Kỷ niệm 35 ngày mất nhà thơ Xuân Diệu (1985-2020) - Xuân Diệu - "Quanh ta ríu rít là đời…"

(Arttimes) - Như thường lệ, chiếc xe đón giảng viên đến lớp đỗ xịch trước sân Trường viết văn Nguyễn Du. Nhà thơ Xuân Diệu bước xuống xe. Vẫn cái lắc đầu quen thuộc. Vẫn mái tóc bồng bềnh như sóng.

Giải thưởng cuộc thi là tập thơ  “Một khối hồng”… Hồi ấy, vào năm 1964, Trường cấp III Hàn Thuyên (Bắc Ninh) tổ chức cuộc thi “Thày giáo và nhà trường”. Các lớp thi nhau viết bài “công bố” trên báo tường, báo liếp… Tôi là cậu học trò “chân ướt chân ráo” mới thi đậu và học năm đầu của trường cũng háo hức bởi không khí tôn vinh người thày của mình. Bao nhiêu kính trọng cho người đã đem lại kiến thức và dạy dỗ ùa về với tình cảm trong sáng, tôi đã viết được bài thơ Thầy giáo em. Câu chữ còn vụng về, non nớt nhưng chân thành nên Ban giám khảo chấm cho giải nhất. Vui mừng hơn nữa tôi được đứng trên bục vinh danh nhận giải thưởng trước con mắt thán phục của hàng nghìn học sinh toàn trường. Giải thưởng cũng rất khiêm nhường: vài ba xấp giấy men, bút máy Trường Sơn và… tập thơ giấy trắng trang nhã, thơm mùi mực in Một khối hồng do Nxb Văn học ấn hành năm 1964. 

Tôi đọc tập thơ nhiều ngày, cất giữ như một báu vật; và có đoạn có bài đã thuộc, nhập tâm đến tận bây giờ: Hoa này là hoa “anh ơi” - Là hoa một buổi đẹp trời, ta đi - Nắm tay trò chuyện thầm thì - Bỗng nhiên em thốt: “Hoa gì? Anh ơi”. (Hoa anh ơi)… Núi cao chót vót, chon von - Anh xây, xây mãi chưa tròn tình yêu - Sáo nồng đượm biết bao nhiêu - Mơn man với cảnh, thân yêu với người - Quanh ta ríu rít là đời - Bên em ai hát ai cười là anh (Ca khúc)… Đó là những ấn tượng khó quên về thơ Xuân Diệu. Sau này khi đọc thường xuyên thơ ông tôi rất cảm phục chất thi sĩ trong Xuân Diệu. Thậm chí, mê thơ ông, tôi còn chép lại nguyên văn hai cuốn Thơ thơ và Gửi hương cho gió theo bản đánh máy thuộc loại sách nghiên cứu phạm vi hẹp của Khoa văn Trường Đại học Sư phạm… Khi vào nghiệp thơ, tôi học ở Xuân Diệu khả năng “rút tỉa” những tầng vỉa văn học dân gian (ca dao, dân ca), thơ Đường, thơ Tống và văn học phương Tây để tạo nên vốn thơ và làm thành bản sắc thơ mình, nhưng vẫn giữ hồn cốt dân tộc “nghĩ suy chi cũng trên mảnh đất này”.

Kỷ niệm 35 ngày mất nhà thơ Xuân Diệu (1985-2020) - Xuân Diệu - "Quanh ta ríu rít là đời…" - 1 Nhà thơ Xuân Diệu 

Tôi đọc tập thơ nhiều ngày, cất giữ như một báu vật; và có đoạn có bài đã thuộc, nhập tâm đến tận bây giờ: Hoa này là hoa “anh ơi” - Là hoa một buổi đẹp trời, ta đi - Nắm tay trò chuyện thầm thì - Bỗng nhiên em thốt: “Hoa gì? Anh ơi”. (Hoa anh ơi)… Núi cao chót vót, chon von - Anh xây, xây mãi chưa tròn tình yêu - Sáo nồng đượm biết bao nhiêu - Mơn man với cảnh, thân yêu với người - Quanh ta ríu rít là đời - Bên em ai hát ai cười là anh (Ca khúc)… Đó là những ấn tượng khó quên về thơ Xuân Diệu. Sau này khi đọc thường xuyên thơ ông tôi rất cảm phục chất thi sĩ trong Xuân Diệu. Thậm chí, mê thơ ông, tôi còn chép lại nguyên văn hai cuốn Thơ thơ và Gửi hương cho gió theo bản đánh máy thuộc loại sách nghiên cứu phạm vi hẹp của Khoa văn Trường Đại học Sư phạm… Khi vào nghiệp thơ, tôi học ở Xuân Diệu khả năng “rút tỉa” những tầng vỉa văn học dân gian (ca dao, dân ca), thơ Đường, thơ Tống và văn học phương Tây để tạo nên vốn thơ và làm thành bản sắc thơ mình, nhưng vẫn giữ hồn cốt dân tộc “nghĩ suy chi cũng trên mảnh đất này”. 

Dịp may ấy đã đến, tôi nhập khóa 2 trường viết văn Nguyễn Du (1983 - 1985). Lần ấy, nhà trường có mời ông đến nói chuyện thơ trong chương trình thơ Việt Nam hiện đại. Ông có nhã ý mời các học viên đến chơi nhà ông ở 24, Cột Cờ, Hà Nội (nay là đường Điện Biên Phủ): Nhà tôi 24 Cột Cờ - Ai yêu thì đến, ai lờ thì qua. Đi cùng một số anh em làm thơ trong khóa học, tôi mang theo tấm hình và cũng để khoe với ông. Trong khi hàn huyên, tôi rụt rè đưa ông tấm hình với lòng ngưỡng mộ nhà thơ. Xuân Diệu hỏi: “Em có tấm hình này từ đâu?”. Tôi thuật lại chuyện anh bạn tặng ảnh và cất giữ nhiều năm như kỷ vật của đời mình. Nhà thơ cảm động lau mắt kính: “Thời gian là cái kinh khủng nhất của đời người. Mới ngày nào…”. Xuân Diệu đi ra cửa đứng hồi lâu ngắm cây hoàng lan bóng nắng đổ trước sân. Và tôi thấy ông thở dài... 

“Anh nói ngắn cho em được nhờ” Từ độ trường viết văn Nguyễn Du mở ra (1979), Ban giám hiệu có mời các nhà văn, nhà thơ đến nói chuyện sáng tác và phụ đạo cho các học viên chọn lọc từ khắp nơi trong nước gửi về. Nhà thơ Xuân Diệu rất hào hứng với chủ trương này và nhiệt tình tham gia. Trước đó, ông đã giảng dạy cho nhiều khóa học ngắn hạn trên Quảng Bá (Hà Nội) do Hội nhà văn Việt Nam tổ chức. Vào khóa 2 (1983-1985), lần ấy sau chương trình thơ văn Việt Nam hiện đại, Ban giám hiệu có phân công nhà thơ Thúy Bắc lo tổ chức buổi sinh hoạt thơ Trần Đăng Khoa. Nhà thơ Xuân Diệu được mời chủ trì buổi sinh hoạt thơ này, ông trình bày khá kỹ về thơ Khoa hồi nhỏ và tập thơ “Bên cửa sổ máy bay” vừa ra mắt bạn đọc. Sợ ảnh hưởng đến trọng tâm buổi sinh hoạt và còn để các học viên khác nhận xét về thơ Khoa, nhà thơ Thúy Bắc nhắc: “- Anh Xuân Diệu ơi, đề nghị anh nói ngắn và tập trung”. Nhà thơ Xuân Diệu đang hào hứng nhận xét về thơ Khoa bỗng chùng hẳn xuống, ông trễ cặp kính cận nhìn Thúy Bắc: “- Này, tôi nể anh Vinh (Huỳnh Khái Vinh - hiệu trưởng) mới đến đây, theo lời mời của anh ấy!”. Không khí sinh hoạt thơ tự nhiên “căng thẳng” đám học viên chúng tôi chưa biết xử trí ra sao trước tình huống này thì nhà thơ Thúy Bắc nhanh trí trả lời, giọng dịu lại: “- Anh nói ngắn thì em sẽ báo cáo Ban giám hiệu trả thù lao cao cho anh.

Em nói vậy, chứ đâu dám hỗn với anh!”. Nghe vậy, nhà thơ Xuân Diệu tĩnh trí trở lại tươi cười vui vẻ: “- Thúy Bắc nói phải. Thôi bỏ quá cho anh nhé. Chúng ta tiếp tục chủ đề thơ Trần Đăng Khoa…” như chưa hề có chuyện gì xảy ra! Nhà thơ Xuân Diệu là vậy, ông nhiều lúc hồn nhiên như trẻ nhỏ - theo tôi - đó là một phẩm chất đáng yêu của nhà thơ, dẫu đôi khi cũng khiến người khác bận lòng. 

Buổi lên lớp cuối cùng của nhà thơ Xuân Diệu Như thường lệ, chiếc xe đón giảng viên đến lớp đỗ xịch trước sân Trường viết văn Nguyễn Du. Nhà thơ Xuân Diệu bước xuống xe. Vẫn cái lắc đầu quen thuộc. Vẫn mái tóc bồng bềnh như sóng. Nom ông có vẻ tự tin hơn mọi ngày. Xuân Diệu có hai buổi giảng về thơ và nghề thơ theo kế hoạch của nhà trường. Đám học viên Khóa 2 chúng tôi đứng dậy chào ông theo quy định với các giảng viên. Xuân Diệu kê lại bàn, chỉnh lại lọ hoa tươi theo thói quen vốn có với bất cứ cuộc nói chuyện thơ cố hữu nào của ông. Ông nói về thơ Nguyễn Du, Nguyễn Trãi, Hồ Xuân Hương với kiến thức uyên bác và tâm hồn thi sĩ khiến người nghe thật sự bị cuốn hút. Xuân Diệu kể về chuyến đi Bungari với những thung lũng thơm ngát hương hoa hồng và lòng yêu thơ đến kỳ lạ của người xứ này. Ông không ngại “khoe” với các nhà văn trẻ học viên chúng tôi về cuốn tuyển thơ dịch của ông “Cánh cửa mở vào vô biên”: “Họ dịch thế mới là dịch. Xuân Diệu vào cõi bất tử rồi…!” Rồi ông khoát tay: “Xuân Diệu nói hay thế, vỗ tay đi chứ, các bạn!”. Đến nước ấy, không còn cách nào khác, học viên chúng tôi vỗ tay rào rào như để đáp lại sự nhiệt thành của ông. Buổi lên lớp cuối cùng của nhà thơ Xuân Diệu thật ấn tượng. Chỉ có điều, sau đó ít ngày, chúng tôi không ngờ vào cuối năm 1985, nhà thơ Xuân Diệu giã từ cõi thế tại Bệnh viện Hữu Nghị và học viên chúng tôi tổ chức đi viếng ông ở trụ sở Ủy ban liên hiệp văn học nghệ thuật Việt Nam ngay khi Hội nghị những người viết văn trẻ được tổ chức tại Hà Nội. Thế đấy, “Cánh cửa mở vào vô biên” đã đưa Xuân Diệu vào cõi thiên thu như chính cuốn thơ dịch định mệnh ấy, như chính lời tâm sự của ông vào buổi học cuối cùng ấy: Hãy để cho tôi được giã từ - Vẫy chào cõi thực để vào hư - Trong hơi thở chót dâng trời đất - Cũng vẫn si tình đến ngất ngư. (không đề). 

Nguyễn Thanh Kim  None

Tin liên quan

Tin mới nhất

Y tế Việt Nam có sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên “về đích” sớm, hoàn tất chuyển giao công nghệ toàn diện từ Nhật Bản

Y tế Việt Nam có sản phẩm công nghệ chiến lược đầu tiên “về đích” sớm, hoàn tất chuyển giao công nghệ toàn diện từ Nhật Bản

Ngày 9/11, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh và Tập đoàn Grandsoul công bố hoàn tất chuyển giao độc quyền công nghệ tế bào gốc và tế bào miễn dịch từ Nhật Bản, trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các lãnh đạo cấp cao Việt Nam - Nhật Bản. Hoạt động chuyển giao mở thêm cơ hội nghiên cứu, phát triển các ứng dụng y học tái tạo và trị liệu tế bào tron

Tây Ninh - Bản giao hưởng của tâm linh, sinh thái và lịch sử

Tây Ninh - Bản giao hưởng của tâm linh, sinh thái và lịch sử

Từ vẻ đẹp hùng vĩ của núi Bà Đen, không gian kiến trúc độc đáo của Tòa Thánh Cao Đài đến những cánh rừng xanh thẳm, mặt hồ mênh mang và những địa danh ghi dấu lịch sử, Tây Ninh mở ra hành trình khám phá giàu cảm xúc, nơi các giá trị tâm linh, thiên nhiên và văn hóa cùng hòa quyện. Mỗi điểm đến mang một sắc thái riêng, góp phần tạo nên sức hấp dẫn của vùng đất giàu truyền thống,

Âm nhạc đương đại lan tỏa giá trị văn hóa Việt

Âm nhạc đương đại lan tỏa giá trị văn hóa Việt

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, các sản phẩm âm nhạc góp phần tôn vinh sự đa dạng văn hóa của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, khẳng định sức sống của giá trị truyền thống trong xã hội hiện đại, theo TTXVN.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự Lễ khánh thành các công trình tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự Lễ khánh thành các công trình tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào

Báo Đại biểu Nhân dân đưa tin, sáng 8/11, tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân Nguyễn Thị Thanh Nga cùng Đoàn công tác đã dự Lễ khánh thành các công trình, dự án kỷ niệm 81 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2027), 80 năm Ngày Quốc hội thông qua bản Hiến

Đưa nghệ thuật Tuồng - Chèo - Cải lương đến gần hơn với công chúng

Đưa nghệ thuật Tuồng - Chèo - Cải lương đến gần hơn với công chúng

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam sẽ giới thiệu chương trình nghệ thuật đặc biệt “Tam Sắc”, quy tụ ba loại hình sân khấu truyền thống Tuồng - Chèo - Cải lương trong chuỗi 2 đêm diễn 21 và 24/11/2026, Cổng thông tin điện tử Bộ VHTTDL thông tin.

Bắc Ninh: Từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng

Bắc Ninh: Từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng

Cổng thông tin điện tử bộ VHTTDL cho biết, UBND thành phố Bắc Ninh đã ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án số 17-ĐA/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tổng thể phát triển du lịch tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, phát huy giá trị văn hóa, di sản, từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của địa phương.