Món ngon là cái đẹp

Ăn món ngon nhớ vợ con

Giáo sư, nhà văn Hà Minh Đức kể chuyện về nhà thơ Huy Cận ăn món ngon nhớ đến vợ con (báo Thơ, số 12- 1/6/2004). Chuyện rằng, một lần Giáo sư cùng Tiến sĩ Trần Khánh Thành mời nhà thơ Huy Cận đi ăn ở khách sạn Nikko. Ở đấy có món cá hồi và các loại rượu vang, uống tùy thích. Ăn theo kiểu tự chọn, cho nên Hà Minh Đức nói: "Anh cứ ngồi đây, tôi giúp anh". Huy Cận ăn cá hồi theo kiểu cách chung, có vắt chanh, có mù tạt rồi khen rất ngon. Nhưng nhà thơ chỉ ăn nửa đĩa, còn để lại một phần. Hà Minh Đức hỏi: "Anh không thích à?", Huy Cận vui vẻ: "Ngon, rất ngon nhưng mình muốn mang về cho cô Thu vợ mình. Cô ấy chưa được ăn cá hồi bao giờ".

Hà Minh Đức nói khéo với các cháu phục vụ bán một ít nhưng được đáp lời là quầy tự chọn không bán thức ăn. "Thế cháu tìm cách nào để có phần cá hồi cho bác Huy Cận mang về cho bác gái, được không?". Một lát sau, cô phục vụ mang ra một gói cá hồi màu hồng, bọc giấy bóng cẩn thận. Nhà lý luận, phê bình thân ái trao cho nhà thơ. Huy Cận cảm ơn và bảo: "Ăn miếng ngon dễ nhớ đến vợ con".

Được các nhà lãnh đạo cấp cao mời dự bữa cơm gia đình

Đó chính là Phạm Tiến Duật, một trong những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ nhà thơ thời kỳ đầu chống Mỹ cứu nước. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn Báo An ninh cuối tháng, ông đã kể lại việc được gặp tất cả các đồng chí quan trọng nhất trong Bộ Chính trị. Ông không thể nào quên đã được dự bữa cơm cùng Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại nhà riêng của cụ. Một số nhà văn, nhà thơ khác cũng được mời cơm lúc ấy, nhưng chỉ riêng Phạm Tiến Duật là người tiếp tục ăn cho đến hết bữa. Mọi người hầu như không ăn, chỉ chăm chú nghe Thủ tướng Phạm Văn Đồng tâm sự.

Thực ra bữa cơm không có gì đặc biệt, chỉ có một thứ duy nhất gây ấn tượng đối với Phạm Tiến Duật là món bánh cuốn. Khi chuyện trò, Thủ tướng nói ông có đọc cuốn sách Người và chuột qua bản tiếng Pháp và ông hỏi được dịch chưa. Một nhà văn thưa là chưa dịch vì đối với Việt Nam nó không phù hợp. Nghe vậy, Thủ tướng bảo: "Đối với những tác giả lớn mà tư tưởng không phù hợp với ta thì cũng nên dịch, nếu tác phẩm đó hay, nhưng trong lời nói đầu phải nói rõ chỗ nào xấu hoặc sai. Việt Nam ta là một cơ thể khỏe, không sợ vi trùng".

Phạm Tiến Duật cũng được dự bữa cơm gia đình với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, lúc bấy giờ ông đang là Tổng tư lệnh tối cao của quân đội. Chỉ có hai vợ chồng Đại tướng tiếp cơm nhà thơ. Phạm Tiến Duật tâm sự: "Bữa cơm nhà Đại tướng đúng là bữa tiệc thưởng cho thằng lính trong rừng từng bị đói khát. Tôi được ăn các món ngon mà ở rừng không có. Nhưng điều kỳ diệu nhất tôi thấy lại không phải là việc ăn uống. Lúc ăn táo, ông Đại tướng từng chỉ huy suốt hai cuộc kháng chiến, đánh Đông dẹp Bắc thắng lợi, không hiểu vì sao lại vô tình quệt tay áo dạ vào thành cốc, làm cho quả táo trong đĩa lăn ra, khiến ông lúng túng. Ông không với được quả táo, nhưng phu nhân ông nhanh nhẹn hứng ở đầu kia, cứ để cho táo lăn và bà hứng rất nhẹ nhàng. Cả hai vợ chồng mỉm cười và bà đưa táo cho ông. Tôi thấy đó là một cử chỉ cực kỳ hạnh phúc và tốt đẹp".

Ảnh minh họa

Món ngon là cái đẹp

Theo nhà văn Ngô Minh (báo Du lịch, 1/3/1999), nhà văn Nguyễn Tuân thường xuyên xê dịch cho nên hiểu và sành điệu các món ăn ở cả ba miền. Đã có một lần Nguyễn Tuân viết về cơm muối Huế. Ông ghi lại ấn tượng thú vị khi được cùng cụ thân sinh dự bữa tiệc cơm muối khi còn tuổi học trò. Ông đặc biệt thích nhắm rượu với nem tré, tôm chua vả chuối xanh ăn kẹp với thịt lợn phay chặt theo kiểu Huế. Đã thành lệ, các nhà văn, nhà thơ ở Huế khi ra Hà Nội, thường mang theo xâu nem, lọ tôm chua với chục quả vả để làm quà cho người đồng nghiệp già sành ăn Nguyễn Tuân. Tự tay ông gọt vả, thái chuối xanh, luộc thịt lợn, gắp tôm chua ra đĩa với một cử chỉ rất trân trọng và khéo léo.

Đối với Nguyễn Tuân, món ăn đặc sắc của dân tộc cũng là cái đẹp. Hẳn là ông cho rằng, trân trọng và ưa thích những món ăn dân tộc ấy cũng là một cách ứng xử văn hóa.

Ăn ít đã quen dạ nhưng khi gặp dịp thì phải biểu diễn

Thời bao cấp, nhà thơ Quang Dũng tuy thân xác rất cao to, cũng chỉ được hưởng phiếu gạo mười ba ki - lô - gam rưỡi một tháng như mọi người. Ông than thở với bạn: "Lắm bữa mình ngon miệng, bà vợ thương quá, cứ xới cho liên chi hồ điệp. Mình thì cứ hồn nhiên xơi mãi, chẳng biết là mấy bát. Sực nhớ ra mới vội dừng lại. Chao ôi, nhìn các con mà thẹn thùng. Hóa ra mình đã ăn lạm vào phần vợ con".

Nhưng rồi (tiếp tục theo lời kể của nhà văn Vũ Thư Hiên), "trời" đã thương một nhà thơ cao to quá cỡ. Chuyện là thế này: ông gặp may trong một lần đi thâm nhập thực tế với mấy nhà lãnh đạo Tổng cục lương thực, quãng năm 1960 hoặc 1961. Trong một bữa tiệc chiêu đãi, thấy ông xơi liền mười bát mà vẫn còn thòm thèm, ông cán bộ lãnh đạo Tổng cục lương thực bèn lựa lời hỏi rằng anh ăn được như vậy thì tiêu chuẩn lương thực được hưởng là bao nhiêu. Khi biết sự thật, sau lần gặp gỡ ấy, ông cán bộ lãnh đạo Tổng cục lương thực đã giúp anh được hưởng tiêu chuẩn mua 21 ki-lô-gam gạo mỗi tháng.

Quang Dũng kể chuyện này cho bạn bè nghe, rồi cười hì hì: "Bình thường thì mình cũng chẳng ăn nhiều đến thế đâu, ăn ít quen dạ rồi, nhưng hôm đó phải ra sức biểu diễn một đường hào hùng cho các vị thấy, mới được cái phiếu 21ki-lô-gam chứ".

Từ bánh đến thơ

Năm 1988, sau ba mươi năm "ngồi một chỗ" ở Hà Nội, nhà thơ Trần Dần khập khiễng theo nhà thơ Phùng Quán vào Huế. Một buổi tối vợ chồng nhà văn Ngô Minh mời cơm ông. Phùng Quán cùng một số nhà văn ở Huế như Hoàng Phủ Ngọc Tường, Nguyễn Quang Lập... cũng được mời dự trong căn phòng tập thể của Ngô Minh ở lưng chừng dốc Bến Ngự. Mọi người uống rượu với đồ nhắm "cây nhà lá vườn". Riêng nhà thơ Trần Dần vì răng yếu cho nên được gia đình dành riêng cho ông các loại bánh Huế mua ở quán về như bánh nậm, bánh bèo, bánh khoái... Bữa vui phải đốt đèn dầu vì khu phố mất điện.

Tiếp tục câu chuyện trên đây, nhà văn Ngô Minh cho biết, sáng hôm sau, Trần Dần cảm kích ghì chặt bàn tay chủ nhà, nói sôi nổi từ chuyện bánh sang chuyện văn. Ông nhận xét: "Bánh ở Huế ngon, hợp khẩu vị. Các nơi khác có nguyên liệu mà không làm được. Cái ngon, cái mới trong thơ cũng có sẵn đâu đó trong cuộc sống như bánh Huế. Chỉ có người thích làm, dám làm, biết làm mới làm được...".

Trả thêm tiền hầu quạt

Hồi ấy lâu lắm rồi, mỗi lần từ quê Nam Định lên Hà Nội, nhà văn Trần Quốc Tiến đều mang đủ bộ veston, kính trắng, cặp da bóng loáng, tuy rằng trong cặp chỉ có văn thơ chứ chả bao giờ có nhiều tiền. Thế mà lần nào đi cũng bị rạch cặp. Ông có 16 cái cặp bị rạch. Bọn kẻ cắp tưởng lầm ông là một tổng giám đốc. Một lần đi dự lễ kỷ niệm 40 năm nhà xuất bản Thanh niên, xuống tàu vào giữa trưa, ông vào một quán cơm nhỏ. Thấy khách cắp cặp bước vào, dáng vẻ đĩnh đạc, sang trọng, hai cô gái bán hàng chào mời đon đả.

Khách chỉ gọi cơm, canh, đĩa đậu phụ và một chai bia Tàu loại nhỏ. Khi khách ngồi ăn thì hai cô ngồi hai bên phe phẩy quạt, mặc dù xung quanh đều có quạt máy. Anh đã nhẩm tính là hết khoảng hơn chục nghìn đồng nhưng bị tính giá một trăm hai chục nghìn với lý do hai cô gáingồi hầu quạt cho “quan Tổng giám đốc”.

Trần Quốc Tiến cố cãi nhưng không nổi. Nhà hàng lúc đó không có ai khác, biết nhờ ai xác nhận cho mình là dùng những món gì. Anh đành phải móc hết túi trên túi dưới mới đủ tiền trả, miệng nhủ thầm: cái bề ngoài của mình thật là tai hại.

Dự họp xong, nhà văn Trần Quốc Tiến phải ngược lên nhà số 4 Lý Nam Đế nhờ cậy ông bạn nhà thơ quân đội đồng hương cùng quê Nguyễn Đức Mậu mới có tiền tàu trở lại quê nhà.

Phạm Đình Ân

Bàn về thơ hay viết cho trẻ em từ trải nghiệm cá nhân

Lâu nay, có một bộ phận tác giả hoạt động sáng tạo văn học, nghệ thuật cùng tác phẩm của họ không thật sự được...