Phát triển công nghiệp văn hóa và xây dựng hệ sinh thái văn hóa

Sự tích hợp chặt chẽ giữa văn hoá - kinh tế - công nghệ

Công nghiệp văn hoá là các ngành sản xuất ra sản phẩm/dịch vụ sáng tạo, nghệ thuật có yếu tố trí tuệ nhằm khai thác giá trị văn hoá để tạo lợi thế kinh tế. Nghị quyết coi công nghiệp văn hoá là trụ cột phát triển bền vững mà mục tiêu là tầm nhìn 100 năm: Đến năm 2030 lĩnh vực này đóng góp 7% vào GDP, đến năm 2045 đóng góp 9% vào GDP.

Bản chất của công nghiệp văn hoá là sự tích hợp chặt chẽ giữa văn hoá - kinh tế - công nghệ tạo ra các sản phẩm vật thể hoặc phi vật thể mang tính sáng tạo cao. Nghị quyết 80 chỉ rõ, tiếp tục xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đi đôi với xây dựng con người Việt Nam toàn diện về đức - trí - thể - mỹ, lấy nhân cách làm gốc cho hoạt động văn hoá, giáo dục.

Công nghiệp văn hoá có nhiều lĩnh vực: nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, truyền hình, xuất bản, âm nhạc, phần mềm và trò chơi giải trí, thủ công mỹ nghệ, thiết kế, thời trang, quảng cáo, kiến trúc và du lịch văn hoá.

Phát triển công nghiệp văn hoá là một quyết sách chiến lược, có tính đột phá, khi lần đầu tiên nhiều mục tiêu được đặt ra cùng với yêu cầu lượng hóa về xây dựng doanh nghiệp văn hoá và đổi mới sáng tạo. Nhiệm vụ của công nghiệp văn hoá là tập trung vào việc biến di sản thành tài sản thông qua đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đầu tư hạ tầng đồng bộ. Chiến lược then chốt để phát triển, bao gồm: Hoàn thiện thể chế, chính sách (thuế, tín dụng), xây dựng khung pháp lý, xây dựng Luật Công nghiệp văn hoá, có cơ chế tài chính đặc thù, ưu đãi thuế cho các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động sáng tạo; đào tạo nhân lực chất lượng cao, kết hợp văn hoá bản sắc với công nghệ hiện đại.

Công nghiệp văn hoá có vai trò mang lại hiệu quả kinh tế góp phần tăng trưởng GDP. Đồng thời, bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc, lan toả ra quốc tế. Nước ta có nguồn tài nguyên phong phú, thuận lợi tạo ra sản phẩm văn hoá/dịch vụ độc đáo. Ví dụ ngành điện ảnh gần đây đang chuyền dịch từ số lượng sang chất lượng, hiệu quả kinh tế gia tăng, một số bộ phim mang lại giá trị kinh tế cao: Bố già (2021), phim hài chính kịch của Trấn Thành, doanh thu 427 tỷ đồng; Mưa đỏ (2025) 714 tỉ đồng; Mai (2024) 551 tỉ đồng; Lật mặt 7 - Một điều ước (2024) 483 tỉ đồng; Nhà bà Nữ (2023) phim hài của Trấn Thành, 475 tỷ đồng; Tử chiến trên không (2025) 249 tỉ đồng; Nhà gia tiên (2025) 242 tỉ đồng; Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu (2025) 249 tỉ đồng,v.v… 

Tóm lại, công nghiệp văn hoá ở nước ta đã và đang phát triển, hàng năm đóng góp khoảng 4,4% - 5% GDP và tạo ra hàng triệu việc làm. Theo Nghị quyết, đến năm 2030 các sản phẩm văn hoá đáp ứng thị trường trong nước và xuất khẩu. Đến năm 2045 phát huy tối đa tính chuyên nghiệp, sáng tạo, sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ảnh minh họa

Đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái văn hoá

Xây dựng hệ sinh thái văn hoá là hình thành không gian sáng tạo, nội dung số, môi trường sáng tạo cho cộng đồng các doanh nghiệp và tổ chức sản xuất, cung ứng sản phẩm/dịch vụ văn hoá thông qua các hoạt động kết nối và trao đổi. Hệ sinh thái văn hoá lấy di sản văn hoá là trung tâm và tài nguyên văn hoá số là thế mạnh hướng đến việc bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững các giá trị văn hoá. Đồng thời, trọng dụng, tôn vinh, giải phóng sức sáng tạo môi trường thuận lợi.

Trong hệ sinh thái, doanh nghiệp văn hoá và đổi mới sáng tạo là động lực, thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hoá, thị trường văn hoá và không gian sáng tạo. Ứng dụng công nghệ, số hoá di sản và vận dụng AI/công nghệ số vào sáng tạo sản phẩm văn hoá; bảo vệ an ninh văn hoá với các giá trị trước cạnh tranh văn hoá toàn cầu. Đồng thời, đẩy mạnh hội nhập quốc tế trên cơ sở xây dựng thương hiệu văn hoá quốc gia, xuất khẩu văn hoá, nâng cao sức mạnh mềm quốc gia, phấn đấu trở thành tốp 3 ASEAN và top 30 trên thế giới vào năm 2045. Rồi đây, đất nước phải có những tập đoàn văn hoá và hình thành nhiều thương hiệu quốc gia về văn hoá. 

Để tạo ra hệ sinh thái văn hoá, cần: Xây dựng giá trị văn hoá cốt lõi, tạo môi trường sáng tạo, phát triển các tổ chức văn hoá mạnh, có khả năng kết nối và hỗ trợ các hoạt động văn hoá; tổ chức các hoạt động văn hoá đa dạng, phong phú và hấp dẫn; phát triển các sản phẩm có giá trị, đáp ứng nhu cầu cộng đồng; xây dựng chính sách, pháp luật văn hoá, kết nối và hợp tác,v.v…

Công nghiệp văn hoá và hệ sinh thái văn hoá có mối quan hệ hữu cơ, tương hỗ: Hệ sinh thái văn hoá (văn hoá truyền thống, nhân lực, chính sách) là nền tảng, nguồn lực sáng tạo trong khi công nghiệp văn hoá là động lực kinh tế, lan tỏa và hiện đại hoá các giá trị văn hoá tạo thành vòng tuần hoàn phát triển bền vững. Sự kết hợp, hỗ trợ đồng bộ của hai phương thức này trên cơ sở triển khai đồng bộ, toàn diện các nhiệm vụ, giải pháp nhằm định vị sản phẩm thương hiệu quốc gia gắn với du lịch văn hoá, tập trung phát triển trọng tâm, trọng điểm một số ngành có tiềm năng và thế mạnh như: Điện ảnh, âm nhạc, du lịch văn hoá, mĩ thuật, thời trang, kiến trúc, quảng cáo,v.v… và trọng dụng, tôn vinh giải phóng sức sáng tạo để các trí thức, chuyên gia, văn nghệ sĩ tài năng và sinh viên, học sinh có năng khiếu vượt trội được sáng tạo, cống hiến…

Kim Quốc Hoa

Xây dựng văn hóa, con người Việt Nam xứng tầm quốc gia, quốc tế

Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/01/2026 của Bộ Chính trị (Nghị quyết 80) về định hướng phát triển văn hoá, con người Việt...