang trải trong tình yêu quê hương, đất nước, đồng đội... Và câu nói của người lính với đồng đội trước giờ vào trận cứ ám ảnh bao người: "Tao đi đây. Mày gắng sống để gặp ba mày. Tao biết đêm nay ác liệt lắm, thằng nào lên đường cũng chỉ có chết. Mà tao suốt từ nhỏ đã được sống với bố tao rồi".

Ban biên tập tờ tin “Đường phía trước” những năm 1969-1975 tại Di tích Binh trạm 13. Ảnh: Đức Bảo

Qua những truyện ngắn của tập sách, ta thấy rõ về một thời chiến tranh gian khổ mà ở đó, tình đồng đội, nghĩa đồng bào, sẵn sàng hy sinh vì nghĩa cả, đã trở thành một đạo lý, một nguồn năng lượng vô tận, một sức mạnh kỳ diệu để vượt qua mọi khổ đau. Với Châu La Việt, chiến tranh cũng là một cuộc kiểm nghiệm nghiêm khắc và sàng lọc giá trị con người với những người lính như nhân vật Bình trong truyện “Những tầng cây săng lẻ” lao lên lái một chiếc xe ô-tô đang cháy để đánh lạc hướng máy bay giặc đang trút bom xuống đội hình xe của ta trong một đêm vận chuyển...

Trong những truyện ngắn của Châu La Việt, chiến tranh không còn là những câu chuyện khô cứng, những ánh hào quang rực rỡ mà trở nên chân thực, bình dị, gần gũi với cuộc sống hằng ngày. Ông không đi sâu vào miêu tả chi tiết những trận đánh, chỉ chạm khắc bức tranh về chiến tranh qua những hình ảnh đầy sức gợi: "Chiếc dù pháo sáng bùng lên, đột ngột sáng rực", "Tiếng phản lực xé toạc câu hát", "từng chùm bom lững thững rơi", "những vạt đồi xám cháy, những thân cây đổ gục"...

Châu La Việt không "làm duyên" trong câu chữ của mỗi truyện ngắn. Chữ ông dùng mộc mạc, nhưng đã "nhúng" qua đời lính, được đúc kết từ quá trình lâu dài của một đời người, "có gang, có thép" mà vẫn dí dỏm. Ngôn ngữ người lính đã trở thành những ký hiệu mặc định, tạo hiệu ứng thú vị trong giao tiếp, trong lời thoại của thế giới nhân vật, tạo âm hưởng riêng cho văn chương ông.

 Nhà văn Châu La Việt (phải) và nhà văn Phạm Ngọc Tiến (trái).

Có thể nói, “Binh trạm phía Tây” như một cuốn hồi ký về cuộc đời tác giả, viết về những con người mà Châu La Việt từng quen, từng gặp, từng đi qua trong cuộc đời mình. Mỗi truyện ngắn của ông luôn có sự chuyển hóa liên tục từ người kể sang nhân vật và có một điểm đáng lưu ý người kể đó luôn mang dáng dấp một người nghệ sĩ. Viết về sự thật, viết về những gì đã nếm trải và biết chính xác bằng ngòi bút hừng hực sinh khí, truyện ngắn của Châu La Việt đã tạo được một chỗ đứng riêng, không pha lẫn, không trùng với một giọng văn nào trên văn đàn.

Cảm ơn nhà văn đã mang đến một cái nhìn mới về chiến tranh qua những trang viết mang đậm chất thơ với một cấu tứ độc đáo, chặt chẽ linh hoạt đi vào lòng người và để lại những dư âm nhân văn sâu sắc.Vốn là người lính, người nghệ sĩ, ông vẫn khẳng định được tên tuổi của mình khi “dấn thân” sang mảng truyện ngắn. Khi đọc tập truyện ngắn của ông em cảm nhận được vẻ đẹp văn chương lấp lánh đậm chất thơ.

Kết thúc mỗi tác phẩm đều giàu tính hiện thực và nhân văn, kể cả nhân vật phải đối mặt với cái chết. Cái chết gieo mầm cho sự sống là một mô típ khá quen thuộc trong văn học kháng chiến. Nhưng dưới con mắt tinh tế, lối viết văn trẻ trung đầy chất thơ, cách xử lý tình huống tài tình, nhà văn Châu La Việt đã định hình một phong cách riêng cho mình ở chính cách xây dựng nhân vật như vậy. Chiến tranh hiện lên qua ngòi bút của ông mang một sắc diện rất riêng, bởi nó là tiếng nói tri ân, sự tươi mới, xúc động… sâu bền trong lòng bạn đọc. Có lẽ rất giản dị thôi bởi nhà văn Châu La Việt viết bằng cảm xúc nhân văn, đi từ trái tim đến trái tim…

Ảnh minh họa

Mở đọc tập truyện ngắn “Binh trạm phía Tây” để hiểu rằng: Chúng ta có được cuộc sống yên bình như hôm nay, một phần là nhờ vào sự hy sinh thầm lặng của các anh - những chàng trai, cô gái đã không tiếc tuổi xanh, nghe theo tiếng gọi Tổ quốc theo đoàn quân ra trận. Gấp lại những trang sách, nhìn về hiện tại khi vấn đề Biển Đông đang ngày một phức tạp, nghĩ về nhân dân cả nước đang hướng về Hoàng Sa, Trường Sa, để cùng nhau khẳng định chủ quyền lãnh thổ, cùng nhau dựng xây đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh.

Không ai khác, những người lính rất đỗi bình dị mà kiên cường, dũng cảm đã viết nên khúc khải hoàn ca về tình yêu quê hương, đất nước, tiếp nối tình yêu biển, đảo. Những người lính tuy đến từ nhiều nơi khác nhau, xuất thân trong hoàn cảnh gia đình khác nhau nhưng sợi dây gắn kết họ chính là tình yêu Tổ quốc và trách nhiệm với công việc.

Để bảo vệ chủ quyền cho dân tộc, người lính đã phải hy sinh đánh đổi rất nhiều... Họ mạnh mẽ vượt lên trên tất cả bom đạn, khốc liệt, cả sự thiếu thốn về lương thực và nước... Họ vượt lên chính mình, biến nỗi nhớ gia đình, người thân thành động lực để hoàn thành tốt nhiệm vụ, chắc tay súng mang lại hòa bình, tự do cho chúng ta ngày hôm nay.

“Yêu biết mấy những con người đi tới

Hai cánh tay như hai cánh bay lên

Ngực dám đón những phong ba dữ dội

Chân đạp bùn không sợ những loài sên”.

- Tố Hữu-

Là một học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, em luôn cảm thấy mình thật may mắn khi được sống an yên trong một quốc gia độc lập, nhỏ bé mà kiên cường. Em và các bạn được sống trong hòa bình, được cắp sách tới trường là nhờ những hi sinh, mất mát của bao thế hệ đi trước. Tiếp bước truyền thống anh hùng của cha ông, những người con của nước Việt hôm nay, chúng em cố gắng chăm ngoan học giỏi, nguyện cống hiến hết mình cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Em thầm cảm ơn  những chiến sĩ - những người hùng đang thầm lặng ngày đêm không ngại gian nan nơi địa đầu Tổ Quốc, nơi đầu sóng ngọn gió, chắc tay súng bảo vệ vùng biển, đảo và thềm lục địa thiêng liêng của nước nhà. Đó là vẻ đẹp muôn đời của dân tộc Việt Nam:

"Đứng vững chãi bốn ngàn năm sừng sững

Lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa

Trong và thực sáng hai bờ suy tưởng

Sống hiên ngang mà nhân ái, chan hòa".

                                             - Huy Cận -

Lưu Quang Minh

60 năm quan hệ Việt - Lào: Bài 1 - Bản hùng ca về Binh trạm 13 và Cánh đồng Chum

Nhân kỷ niệm 60 năm ngày hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao (5/9/1962 - 5/9/2022) và 45 năm ngày ký Hiệp ước Hữu nghị...