Cách mạng tháng Tám và sức hút kỳ diệu đối với các văn nghệ sĩ

Hình ảnh lịch sử của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Ảnh tư liệu TTXVN

Quên sao được nhà văn Như Phong, Tô Hoài đã hăng hái tham gia vào các tổ chức cách mạng, đội tuyên truyền văn hóa cứu quốc… Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước - lúc này đang theo học đại học đã quyết định “xếp bút nghiên” lên đường tranh đấu. Anh đi theo tiếng gọi của Tổ quốc, của mảnh đất còn trong khói lửa. Ca khúc Lên đàng của Lưu Hữu Phước như một hồi kèn xung trận, động viên, thúc giục bao lớp lớp thanh niên lên đường tranh đấu để làm nên bản anh hùng ca lừng danh …

Trước Cách mạng tháng Tám, nhiều văn nghệ sĩ đã sớm hướng ngòi bút và tâm hồn mình về phía những người lao động, về những vấn đề của xã hội và đất nước. Nam Cao là một trường hợp tiêu biểu. Từ những trang văn hiện thực giàu lòng nhân ái, nhà văn luôn day dứt trước cảnh sống cơ cực, những bi kịch và khát vọng được sống đúng nghĩa của con người. Tham gia Hội Văn hóa cứu quốc, Nam Cao từng bước đến gần hơn với hoạt động cách mạng. Sau Cách mạng tháng Tám, ông không đứng ngoài những biến động của thời đại mà trực tiếp tham gia vào đời sống mới, để rồi tinh thần cách mạng và ý thức về con người, nhân dân tiếp tục trở thành một phần quan trọng trong sáng tác của ông.

Với Tố Hữu, sự gắn bó giữa thơ ca và cách mạng đã trở thành một dấu ấn đặc biệt trong hành trình sáng tác. Trong những ngày tháng Tám năm 1945, ông tham gia hoạt động cách mạng tại Huế và chứng kiến trực tiếp không khí sục sôi của cuộc Tổng khởi nghĩa. Từ niềm vui của một dân tộc giành được độc lập, thơ Tố Hữu cũng mở ra một không gian cảm xúc mới. Huế tháng Tám là một trong những tác phẩm tiêu biểu ghi lại niềm xúc động trước bước ngoặt lịch sử ấy. Với Tố Hữu, thơ không chỉ là tiếng nói của một cá nhân mà ngày càng trở thành tiếng nói gắn với cuộc đời chung của dân tộc.

Cách mạng tháng Tám thắng lợi là dấu son chói lọi trong trang sử vàng của dân tộc. Cuộc cách mạng có sức hút diệu kỳ, mạnh mẽ và hấp dẫn đối với nhiều nghệ sĩ. Nhớ mới ngày nào độc giả bắt gặp tiếng thở than hay nỗi buồn của cái tôi cô đơn hoặc đầy cảm xúc ngất ngây trong tình yêu, đưa hồn vào cỏ cây, vũ trụ của những thi sĩ lãng mạn… thì trong ngày vui chiến thắng của mùa thu tháng Tám, cả thế hệ thi nhân ấy đã hân hoan đón chào và hòa vào bài ca độc lập.

Thi sĩ chân quê Nguyễn Bính đã tích cực tham gia cách mạng, theo nhân dân Cần Thơ hô lớn: “Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!”.

Còn nhà thơ Bích Khê lúc này đang bị bệnh vẫn gọi người nhà đem giường ra ngã ba đường để được nhìn và chào lá cờ đỏ.

Thế Lữ, tác giả của Mấy vần thơ trong phong trào Thơ mới cũng đã chia tay với “những nàng tiên trên chốn bồng lai”, trở về và hân hoan đón chào tháng Tám.

Theo chân đoàn kịch Anh Vũ, Thế Lữ trở thành soạn giả, đạo diễn, diễn viên của nhiều vở kịch có nội dung yêu nước và cách mạng, đi biểu diễn khắp các tỉnh miền Trung, trong đó có hai vở kịch lịch sử đáng nhớ: Hai Bà Trưng; Quang Trung. Và cũng như Thế Lữ, Vũ Hoàng Chương - thi sĩ của những “vần thơ say” đã xuống đường đón chào chính quyền mới bằng những vần thơ rạo rực.

Nói đến các nhà thơ lãng mạn, không thể không nhắc đến Xuân Diệu. Cách mạng tháng Tám thành công, ngày 2/9/1945, Quảng trường Ba Đình Hà Nội rực rỡ cờ hoa. Trong ngày hội thiêng liêng này, Xuân Diệu xúc động lắng nghe Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Chính Cách mạng tháng Tám lịch sử đã đem lại cho Xuân Diệu một cuộc sống mới. Xuân Diệu đón nhận cuộc sống mới với tất cả sự chân thành và niềm vui sướng.

Nhà thơ được yêu và được mọi người đáp lại bằng tình yêu đầm ấm.  Nguồn cảm hứng mới “Ào ào tới như mùa xuân đổ suối” lôi cuốn Xuân Diệu nhập cuộc.

Niềm vui ấy chắp cánh thêm cho hồn thơ lúc này. Ngọn quốc kì và Hội nghị non sông là hai bài tráng ca mà Xuân Diệu viết ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công. Bài thứ nhất ca ngợi phong trào cách mạng, bài thứ hai chào mừng quốc hội đầu tiên.

“Việt Nam! Việt Nam! Cờ đỏ sao vàng!

Những ngực nén hít thở ngày độc lập

Nguồn lực mới bốn phương lên tới tấp!

Nếp cờ bay chen vỗ sóng bài ca

-Bốn nghìn năm, trông mặt mẹ không già

Chúng con vẫn sẵn một lòng trẻ ấy.

Ngắm từng biếc, chúng con mừng biết mấy

Thấy con dư máu đỏ để trang hoàng”

(Ngọn Quốc kì)

Nhà thơ Chế Lan Viên đã viết rất nhiều bài thơ đỉnh cao để nhìn lại và ca ngợi bước ngoặt vĩ đại năm 1945 đó. Tiêu biểu là trong tập Ánh sáng và phù sa (1960), ông xúc động viết về sự hồi sinh của mình nhờ Cách mạng:

"Tôi đại biểu cho cái gì đóng cửa

Trốn đời, trốn đấu tranh, trốn cả tương lai

Đêm Cách mạng đến gõ cửa

Là lúc lòng tôi mở cửa đón ban mai..."

Từ năm 1942 Huy Cận tham gia phong trào sinh viên yêu nước và Mặt trận Việt Minh. Nhà thơ đã tham dự Quốc dân Đại hội ở Tân Trào (8/1945) và được bầu vào Ủy ban Dân tộc giải phóng.

Ngày 29/8, theo phái đoàn chính phủ cách mạng, Huy Cận vào gặp Bảo Đại và dự lễ thoái vị của vị vua cuối cùng triều Nguyễn.

Sau Cách mạng tháng Tám thành công, hồn thơ của ông đã trở nên lạc quan, được khơi nguồn từ cuộc sống chiến đấu và xây dựng đất nước của nhân dân lao động. khi mới 26 tuổi, ông đã là Bộ trưởng Bộ Canh nông trong Chính phủ liên hiệp lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau này ông làm Thứ trưởng rồi Bộ trưởng đặc trách Văn hóa Thông tin trực thuộc Hội đồng Bộ trưởng. Từ 1984, ông là Chủ tịch Ủy ban Trung ương Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam.

Kể sao cho hết những gương mặt văn nghệ sĩ trong niềm vui của những ngày mùa thu tháng Tám năm xưa. Cuộc cách mạng ấy là dấu son rực rỡ có sức hút kì diệu đối với các anh chị em văn nghệ sĩ, mãi mãi gọi về, khơi dậy và chắp cánh cho nguồn cảm xúc vô tận, mãnh liệt, thắp lên ngọn lửa niềm tin làm đổi thay cả nhân sinh quan, thế giới quan trong cuộc sống và cả trong từng trang viết.

Cách mạng tháng Tám đã trở thành một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử dân tộc, đồng thời là một bước ngoặt quan trọng của đời sống văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại. Với nhiều văn nghệ sĩ, đó là thời điểm họ tìm thấy con đường để đưa tiếng nói cá nhân hòa vào tiếng nói của cộng đồng, để tài năng và cảm xúc riêng tư được đặt trong dòng chảy lớn của dân tộc. Chính từ sự gặp gỡ ấy, một nguồn cảm hứng mới đã được hình thành, góp phần làm nên diện mạo của nền văn học nghệ thuật cách mạng Việt Nam trong những năm tháng tiếp theo.