Nghị quyết 80-NQ/TW và yêu cầu chấn hưng văn hóa trong thời kỳ mới

Khi văn hóa trở thành vấn đề chiến lược của phát triển

Không phải ngẫu nhiên mà trong những năm gần đây, văn hóa được đặt lại như một vấn đề trung tâm của phát triển. Sau nhiều thập niên đổi mới, đất nước đã đạt được những thành tựu quan trọng về kinh tế, đời sống vật chất của nhân dân không ngừng được cải thiện, vị thế quốc gia ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, đi cùng với những thành tựu ấy là không ít trăn trở: sự lệch chuẩn trong hệ giá trị, những biểu hiện suy thoái đạo đức, lối sống, sự xuống cấp trong thẩm mỹ xã hội, khoảng cách ngày càng rõ giữa phát triển kinh tế và phát triển con người.

Thực tiễn ấy đặt ra một câu hỏi lớn: phát triển để làm gì, và phát triển dựa trên nền tảng nào? Khi tăng trưởng kinh tế không tự thân bảo đảm sự bền vững của xã hội, thì văn hóa với tư cách là hệ giá trị, là nền tảng tinh thần và là sức mạnh nội sinh trở thành yếu tố quyết định chiều sâu và chất lượng của phát triển. Chính trong bối cảnh đó, Nghị quyết 80-NQ/TW ra đời như một sự trả lời có tính chiến lược cho yêu cầu chấn hưng văn hóa trong thời kỳ mới.

Ảnh minh họa.

Từ nền tảng tinh thần đến nguồn lực nội sinh

Trong các giai đoạn phát triển, các nghị quyết của Đảng trước đây về văn hóa đã từng bước xác lập những quan điểm rất quan trọng: văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực của phát triển; xây dựng văn hóa phải gắn chặt với xây dựng con người; văn học, nghệ thuật là bộ phận tinh tế của văn hóa, có vai trò đặc biệt trong bồi dưỡng nhân cách, tâm hồn và thẩm mỹ xã hội. Những quan điểm ấy đã tạo nên một hệ thống tư duy tương đối hoàn chỉnh về vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước.

Tuy nhiên, Nghị quyết 80 đã đi thêm một bước quan trọng khi khẳng định rõ ràng: văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh của phát triển. Đây không đơn thuần là sự thay đổi trong cách diễn đạt, mà là một bước chuyển về chất trong tư duy. Văn hóa không còn được nhìn chủ yếu như “phần đi kèm” của phát triển, mà được xác lập như một trong những nguồn lực quyết định khả năng phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Khi văn hóa được nhìn nhận như một nguồn lực nội sinh, điều đó có nghĩa là những giá trị tinh thần, bản sắc, truyền thống, trí tuệ và sức sáng tạo của con người Việt Nam trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy phát triển. Phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, công nghiệp văn hóa, hội nhập quốc tế… đều cần được nuôi dưỡng và dẫn dắt bởi nền tảng văn hóa vững chắc. Đây chính là điểm nhấn có tính chiến lược của Nghị quyết 80.

Chấn hưng văn hóa là yêu cầu tất yếu của thời kỳ mới

Chấn hưng văn hóa không phải là khái niệm mới, nhưng trong Nghị quyết 80, yêu cầu này được đặt ra với nội hàm sâu sắc và toàn diện hơn. Chấn hưng không chỉ là bảo tồn, gìn giữ những giá trị truyền thống, mà còn là khơi dậy sức sống mới của văn hóa trong đời sống đương đại; không chỉ là phục hồi những chuẩn mực đã bị mai một, mà còn là kiến tạo những giá trị mới phù hợp với yêu cầu phát triển và hội nhập.

Trong thời kỳ mới, chấn hưng văn hóa phải được hiểu là quá trình đồng thời: củng cố nền tảng giá trị, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, và phát huy văn hóa như một nguồn lực sáng tạo. Đó là một quá trình lâu dài, đòi hỏi tầm nhìn chiến lược, sự kiên trì và những giải pháp đồng bộ.

Nghị quyết 80 nhấn mạnh yêu cầu chấn hưng văn hóa trong mối quan hệ hữu cơ với phát triển kinh tế – xã hội. Văn hóa không đứng ngoài, cũng không đứng sau, mà phải đi cùng và dẫn dắt phát triển. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí, sự phát triển mới có chiều sâu, có bản lĩnh và có khả năng chống chịu trước những biến động phức tạp của thế giới hiện đại.

Văn học, nghệ thuật trong chiến lược chấn hưng văn hóa

Một điểm đáng chú ý của Nghị quyết 80 là việc đặt văn học, nghệ thuật vào trung tâm của chiến lược chấn hưng văn hóa. Văn học, nghệ thuật không chỉ là lĩnh vực phản ánh đời sống, mà còn là không gian sáng tạo giá trị, nơi hình thành và lan tỏa những cảm xúc nhân văn, những chuẩn mực thẩm mỹ và những lý tưởng sống cao đẹp.

Trong bối cảnh xã hội chịu tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường, của truyền thông số và các trào lưu văn hóa ngoại lai, văn học, nghệ thuật càng có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc, định hướng thẩm mỹ và nuôi dưỡng chiều sâu tinh thần của con người. Nghị quyết 80 nhìn nhận văn học, nghệ thuật như một phương thức đặc biệt quan trọng để xây dựng con người, khơi dậy khát vọng phát triển và củng cố bản lĩnh văn hóa dân tộc.

Điều đáng nói là, cùng với việc nâng tầm vai trò của văn học, nghệ thuật, Nghị quyết 80 cũng đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ văn nghệ sĩ. Văn nghệ sĩ không chỉ sáng tác cho hiện tại, mà còn góp phần kiến tạo những giá trị lâu dài cho xã hội; không chỉ phản ánh đời sống, mà còn tham gia định hình những lý tưởng và chuẩn mực của thời đại.

Từ quản lý văn hóa đến kiến tạo môi trường văn hóa

Một bước tiến quan trọng khác trong tư duy của Nghị quyết 80 là sự chuyển dịch từ cách tiếp cận thiên về quản lý sang cách tiếp cận kiến tạo. Quản lý văn hóa là cần thiết, nhưng nếu chỉ dừng ở quản lý thì khó có thể phát huy được sức sáng tạo và tính năng động của đời sống văn hóa. Nghị quyết 80 nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc kiến tạo môi trường, cơ chế và điều kiện để văn hóa phát triển lành mạnh, sáng tạo và bền vững.

Điều này thể hiện một tư duy hiện đại về quản trị văn hóa: tôn trọng quy luật sáng tạo, đề cao tự do sáng tạo gắn với trách nhiệm xã hội, đồng thời tạo dựng những thiết chế và chính sách phù hợp để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển. Trong môi trường ấy, văn học, nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sĩ có thể phát huy tối đa năng lực sáng tạo, đóng góp tích cực vào quá trình chấn hưng văn hóa.

Chấn hưng văn hóa trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh sức mạnh mềm

Thời kỳ mới cũng là thời kỳ hội nhập sâu rộng, khi cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ diễn ra trên phương diện kinh tế hay quân sự, mà còn ở lĩnh vực văn hóa và sức mạnh mềm. Hình ảnh quốc gia, bản sắc văn hóa, những giá trị nhân văn được lan tỏa qua văn học, nghệ thuật, điện ảnh, truyền thông… trở thành yếu tố quan trọng quyết định vị thế của một đất nước trên trường quốc tế.

Nghị quyết 80 đã nhìn nhận rõ điều đó khi đặt phát triển văn hóa trong mối quan hệ với công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế. Chấn hưng văn hóa không có nghĩa là khép kín hay bảo thủ, mà là mở ra những khả năng sáng tạo mới, đưa các giá trị văn hóa Việt Nam hòa nhập vào dòng chảy chung của nhân loại với bản lĩnh và sự tự tin.

Như vậy, văn học nghệ thuật đóng vai trò như những “sứ giả tinh thần”, kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật giàu cảm xúc và chiều sâu. Chính từ những tác phẩm có giá trị, hình ảnh con người và văn hóa Việt Nam mới có thể lan tỏa một cách tự nhiên, thuyết phục và bền vững.

Từ nghị quyết đến đời sống, thách thức và kỳ vọng

Một nghị quyết chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động và đi vào đời sống. Với Nghị quyết 80, thách thức lớn nhất nằm ở khâu tổ chức thực hiện: làm thế nào để những quan điểm chiến lược về chấn hưng văn hóa trở thành những chương trình, chính sách cụ thể; làm thế nào để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, chứ không chỉ là khẩu hiệu.

Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, của các thiết chế văn hóa, các hội văn học, nghệ thuật và toàn xã hội. Đặc biệt, vai trò của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ là vô cùng quan trọng. Họ vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là lực lượng trực tiếp hiện thực hóa tinh thần của nghị quyết trong đời sống văn hóa.

Từ đó có thể thấy, Nghị quyết 80-NQ/TW đã mở ra một chân trời tư duy mới về văn hóa, nơi văn hóa không chỉ được nhìn nhận như nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia. Yêu cầu chấn hưng văn hóa trong thời kỳ mới, vì thế, không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành văn hóa, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Chấn hưng văn hóa là hành trình dài, đòi hỏi niềm tin, khát vọng và sự kiên trì. Đó là hành trình khơi dậy những giá trị tốt đẹp đã được hun đúc qua lịch sử, đồng thời kiến tạo những giá trị mới cho tương lai, để Việt Nam vững vàng và tự tin bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Đặng Thị Thúy

Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam

Ngày 07/01/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát...